Quảng Ninh: Hiệu quả bước đầu của chương trình sàng lọc trước sinh và sơ sinh

Hàng năm nước ta có gần 2 triệu trẻ em được sinh ra, trong đó có tới hàng ngàn trẻ sinh ra bị không may bị tật nguyền hoặc thiểu năng trí tuệ. Hiện tượng đó làm giảm chất lượng dân số chung và kéo theo gánh nặng cho gia đình và đặc biệt hơn nữa là thiệt thòi cho chính những công dân này.
 

Chương trình sàng lọc trước sinh và sau sinh là một biện pháp hiện đại trong y tế dự phòng nhằm phát hiện, can thiệp sớm tật, bệnh ở thai nhi và sơ sinh. Do đó nó có ý nghĩa xã hội lớn, góp phần cải tạo giống nòi, nâng cao chất lượng dân số.
 

Siêu âm - 1 trong những biện pháp phát hiện dị tật thai nhi

Quảng Ninh là 1 trong 12 tỉnh, thành phía Bắc được triển khai đề án sàng lọc trước sinh và sau sinh. Bắt đầu từ năm 2008 Chi cục dân số KHHGĐ tỉnh đã triển khai thí điểm chương trình này tại 6 địa phương là Cẩm Phả, Hạ Long, Uông Bí, Tiên Yên,Vân Đồn và Móng Cái.  Để triển khai chương trình đạt hiệu quả, Chi cục Dân số KHHGD tỉnh đã phối hợp với Bệnh viện Phụ sản Trung ương tổ chức tấp huấn hướng dẫn các kỹ thuật lấy mẫu và vận chuyển mẫu máu cho các cán bộ khoa sản của các bệnh viện được triển khai đề án.  
 

Qua gần hai năm triển khai chương trình sàng lọc trước sinh và sau sinh thì khó khăn nhất vẫn là trình độ nhận thức, hiểu biết của cộng đồng chưa đúng mức, các thông tin về kỹ thuật y học tiên tiến còn hạn chế nên tỷ lệ trẻ em sinh ra bị dị tật, bị mắc các bệnh bẩm sinh và các bệnh di truyền vẫn còn cao, ảnh hưởng đến chất lượng dân số của tỉnh.
 

Nhờ có chương trình này mà nhiều trẻ em không may bị mắc bệnh thiếu men G6PD và suy giáp trang bẩm sinh được phát hiện và điều trị kịp thời. Cháu Đinh Thị Quyên 05 tháng tuổi ở thôn Hiệp An II, xã Phương Nam, TX Uông Bí sau khi sinh, cháu được các y bác sĩ khoa sản Bệnh viện Việt Nam Thuỷ Điển Uông Bí lấy mẫu máu gửi nên Bệnh viện phụ sản Trung ương để sàng lọc sau sinh và kết quả của Bệnh Viện Phụ sản Trung ương gửi về là cháu bị bệnh suy giáp trạng bẩm sinh hiện tại cháu đang được điều trị tại nhà.

Cháu Đinh Thị Quyên đang được điều trị tại nhà

 

Tại khoa sản, các bệnh viện thực hiện đề án sàng lọc trước sinh và sơ sinh thì hai bệnh thường gặp nhất là suy giáp bẩm sinh và thiếu men G6PD. Đây là những bệnh lý rối loạn nội môi không gây chết người ngay như các bệnh cấp tính, nhiễm khuẩn nhưng lại có tác hại to lớn đến quá trình phát triển, trưởng thành của con người. Hầu hết các bệnh lý rối loạn nội tiết - chuyển hoá và di truyền đều tác động đến quá trình phát triển cơ thể, thể lực tinh thần của trẻ em làm cho quá trình lớn lên và phát triển của trẻ bị ngưng trệ. Từ đó sinh ra các bệnh như đần độn về trí tuệ, chậm phát triển về thể chất, không phát triển dậy thì hay rối loạn phát triển giới tính. Những rối loạn bẩm sinh này nếu được phát hiện sớm để điều chỉnh kịp thời, bổ sung những thiếu hụt trong cơ thể với giá thành có thể chấp nhận được thì đứa trẻ sẽ phục hồi gần như bình thường.

BS Lưu Thế Hùng - Chi cục phó Chi cục Dân số KHHGĐ tỉnh cho biết: Qua thử nghiệm mô hình từ năm 2008 cho thấy, việc mở rộng thực hiện các chương trình sàng lọc sơ sinh ở tỉnh ta không chỉ đòi hỏi phải đầu tư phát triển về kỹ thuật chẩn đoán do ngành y tế thực hiện mà còn đòi hỏi có một hệ thống tuyên truyền vận động quản lý đối tượng. Việc kết hợp giữa tuyên truyền vận động đối tượng thông qua mạng lưới cán bộ dân số - KHHGĐ, phối hợp với các dịch vụ kỹ thuật của ngành y tế là yếu tố đặc biệt quan trọng đảm bảo thành công của các chương trình sàng lọc bệnh tật tại cộng đồng.

Trong năm 2009, Chi cục Dân số - KHHGĐ tỉnh Quảng Ninh triển khai chương trình sàng lọc trước sinh và sơ sinh thêm 4 huyện nữa là Đông Triều, Yên Hưng, Hoành Bồ và Ba Chẽ. Với mục tiêu của chương trình là đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân về sàng lọc trước sinh và sơ sinh ở các địa bàn triển khai đề án, đảm bảo 90% thai phụ có nguy cơ cao được tuyên truyền tư vấn, 50% thai phụ được sàng lọc trước sinh và 60% trẻ sơ sinh được sàng lọc. Chi cục cũng đã tổ chức tập huấn nâng cao năng lực tuyên truyền cho cán bộ dân số - KHHGĐ và tăng cường tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng về lợi ích của chương trình.

Kết quả trong năm 2009 toàn tỉnh đã lấy hơn 1.716mẫu máu để sàng lọc cho các cháu và đã có 50 cháu nghi nghờ bị thiếu men G6PD và 20 cháu nghi ngờ suy giáp trạng bẩm sinh. Như vậy có thể nói rằng tình trạng trẻ em ở tỉnh ta sinh ra bị mắc các dị tật bẩm sinh vẫn còn cao, nếu những đứa trẻ này không được sàng lọc phát hiện sớm và điều trị kịp thời sẽ thiệt thòi cho các cháu, không những thế nó còn ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của mỗi gia đình cũng như chất lượng dân số chung của tỉnh.
 

Vì hạnh phúc của gia đình và đứa con tương lai, các bà mẹ cũng như gia đình hãy tự giác tham gia vào chẩn đoán trước sinh và sơ sinh. Sinh ra một đứa con khoẻ mạnh là niềm hạnh phúc của những cặp vợ chồng và cũng là mục tiêu nâng cao chất lượng dân số trong chiến lược phát triển dân số Việt Nam nói chung và Quảng Ninh nói riêng.

 

Minh Khương

Trung tâm Truyền thông Giáo dục sức khỏe Quảng Ninh.