Quảng Trị tham vấn chuyên gia về chuẩn hóa dữ liệu di sản trong môi trường số

Làm rõ cơ sở khoa học của mã hóa di sản

Sáng 14/10, tại phường Đồng Hới, UBND tỉnh Quảng Trị tổ chức hội thảo khoa học số 1 tham vấn chuyên gia với chủ đề “Khoa học di sản, nguyên lý Cultural DNA và chuẩn mã hóa di sản”, nhằm tiếp nhận ý kiến chuyên môn, phản biện, làm rõ những vấn đề cốt lõi trong quá trình xây dựng Đề án.

Phát biểu khai mạc, ông Hoàng Xuân Tân, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị nhấn mạnh, yêu cầu gắn bảo tồn, phát huy giá trị di sản với chuyển đổi số, coi đây là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển bền vững. Theo ông Tân, mục tiêu không chỉ là số hóa để lưu giữ di sản trên hệ thống công nghệ, mà còn phải bảo tồn đúng đắn, lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa và tạo thêm giá trị cho cộng đồng, các thế hệ mai sau.

Phát biểu đề dẫn, ông Lê Minh Tuấn, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị cho rằng, nền tảng khoa học và phương pháp luận phải song hành với việc lựa chọn, ứng dụng công nghệ. Dữ liệu số cần truyền tải đúng giá trị, bối cảnh, ý nghĩa của di sản, đồng thời bảo đảm khả năng kiểm chứng và sử dụng lâu dài.

Một nội dung trọng tâm được đưa ra tham vấn là nguyên lý Cultural DNA, cách tiếp cận được đề xuất nhằm nhận diện, tổ chức và diễn giải giá trị di sản thông qua mối quan hệ giữa các chiều cạnh giá trị và không gian lịch sử - văn hóa.

Theo khung nghiên cứu, ma trận gồm 5 chiều cạnh giá trị và 7 không gian lịch sử - văn hóa, hình thành 35 ô tham chiếu để tổ chức, liên kết thông tin di sản theo cấu trúc thống nhất. Các chuyên gia tập trung xem xét căn cứ khoa học, khả năng áp dụng của Bộ tiêu chí Cultural DNA, hình thức ban hành và nguyên tắc gán ô trong ma trận.

Đại biểu tham dự hội thảo. (Ảnh: Minh Phương)

Vấn đề đặt ra là xác định giá trị chính, các giá trị liên quan và khả năng cập nhật thông tin khi có kết quả nghiên cứu mới, đồng thời không làm giản lược tính đa chiều của di sản. Bộ tiêu chí cần được xác định đúng phạm vi, chức năng, là công cụ hỗ trợ diễn giải và tổ chức dữ liệu, không thay thế hoạt động kiểm kê, ghi danh, phân loại hay xếp hạng di sản theo quy định pháp luật.

Bảo đảm tính xác thực của dữ liệu số

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung tham vấn về chuẩn hóa dữ liệu và tiêu chí kiểm chứng chất lượng sản phẩm số hóa, trong đó có việc nghiệm thu bảng ánh xạ CIDOC-CRM, khả năng liên thông và phương thức kiểm tra dữ liệu. Các yêu cầu kỹ thuật cần cụ thể, có thể đo lường, kiểm chứng và áp dụng trong thực tiễn.

Đối với dữ liệu ba chiều, độ phân giải, sai số hình học và phạm vi cấp quyền khai thác cho bên thứ ba cần được xác định trên cơ sở khoa học, phù hợp mục đích sử dụng và yêu cầu bảo vệ di sản, nhất là với hiện vật, bảo vật có giá trị đặc biệt.

Một vấn đề quan trọng khác là tính xác thực khi tái dựng không gian, sự kiện và nhân vật lịch sử bằng công nghệ số. Việc tái hiện cần phân biệt rõ dữ kiện đã được chứng minh, nội dung suy luận và yếu tố giả định, tránh làm sai lệch nhận thức lịch sử.

Cùng với đó, số hóa ngôn ngữ và tri thức của các cộng đồng dân tộc thiểu số, trong đó có tiếng Chứt, đòi hỏi phương pháp ghi chép, ký âm, kiểm chứng phù hợp, có sự tham gia của đội ngũ chuyên môn và người am hiểu ngôn ngữ, văn hóa bản địa.

Những nội dung này cho thấy chuyển đổi số di sản không đơn thuần là ứng dụng công nghệ, mà còn đòi hỏi sự kết hợp giữa tri thức khoa học, chuẩn kỹ thuật và trách nhiệm bảo tồn các giá trị văn hóa.

Tiếp thu phản biện để hoàn thiện Đề án

Kết luận hội thảo, GS.TSKH.NGND Vũ Minh Giang, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh, yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện các phương án trên cơ sở ý kiến chuyên gia, bảo đảm tính khoa học, pháp lý và khả năng triển khai thực tiễn.

Theo đó, cơ quan thường trực, đơn vị nghiên cứu xây dựng Đề án và Tổ Thư ký cần tổng hợp đầy đủ, khách quan các ý kiến; làm rõ những nội dung được nhiều đại biểu thống nhất, những vấn đề còn ý kiến khác nhau và cơ sở lập luận của từng phương án. Các đề xuất có đủ căn cứ khoa học, tính khả thi cần được nghiên cứu tiếp thu để hoàn thiện Bộ tiêu chí Cultural DNA, quy tắc tổ chức dữ liệu và yêu cầu kỹ thuật.

Đối với những vấn đề chưa đủ cơ sở kết luận, cần xác định nội dung tiếp tục nghiên cứu, phương án kiểm chứng hoặc cơ quan có thẩm quyền cần xin ý kiến. Các quan điểm khác nhau phải được ghi nhận trung thực, không áp đặt sự đồng thuận khi chưa đủ luận cứ.

Bản tổng hợp ý kiến chuyên gia cùng các đóng góp bằng văn bản sẽ là cơ sở tham vấn phục vụ hoàn thiện phương pháp luận, bộ tiêu chí mã hóa di sản, chuẩn kỹ thuật số hóa và hồ sơ Đề án trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.

Đề án được định hướng triển khai với 13 dự án thành phần và một nhiệm vụ khoa học, công nghệ độc lập. Vì vậy, việc hoàn thiện cơ sở khoa học, tính pháp lý và khả năng áp dụng của từng nội dung có ý nghĩa quan trọng đối với chất lượng triển khai.

Yêu cầu xuyên suốt là công nghệ phải phục vụ bảo tồn và truyền tải đúng giá trị di sản, không giản lược hoặc làm sai lệch những giá trị lịch sử, văn hóa trong môi trường số.