Quy định chặt chẽ hơn về giá bồi thường, bảo đảm cuộc sống người dân sau thu hồi đất

Thận trọng quy định cơ chế Nhà nước thu hồi đất

Qua thảo luận, Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn TP Hải Phòng) và nhiều đại biểu khác nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Đất đai lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ nhằm tháo gỡ những vướng mắc trước mắt mà còn trở thành công cụ kiến tạo phát triển, tạo nền tảng pháp lý ổn định, minh bạch, giải quyết được những bất cập kéo dài có tính căn bản trong quản lý, sử dụng đất đai, khơi thông nguồn lực cho phát triển, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Trên tinh thần đó, các đại biểu đánh giá cao sự nỗ lực, trách nhiệm và tinh thần cầu thị của Chính phủ, các Bộ, ngành trong quá trình xây dựng, hoàn thiện dự án Luật.

Liên quan đến quy định về cơ chế thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cơ bản đồng tình với việc mở rộng một số trường hợp Nhà nước thu hồi đất nhằm tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh triển khai các dự án và phát huy nguồn lực đất đai. Đề cập cụ thể đến quy định trường hợp nhà đầu tư đã nhận chuyển quyền sử dụng đất trên 75% diện tích và trên 75% số lượng người sử dụng đất thì HĐND cấp tỉnh xem xét thông qua việc thu hồi phần diện tích còn lại, Đại biểu cho rằng đây là hướng tiếp cận có cơ sở thực tiễn.

Tuy nhiên, Đại biểu đề nghị hết sức thận trọng khi chuyển từ quan hệ thỏa thuận dân sự sang cơ chế Nhà nước thu hồi đất. “Vấn đề cốt lõi không chỉ là tỷ lệ 75% mà là ranh giới giữa lợi ích công cộng và lợi ích kinh doanh thương mại. Nếu không xác định rõ, cơ chế này có thể bị lợi dụng để chuyển rủi ro thương lượng của nhà đầu tư sang Nhà nước và người sử dụng đất”, Đại biểu nói. Vì vậy, Đại biểu kiến nghị bổ sung các điều kiện áp dụng chặt chẽ hơn, có cơ chế kiểm tra độc lập đối với việc xác định tỷ lệ đồng thuận và phương án bồi thường; quy định rõ cách xác định tỷ lệ 75%; việc thu hồi phần diện tích còn lại chỉ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định, không mặc nhiên phát sinh quyền thu hồi đất chỉ vì đạt tỷ lệ 75%.

Có cùng quan điểm cần thận trọng trong vấn đề này, Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Bến Tre) chỉ ra, đây là trường hợp chuyển từ cơ chế thỏa thuận sang cơ chế Nhà nước thu hồi đất, tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của những người sử dụng đất chưa đồng ý chuyển quyền. “Nếu chỉ căn cứ vào tỷ lệ thỏa thuận mà chưa quy định chặt chẽ các điều kiện áp dụng thì có thể dẫn đến việc sử dụng cơ chế thu hồi đất để thay thế cho cơ chế thỏa thuận, làm phát sinh tranh chấp, khiếu nại và nguy cơ bị lợi dụng trong quá trình thực hiện”, Đại biểu nêu quan điểm.

Vì vậy, Đại biểu đề nghị quy định chi tiết việc tổ chức thực hiện; bổ sung yêu cầu thẩm định tính hợp pháp của dự án, ranh giới được phê duyệt, việc thỏa thuận thực chất và khả năng tiếp tục thực hiện của nhà đầu tư. Đồng thời, phải xác định thời hạn thỏa thuận tính từ mốc nào; việc điều chỉnh ranh giới có làm tính lại tỷ lệ hay không và trách nhiệm khi nhà đầu tư cố ý kéo dài. “Tuyệt đối không được thay đổi phạm vi dự án chỉ để tạo điều kiện đạt ngưỡng quy định”, Đại biểu nhấn mạnh.

Xác định thời hạn tối đa bố trí tạm cư

Liên quan đến chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại Điều 41 và Điều 48 của dự thảo Luật, Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn ghi nhận dự thảo đã quy định trách nhiệm của Nhà nước trong bảo đảm sinh kế; bổ sung cơ chế bồi thường bằng đất ở, nhà ở tại chỗ đối với một số dự án. Đại biểu bày tỏ đồng tình với chủ trương chuyển mạnh tư duy bồi thường giá trị đất bị thu hồi sang bảo đảm khả năng ổn định và phát triển cuộc sống của người dân sau thu hồi đất.

Song, Đại biểu đề nghị bổ sung cụ thể hơn nguyên tắc phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư phải được xây dựng trên cơ sở đánh giá khả năng phục hồi sinh kế, điều kiện nhà ở và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu; xác định trách nhiệm theo dõi, đánh giá đời sống của người dân sau tái định cư. Về quy định cho phép cưỡng chế thu hồi đất sau khi đã bố trí tái định cư hoặc bố trí tạm cư, Đại biểu đề nghị quy định chặt chẽ hơn trường hợp áp dụng tạm cư, xác định thời hạn tối đa, tiêu chuẩn chỗ ở và trách nhiệm của cơ quan nhà nước nếu chậm bố trí tái định cư chính thức. “Không nên để một giải pháp mang tính tạm thời trở thành tình trạng kéo dài khiến người dân phải chịu thiệt thòi sau khi bàn giao đất cho dự án”, Đại biểu nói.

Để quy định về giá bồi thường, hỗ trợ và bảo đảm cuộc sống của người dân sau khi Nhà nước thu hồi đất chặt chẽ hơn, Đại biểu Nguyễn Bình Tân (Đoàn Cà Mau) đề nghị xem xét, bổ sung vào Điều 41 nguyên tắc bồi thường bảo đảm tương xứng với giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi, nghĩa là phải tiệm cận với giá thực tế mặc dù giá là do Nhà nước quyết định; đồng thời xem xét khả năng tạo lập nơi ở mới và khôi phục sinh kế. Quy định rõ trách nhiệm công khai căn cứ xác định giá đất, dữ liệu so sánh, kết quả kiểm kê, phương án bồi thường và các khoản hỗ trợ, bảo đảm người dân có quyền tiếp cận, phản hồi và yêu cầu xem xét khi có căn cứ cho rằng việc xác định giá chưa phù hợp.