Quảng Trị: Gỡ vướng trong hòa giải ở cơ sở, giải quyết mâu thuẫn từ sớm
Với 1.930 tổ hòa giải phủ khắp các thôn, bản, tổ dân phố, Quảng Trị đang tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, nâng cao năng lực hòa giải viên, hướng tới giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp ngay từ cộng đồng dân cư.
Sáng 29/9, Sở Tư pháp Quảng Trị tổ chức tọa đàm chia sẻ kinh nghiệm, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và những vấn đề mới phát sinh trong công tác hòa giải ở cơ sở. Tham dự tọa đàm có đại diện các sở, ngành, địa phương, đội ngũ tập huấn viên và tổ trưởng các tổ hòa giải trên địa bàn tỉnh.
Phát biểu khai mạc, ông Trương Quang Sáng, Phó Giám đốc Sở Tư pháp, Phó Chủ tịch Cơ quan Thường trực Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật tỉnh, nhấn mạnh vai trò của hòa giải ở cơ sở trong việc giải quyết kịp thời các mâu thuẫn, tranh chấp, giữ gìn tình làng nghĩa xóm, củng cố đoàn kết và hạn chế phát sinh những vụ việc phức tạp, kéo dài.
Theo báo cáo công tác tư pháp 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh có 1.930 tổ hòa giải, được thành lập tại 100% thôn, bản, tổ dân phố. Các tổ hòa giải tiếp nhận 192 vụ việc, hòa giải thành 150 vụ, đạt tỷ lệ 78,53%; hòa giải không thành 41 vụ và còn một vụ đang tiếp tục giải quyết. Đáng chú ý, trong số các vụ hòa giải không thành, có tới 35 vụ liên quan đến tranh chấp đất đai.
Theo ông Sáng, trong bối cảnh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác hòa giải đang đặt ra nhiều yêu cầu mới. Một số vụ việc liên quan đến đất đai có tính chất phức tạp, liên quan đến quyền, lợi ích của nhiều bên; kỹ năng xử lý tình huống của một bộ phận hòa giải viên chưa đồng đều, trong khi kinh phí dành cho hoạt động này còn hạn chế.
Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung trao đổi kinh nghiệm xử lý những vụ việc khó, nhất là tranh chấp đất đai; đồng thời làm rõ trách nhiệm phối hợp giữa chính quyền, cơ quan tư pháp, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức liên quan. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở chia sẻ kinh nghiệm mà còn tìm ra những giải pháp thiết thực, có khả năng áp dụng tại cơ sở.
Phòng ngừa mâu thuẫn từ xây dựng đời sống văn hóa
Tham luận tại tọa đàm, ông Hoàng Thanh Hiến, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho rằng, cần gắn công tác hòa giải với xây dựng đời sống văn hóa, gia đình văn hóa và thực hiện hương ước, quy ước tại cộng đồng dân cư.
Theo ông Hiến, nhiều mâu thuẫn bắt nguồn từ những bất đồng nhỏ trong gia đình, dòng họ, hàng xóm. Nếu được phát hiện, giải quyết sớm thông qua văn hóa ứng xử, vận động và thuyết phục, những bất đồng này có thể không phát triển thành tranh chấp phức tạp.
Ông Hiến đề xuất chuyển từ tư duy xử lý mâu thuẫn sang chủ động phòng ngừa; xây dựng cơ chế “phát hiện sớm - hòa giải sớm - kiên trì, khéo léo”. Đồng thời, cần rà soát, đổi mới hương ước, quy ước sau sắp xếp thôn, tổ dân phố; nâng cao chất lượng tập huấn hòa giải viên theo hướng lấy tình huống thực tế làm trung tâm.
Phát huy vai trò người có uy tín ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số
Ở góc độ công tác dân tộc và tôn giáo, bà Nguyễn Thị Lài, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo, nhấn mạnh vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín và chức sắc, chức việc tôn giáo trong giải quyết mâu thuẫn tại cộng đồng.
Tỉnh Quảng Trị hiện có 282 người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số, phân bố tại 24 xã. Đây là lực lượng am hiểu phong tục, tập quán, có khả năng vận động, thuyết phục người dân giải quyết những tranh chấp về đất sản xuất, nương rẫy, ranh giới đất đai và các bất đồng trong gia đình, dòng họ.
Bà Lài đề xuất tăng cường phối hợp giữa già làng, người có uy tín với chức sắc, chức việc tôn giáo; kết hợp hài hòa giữa đạo lý tôn giáo, luật tục truyền thống và pháp luật Nhà nước. Cùng với đó, cần thường xuyên bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng hòa giải và có chính sách động viên phù hợp đối với những người trực tiếp tham gia giải quyết mâu thuẫn ở cơ sở.
Từ thực tiễn Tân Mỹ: Cần hỗ trợ hòa giải viên xử lý vụ việc khó
Chia sẻ kinh nghiệm từ địa phương, ông Nguyễn Việt Hà, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Mỹ cho biết, sau khi sáp nhập 4 xã Tân Thủy, Thái Thủy, Dương Thủy và Mỹ Thủy, xã Tân Mỹ có diện tích khoảng 102,57km², dân số hơn 24.600 người. Địa bàn rộng, dân cư phân bố tại nhiều khu vực với những đặc điểm kinh tế - xã hội và phong tục khác nhau, đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác hòa giải.
Hiện xã có 12 tổ hòa giải tại 12 thôn, với 89 hòa giải viên. Thời gian qua, địa phương tiếp nhận, tổ chức hòa giải 15 vụ việc, trong đó 11 vụ hòa giải thành, đạt tỷ lệ 73,3%.
Theo ông Hà, những vụ việc hòa giải không thành chủ yếu liên quan đến tranh chấp phức tạp, các bên chưa thực sự hợp tác hoặc mâu thuẫn đã kéo dài. Trong khi đó, hòa giải viên phần lớn hoạt động kiêm nhiệm, chưa được đào tạo chuyên sâu về pháp luật nên còn gặp khó khăn khi xử lý những vụ việc phức tạp.
Từ thực tiễn này, xã Tân Mỹ kiến nghị tăng cường tập huấn theo tình huống, nhất là đối với các vụ việc về đất đai, dân sự, hôn nhân và gia đình; đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa hòa giải viên với công chức tư pháp, địa chính và các bộ phận chuyên môn để kịp thời hỗ trợ khi phát sinh vụ việc khó.
Tọa đàm được tổ chức trong khuôn khổ triển khai Đề án “Nâng cao năng lực cho đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở giai đoạn 2024-2030” trên địa bàn tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2025-2030.
Thông qua tọa đàm, Sở Tư pháp và các cơ quan, đơn vị, địa phương có thêm cơ sở để tiếp tục củng cố tổ hòa giải, nâng cao năng lực, kỹ năng cho hòa giải viên, tăng cường phối hợp trong xử lý vụ việc, góp phần giải quyết mâu thuẫn ngay từ cơ sở, hạn chế tranh chấp kéo dài và giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng dân cư.