Quảng Ninh: Đề xuất giảm thủ tục, đẩy mạnh số hóa trong công chứng và hộ tịch

Sáng 11/4, phát biểu tại phiên thảo luận tại hội trường, kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà - Phó trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh, bày tỏ sự đồng tình cao với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Công chứng, Luật Hộ tịch và Luật Trợ giúp pháp lý.

Đại biểu đánh giá cao sự chuẩn bị nghiêm túc, công phu của Chính phủ, cũng như kết quả thẩm tra của cơ quan chức năng. Đồng thời, đại biểu đã đóng góp nhiều ý kiến cụ thể nhằm tiếp tục hoàn thiện các dự thảo luật.

Làm rõ cơ sở pháp lý dữ liệu hộ tịch điện tử

Đối với dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đánh giá cao định hướng xây dựng hệ thống dữ liệu hộ tịch điện tử liên thông. Tuy nhiên, bà đề nghị làm rõ tính pháp lý của dữ liệu sinh, dữ liệu tử; cơ chế xác thực và trách nhiệm của các cơ quan cung cấp dữ liệu, đặc biệt là ngành y tế.

Đại biểu cũng nhấn mạnh cần quy định cụ thể lộ trình triển khai, tiêu chuẩn kỹ thuật và điều kiện vận hành hệ thống nhằm tránh rủi ro pháp lý và sai lệch thông tin. Về thẩm quyền đăng ký hộ tịch, đại biểu đồng tình với quy định cho phép UBND cấp xã thực hiện đăng ký không phụ thuộc nơi cư trú, coi đây là bước cải cách mạnh mẽ.

Tuy nhiên, bà đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng, đặc biệt với các trường hợp phức tạp. Đồng thời, đại biểu kiến nghị cho phép ủy quyền cho Phó Chủ tịch UBND cấp xã ký đăng ký hộ tịch nhằm giảm tải công việc và tăng tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, liên quan đến quyền khai thác thông tin hộ tịch, đại biểu cho rằng quy định hiện nay chưa thống nhất, đặc biệt đối với người chưa thành niên. Đại biểu đề xuất cần đảm bảo quyền tiếp cận thông tin phù hợp với độ tuổi và năng lực hành vi dân sự, tránh quy định cứng nhắc.

Về giám hộ, đại biểu nhận định quy định thay đổi người giám hộ còn chưa chặt chẽ, dễ phát sinh tranh chấp. Do đó, cần bổ sung các điều kiện cụ thể như căn cứ thay đổi, sự đồng ý của người được giám hộ (nếu có khả năng nhận thức) và cơ chế kiểm soát để tránh trục lợi.

Đề nghị giảm thủ tục trong hoạt động công chứng

Đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị không quy định bắt buộc công chứng đối với hợp đồng đặt cọc bất động sản. Theo bà, đây không phải là giao dịch bắt buộc công chứng theo Bộ luật Dân sự, việc bổ sung quy định này có thể làm phát sinh thêm thủ tục, chi phí và hạn chế quyền tự do giao kết của người dân.

Liên quan đến quy định về hồ sơ công chứng, đại biểu cho rằng việc yêu cầu xuất trình bản chính giấy tờ còn quá rộng. Bà đề xuất chỉ bắt buộc bản chính đối với một số giấy tờ quan trọng nhằm đảm bảo tính xác thực nhưng vẫn tạo thuận lợi cho người dân.

Về công chứng văn bản từ chối nhận di sản, đại biểu kiến nghị quay lại quy định như Luật Công chứng năm 2014, không bắt buộc đầy đủ giấy tờ về tài sản để tránh làm phức tạp thủ tục. Đồng thời, bà đề xuất bãi bỏ quy định “sổ yêu cầu công chứng”, thay bằng cơ chế thụ lý hồ sơ điện tử nhằm đẩy mạnh cải cách hành chính.

Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà nhấn mạnh cần phân loại giao dịch công chứng theo mức độ rủi ro, thay vì áp dụng chung một cơ chế. Theo đó, với các giao dịch đơn giản, có thể cho phép chứng nhận hình thức hoặc chứng thực chữ ký thay vì bắt buộc công chứng nội dung. Cách tiếp cận này được đánh giá là vừa giảm tải cho hệ thống công chứng, vừa tiết kiệm chi phí xã hội nhưng vẫn đảm bảo an toàn pháp lý.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị làm rõ và chuẩn hóa cơ sở dữ liệu công chứng, tách bạch các nhóm dữ liệu như văn bản công chứng, hồ sơ và dữ liệu cảnh báo rủi ro. Đồng thời, cần nghiên cứu bổ sung quy định về công chứng điện tử từ xa đối với các giao dịch đơn giản, phù hợp xu hướng chuyển đổi số.