Quy hoạch sản xuất nông nghiệp: “Nóng” vì đi sau thực tế

Bài học đắt giá

Tại hội thảo, các nhà khoa học đưa ra hàng loạt chuyện buồn trong sản xuất nông nghiệp theo phong trào, không theo quy hoạch. Đó là chuyện Nông trường Tây Hiếu 3 ở Nghệ An phá bỏ 100 ha cà phê, chuyển sang trồng mía. Đến khi mía rớt giá, nông trường lại chặt 70 ha mía để trồng cao su, vì lúc đó cao su đang được giá. Điều đáng nói là việc phá bỏ một diện tích lớn mía vụ 3 để trồng cà phê, cao su nhưng nông trường không chuẩn bị giống kịp thời dẫn đến một số hộ thiếu giống, 1/3 diện tích đất phá mía bị bỏ hoang. Câu chuyện thứ 2 là việc nông dân Hải Phòng, Bắc Giang ồ ạt trồng vải khi vải được giá. Mấy năm gần đây, giá vải quá thấp, nhiều nông dân lại chặt vải, trồng lúa hoặc chẳng thiết thu hoạch vải. Câu chuyện còn mang tính thời sự gần đây là việc ngay sau Tết Nguyên đán, nông dân Hải Phòng, Hà Nội méo mặt vì giá rau xuống thấp thê thảm, do bà con mở rộng diện tích sản xuất ồ ạt, rau được mùa lớn. Trước đó, chừng 2 tháng, giá rau tăng quá cao vì thiên tai rau mất mùa, nông dân không có sản phẩm để bán. Qua đó cho thấy, việc sản xuất theo phong trào, thiếu quy hoạch bền vững chính là nguồn gốc khiến nông sản luôn trong tình trạng "được mùa, rớt giá".

"Quy tụ" những bất cập

Theo Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Trọng San, Trường Đại học Mỏ- Địa chất, quy hoạch sản xuất nông nghiệp của Việt Nam hiện có nhiều bất cập. Đó là tình trạng quy hoạch thiếu tính ổn định và không chắc chắn, thiếu phương pháp tiếp cận chuyên ngành, thường đi sau nhu cầu thực tế. Ở một số nơi, đất sản xuất nông nghiệp kém hiệu quả cần được chuyển đổi mục đích thì không được quy hoạch, trong khi nơi đất sản xuất nông nghiệp tốt lại quy hoạch chuyển đổi mục đích. Kết quả, nhiều địa phương phải "trả giá" vì sử dụng quá nhiều đất "bờ xôi, ruộng mật" để phát triển khu công nghiệp, sân gôn, nông dân thiếu việc làm, bất ổn an ninh lương thực. Hải Phòng là một địa phương cũng đang phải đối mặt với thực trạng này. Theo Sở Nông nghiệp- PTNT Hải Phòng, trong 5 năm qua, thành phố chuyển đổi 6.952 ha đất trồng lúa sang phát triển khu công nghiệp, đô thị, thương mại…Diện tích đất nông nghiệp giảm mạnh, trong khi, dân số thành phố liên tục tăng nhanh, dẫn đến diện tích đất nông nghiệp cho một khẩu nông nghiệp giảm theo, hiện còn 454 m2/ khẩu, thấp nhất đồng bằng sông Hồng. Cùng với đó, nhiều quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp thiếu tính ổn định, thường xuyên bị các quy hoạch phát triển công nghiệp, đô thị phá vỡ. Chẳng hạn ở Hải Phòng, đến nay, tất cả vùng quy hoạch phát triển nuôi thủy sản nước lợ đều ít nhiều bị phá vỡ, dành đất cho phát triển công nghiệp, đô thị. Nguyên nhân của tình trạng này do quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp, quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp, thủy sản đi sau thực tế, trong khi thời gian xây dựng một quy hoạch của các huyện, thành phố thường kéo dài, quy trình phức tạp khiến nhiều quy hoạch vừa ra đời đã lạc hậu. Theo các nhà khoa học, việc xây dựng quy hoạch nông nghiệp ở nhiều địa phương đang rơi vào tình trạng thiếu phương pháp tiếp cận liên ngành và sự tham gia của các bên liên quan. Thông thường, nhiệm vụ quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp là thuộc ngành tài nguyên- môi trường, quy hoạch vùng sản xuất do ngành nông nghiệp. Việc góp ý kiến của các cơ quan, ban, ngành chức năng chủ yếu theo kiểu nhận xét chung chung chất lượng không cao, sự tham gia ý kiến của người dân gần như không có…Vì những nguyên nhân này, quy hoạch nông nghiệp hiện đang “quy tụ” nhiều bấp cập. 

Cần chiến lược quy hoạch tổng thể

Theo các nhà khoa học thuộc 16 trường đại học và các Viện nghiên cứu thuộc câu lạc bộ các trường đại học kỹ thuật tham gia hội thảo đều khẳng định sự cần thiết phải có quy hoạch phát triển sản xuất nông nghiệp, không bỏ mặc nông dân bung ra làm ăn tự phát như lâu nay. Trước mắt, Bộ Nông nghiệp- PTNT cần có quy hoạch sản xuất tổng thể. Theo đó, từng cấp địa phương có quy hoạch riêng, cụ thể nhưng phải nằm trong tổng thể quy hoạch của vùng, khu vực. Trong đó, đặc biệt chú ý quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp cần có tầm nhìn, phù hợp với  quy luật phát triển kinh tế thị trường và yêu cầu cuộc sống của người dân, tránh quy hoạch đi sau thực tế, theo kiểu “thầy lang bốc thuốc”. Trong việc xây dựng và quản lý quy hoạch vùng, quy hoạch sản xuất nông nghiệp, cần sự bắt tay của các ngành, địa phương vì lợi ích chung, không đi trệch quy hoạch và chiến lược phát triển tổng thể…/.

Hoàng Yên