Quảng Ninh: Nhiều ý kiến tâm huyết vào các dự thảo luật trình tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI

Phát biểu định hướng thảo luận, đại biểu Quản Minh Cường - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh, Tổ trưởng Tổ thảo luận số 14, đề nghị các đại biểu tập trung góp ý đối với Luật Hộ tịch (sửa đổi) về các quy định đăng ký và quản lý hộ tịch theo hướng hiện đại, số hóa, liên thông dữ liệu; làm rõ phạm vi điều chỉnh đối với các sự kiện hộ tịch như khai sinh, khai tử, kết hôn. Đồng thời, cần bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin cá nhân, đơn giản hóa thủ tục hành chính và phân cấp rõ thẩm quyền, tránh chồng chéo.

Đối với Luật Công chứng (sửa đổi), đại biểu nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện quy định về tổ chức, hoạt động công chứng và quản lý nhà nước; nâng cao tiêu chuẩn, đạo đức nghề nghiệp của công chứng viên. Thực tiễn cho thấy vẫn còn những bất cập như khó kiểm soát hoạt động công chứng, tình trạng vi phạm trong các giao dịch, do đó cần tăng cường liên thông dữ liệu, kiểm soát công chứng điện tử và có cơ chế quản lý phù hợp trong bối cảnh xã hội hóa mạnh mẽ lĩnh vực này.

Nhiều ý kiến tâm huyết vào các dự thảo luật trình tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Về Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi), đại biểu đề nghị mở rộng đối tượng được trợ giúp, không chỉ người nghèo mà cả những người yếu thế hoặc gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật; đồng thời phát huy vai trò của các tổ chức như Hội Luật gia, bảo đảm trợ giúp pháp lý thực chất, hiệu quả. Đối với Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), các ý kiến tập trung vào việc tăng cường công khai, minh bạch, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân; đồng thời có cơ chế kiểm soát thông tin nhạy cảm, xử lý thông tin sai sự thật, đặc biệt trên không gian mạng, nhằm hạn chế tin xấu, tin độc.

Phát biểu thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh, cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi các luật trong lĩnh vực tư pháp và cho rằng nội dung sửa đổi lần này gắn trực tiếp với người dân và phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tuy nhiên, đại biểu bày tỏ băn khoăn khi nhiều thẩm quyền, đặc biệt trong lĩnh vực hộ tịch và công chứng, được chuyển mạnh về cấp xã trong khi thực tế đội ngũ cán bộ tư pháp cơ sở còn mỏng, khối lượng công việc lớn, dễ dẫn đến quá tải nếu không được hỗ trợ đồng bộ về hạ tầng và dữ liệu số.

Đối với Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu đề nghị cần đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông, đồng bộ giữa các cơ quan; đồng thời làm rõ trách nhiệm của các bộ, ngành trong cung cấp và chia sẻ dữ liệu, trong đó nhấn mạnh vai trò của ngành Y tế trong các thủ tục liên quan đến khai sinh, khai tử.

Bên cạnh đó, cần rà soát để bảo đảm sự thống nhất về khái niệm, quy định rõ hơn về xử lý vi phạm, bổ sung hình thức xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức; đồng thời hoàn thiện các quy định liên quan đến thay đổi thông tin hộ tịch, phù hợp với thực tiễn phát sinh.

Về Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), đại biểu cho rằng cần xác định rõ trách nhiệm của cả cơ quan cung cấp thông tin và người yêu cầu, tránh tình trạng lạm dụng quyền yêu cầu gây áp lực cho cơ sở. Đồng thời, cần xây dựng hệ thống dữ liệu và cổng thông tin thống nhất để người dân dễ tiếp cận, tra cứu; phân loại các trường hợp để rút ngắn thời gian cung cấp thông tin, bảo đảm tính kịp thời và hiệu quả.

Đối với Luật Công chứng (sửa đổi), đại biểu đề xuất tiếp tục duy trì linh hoạt các hình thức công chứng như tại trụ sở, ngoài địa giới hành chính và thông qua các văn phòng công chứng, nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân, giảm tải cho cấp cơ sở và nâng cao hiệu quả giải quyết công việc.

Góp ý vào Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu Lê Trọng Hòa - Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, ĐBQH tỉnh Quảng Ninh, chỉ ra bất cập trong quy định về “quê quán”, khi dự thảo xác định theo quê quán của cha hoặc mẹ, có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng không thống nhất, thậm chí kéo dài qua nhiều thế hệ, gây khó khăn trong kê khai và phát sinh sai lệch giữa các loại hồ sơ. Từ thực tế này, đại biểu đề xuất điều chỉnh theo hướng xác định quê quán dựa trên nơi sinh của cha hoặc mẹ, có thể theo thỏa thuận, nhằm bảo đảm rõ ràng, thống nhất và thuận tiện trong thực hiện.

Bên cạnh đó, đại biểu nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của giấy khai sinh là giấy tờ hộ tịch gốc. Đại biểu cơ bản đồng tình với các thông tin của người được khai sinh trong dự thảo, tuy nhiên cho rằng thông tin về cha, mẹ hiện chưa đầy đủ, còn thiếu các nội dung như nơi sinh, quê quán. Vì vậy, đề nghị bổ sung các thông tin này để bảo đảm sự đồng bộ ngay từ đầu, tránh sai lệch trong các giấy tờ liên quan sau này.

Tập trung góp ý đối với Luật Công chứng (sửa đổi), đại biểu Trần Thị Kim Nhung, Ủy viên Thường trực Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, ĐBQH tỉnh Quảng Ninh, đánh giá cao việc phân cấp, phân quyền, đặc biệt là chuyển thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm công chứng viên từ Bộ Tư pháp về địa phương, tạo thuận lợi cho hoạt động công chứng.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng quy định tại Điều 3 về giao dịch phải công chứng còn phức tạp, chưa thống nhất với mục tiêu thu hẹp phạm vi công chứng bắt buộc. Việc liệt kê cụ thể các loại giao dịch trong luật là không cần thiết, dễ dẫn đến chồng chéo, mâu thuẫn với các luật chuyên ngành. Đại biểu đề nghị chỉ quy định nguyên tắc chung: Giao dịch nào luật quy định phải công chứng thì thực hiện, không cần liệt kê cụ thể trong Luật Công chứng.

Bên cạnh đó, đại biểu chỉ ra một số quy định chưa hợp lý, như yêu cầu công chứng đối với di chúc của người “hạn chế về thể chất” là chưa phù hợp; đồng thời cho rằng giá trị bảo đảm tính xác thực, hợp pháp của công chứng trên thực tế chưa thực sự hiệu quả, vẫn xảy ra nhiều sai phạm, gây thiệt hại cho người dân.

Đại biểu đề xuất định hướng lâu dài là giảm dần công chứng bắt buộc, mở rộng công chứng tự nguyện, qua đó nâng cao chất lượng dịch vụ và trách nhiệm của tổ chức hành nghề công chứng. Đồng thời, cần rà soát, cắt giảm các thủ tục không cần thiết, tránh gây tốn kém chi phí, thời gian cho người dân.

Ngoài ra, đại biểu cũng đề nghị xem xét lại quy định bắt buộc công chứng viên phải tham gia hiệp hội nghề nghiệp, cho rằng điều này chưa phù hợp với nguyên tắc tự nguyện trong việc tham gia hội theo quy định của pháp luật.

Tham gia phát biểu, đại biểu Vũ Ngọc Lâm, Phó Giám đốc Sở Tài chính, ĐBQH tỉnh Quảng Ninh, cho rằng, đối với Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), cần quy định rõ chủ thể “Nhà nước” trong việc hỗ trợ người dân thực hiện quyền tiếp cận thông tin, cũng như cơ chế, phương thức hỗ trợ cụ thể để bảo đảm tính khả thi. Đồng thời, đề nghị chỉnh sửa quy định theo hướng “Nhà nước hỗ trợ để tạo điều kiện thuận lợi”, nhằm bảo đảm mọi công dân đều được tiếp cận thông tin một cách bình đẳng.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề xuất bổ sung quy định rõ việc công khai thông tin phải loại trừ các nội dung thuộc bí mật nhà nước hoặc thông tin tiếp cận có điều kiện, nhằm bảo đảm tính chặt chẽ, thống nhất của dự thảo luật.

Đối với Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi), đại biểu Vũ Ngọc Lâm đề nghị rà soát quy định về nguồn kinh phí, trong đó chỉ nên dẫn chiếu các luật gốc như Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, tránh quy định trùng lặp, dàn trải. Đồng thời, cần bảo đảm tính phù hợp với cơ chế phân bổ ngân sách hiện hành, nhất là đối với các địa phương chưa tự cân đối ngân sách.

Đại biểu Chu Lương Trí, giảng viên Khoa Môi trường, Trường Đại học Hạ Long, ĐBQH tỉnh Quảng Ninh, cơ bản đồng tình với các ý kiến trước đó, đồng thời bổ sung góp ý đối với Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi). Đại biểu cho rằng phạm vi điều chỉnh của dự thảo luật hiện còn tương đối hẹp, chủ yếu tập trung vào quyền tiếp cận thông tin của công dân, trong khi chưa đề cập đầy đủ đến nhu cầu tiếp cận thông tin của các tổ chức, cơ quan, đặc biệt là các tổ chức nước ngoài, tổ chức phi chính phủ đang hoạt động tại Việt Nam. Do đó, cần nghiên cứu mở rộng phạm vi điều chỉnh để bảo đảm tính bao quát và phù hợp thực tiễn.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng chỉ ra rằng dự thảo luật mới quy định theo hướng một chiều, tức là từ cá nhân, tổ chức tiếp cận thông tin từ cơ quan nhà nước, mà chưa làm rõ chiều ngược lại: Việc cơ quan, tổ chức tiếp cận thông tin của công dân sẽ được quy định như thế nào.

Đại biểu đề nghị cần rà soát hệ thống pháp luật hiện hành để bảo đảm tính đồng bộ; trường hợp chưa có quy định đầy đủ thì cần nghiên cứu, bổ sung nhằm hoàn thiện khung pháp lý, bảo đảm cân bằng giữa quyền tiếp cận thông tin và bảo vệ thông tin cá nhân.

Trong phiên thảo luận cùng ngày, các đại biểu cũng tập trung tham gia góp ý vào một số nội dung quan trọng: Đánh giá bổ sung kết quả thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026; kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030; kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030; kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia giai đoạn 2026-2030; kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026-2030; phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024; công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025; tình hình thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025.