Quản trị không gian phát triển vì lợi ích quốc gia

Những “chi phí vô hình” cản trở sự phát triển

Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu mở rộng không gian phát triển và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực. Trong bối cảnh đó, phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm không đơn thuần là yêu cầu thay đổi về cách tổ chức thực hiện, phương thức điều hành mà trở thành đòi hỏi khách quan của tiến trình phát triển đất nước trong giai đoạn mới. “Điều cần nhận thức sâu sắc là các quyết sách của Trung ương là một hệ thống liên thông, gắn kết cùng hướng tới đổi mới đồng bộ phương thức lãnh đạo, quản trị, phát triển và bảo vệ đất nước”.

Yêu cầu trên đòi hỏi quá trình tổ chức thực hiện phải vượt qua cách tiếp cận theo từng ngành, từng lĩnh vực hay từng địa phương riêng lẻ. Mỗi quyết sách giải quyết một trọng tâm, nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và tạo động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định “các nhiệm vụ đó là một thực thể hữu cơ; khâu nào chậm, yếu đều ảnh hưởng đến kết quả chung” cũng đồng thời nhắc nhở về việc phối hợp đồng bộ, tránh tư duy cục bộ, mạnh ai nấy làm hoặc chỉ chú trọng lĩnh vực này mà xem nhẹ lĩnh vực khác. Chỉ khi tất cả các mắt xích cùng vận hành hiệu quả, các quyết sách lớn của Trung ương mới thực sự đi vào cuộc sống, đem lại ấm no, hạnh phúc, sự hài lòng của Nhân dân.

Thực tiễn phát triển nhiều năm qua cho thấy, bên cạnh những thành tựu đạt được, tư duy quản lý nặng về địa giới hành chính vẫn tạo ra không ít “chi phí vô hình”, làm phân tán nguồn lực và suy giảm năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Biểu hiện rõ nhất là tình trạng quy hoạch và phát triển thiếu liên kết. Không ít địa phương cùng đầu tư cảng biển, sân bay, khu công nghiệp, trung tâm logistics hay khu kinh tế với kỳ vọng tạo động lực tăng trưởng. Tuy nhiên, do thiếu cơ chế điều phối vùng, nhiều dự án có chức năng tương đồng, quy mô nhỏ, khai thác chưa hiệu quả, thậm chí cạnh tranh trực tiếp với nhau thay vì bổ trợ lẫn nhau. Trong khi đó, nhiều công trình hạ tầng liên vùng triển khai chậm, làm gia tăng chi phí logistics và giảm hiệu quả kết nối của nền kinh tế.

Sự chia cắt không chỉ diễn ra trong quy hoạch, mà còn ở quản trị dữ liệu, hạ tầng số và thu hút đầu tư. Nhiều cơ sở dữ liệu vẫn phân tán giữa các Bộ, ngành, địa phương; chính sách thu hút đầu tư thiếu sự phối hợp, khiến các địa phương cạnh tranh bằng ưu đãi hơn là bằng chất lượng môi trường đầu tư và khả năng tham gia chuỗi giá trị. Những rào cản ấy làm gia tăng chi phí giao dịch, kéo dài thời gian triển khai chính sách, giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực và bỏ lỡ nhiều cơ hội phát triển.

Xóa bỏ tư duy “quyền anh, quyền tôi”

Sự phát triển của kinh tế số, kinh tế xanh, đổi mới sáng tạo và các chuỗi cung ứng toàn cầu đang làm thay đổi căn bản cách thức tổ chức không gian phát triển. Những dòng chảy của vốn, dữ liệu, công nghệ, logistics hay lao động chất lượng cao đều vượt qua ranh giới của một địa phương, một ngành hay một nhiệm kỳ. Vì vậy, nếu tiếp tục quản lý theo tư duy địa giới, nguồn lực sẽ khó được kết nối và phát huy hiệu quả tối đa.

Thời gian qua, quá trình đổi mới mô hình quản trị ở nhiều địa phương đang từng bước chuyển từ cách quản lý phân tán sang quản trị trên nền tảng thống nhất. Hà Nội là một ví dụ. Mới đây, Thành phố đã đưa vào vận hành Nền tảng dùng chung cho Cổng thông tin điện tử thành phố và các trang thông tin điện tử trên địa bàn. Thay vì mỗi đơn vị vận hành một hệ thống riêng, đến nay toàn bộ dữ liệu được kết nối trên một nền tảng thống nhất, tạo điều kiện đồng bộ thông tin, tăng cường chia sẻ dữ liệu, phối hợp xử lý công việc và giúp lãnh đạo thành phố theo dõi, chỉ đạo sát hơn tình hình từ cơ sở.

Phát biểu tại Lễ ra mắt Nền tảng này, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho rằng, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đòi hỏi phương thức điều hành cũng phải thay đổi theo hướng thông tin được cập nhật nhanh hơn, đầy đủ hơn và thống nhất hơn; những vấn đề phát sinh từ cơ sở phải được nắm bắt kịp thời để xử lý; phản ánh, kiến nghị của người dân và doanh nghiệp phải được tiếp nhận, theo dõi và phản hồi rõ trách nhiệm. Quan trọng hơn, theo ông, “việc đưa vào vận hành nền tảng dùng chung không phải để thay đổi Cổng thông tin điện tử của Thành phố hay các trang thông tin điện tử của các cơ quan, đơn vị. Điều chúng ta thay đổi là cách quản trị hệ thống thông tin của chính quyền Thành phố”.

Nhìn rộng hơn, trong mô hình quản trị mới, mỗi địa phương không còn được nhìn nhận như những “ốc đảo” tách biệt, mà là những mắt xích của một không gian kinh tế thống nhất, góp phần kết nối, bổ trợ và tạo động lực cho sự phát triển chung của vùng và cả nước. Vì vậy, rào cản lớn nhất cần vượt qua không nằm ở địa giới hành chính, mà ở những “đường biên” trong tư duy. Đó là tư duy “quyền anh, quyền tôi”, coi nguồn lực là của địa phương mình, lợi ích là của ngành mình, thành tích thuộc về nhiệm kỳ mình. Khi tư duy ấy còn tồn tại, nguồn lực sẽ bị chia cắt, cơ hội hợp tác bị bỏ lỡ và lợi ích cục bộ có thể lấn át lợi ích quốc gia.

Tuy nhiên, vượt qua tư duy “quyền anh, quyền tôi” không có nghĩa là xóa nhòa vai trò hay tính chủ động, sáng tạo của từng địa phương. Ngược lại, điều đó đòi hỏi mỗi địa phương, mỗi Bộ, ngành phải phát huy cao nhất lợi thế riêng, nhưng trong một cơ chế liên kết và điều phối thống nhất, để lợi thế của địa phương này trở thành động lực cho địa phương khác, nguồn lực của ngành này hỗ trợ cho ngành khác và thành công của từng địa phương, từng ngành được cộng hưởng thành sức mạnh của quốc gia.

Khai mở những không gian phát triển mới

Đối với Việt Nam hôm nay, khi dư địa phát triển theo chiều rộng đang dần thu hẹp, lợi thế cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào chất lượng thể chế, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và khả năng khai mở những không gian phát triển mới, thì đổi mới tư duy quản trị là yêu cầu có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển đất nước.

Sự đổi mới ấy được thể hiện ở cách tổ chức lại không gian phát triển và điều phối các nguồn lực trên quy mô vùng, quốc gia. Những chủ trương, dự án lớn đang được triển khai như thành lập Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, Trung tâm dữ liệu quốc gia, đường Vành đai 4 Hà Nội, Vành đai 3 TP Hồ Chí Minh, hay tăng cường liên kết vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Đồng bằng sông Hồng… đều phản ánh cách tiếp cận này.

Một tuyến vành đai không chỉ phục vụ giao thông của một địa phương mà còn tái cấu trúc toàn bộ không gian kinh tế của cả vùng. Một trung tâm dữ liệu quốc gia hay hạ tầng số dùng chung cũng không thuộc riêng Bộ, ngành hay địa phương nào, mà trở thành nền tảng kết nối cho nền kinh tế số. Điểm chung của những công trình, dự án này là đều vượt qua ranh giới hành chính truyền thống để hình thành các không gian phát triển mới, nơi nguồn lực được kết nối, chia sẻ và phát huy hiệu quả trên quy mô lớn hơn.

Yêu cầu vượt qua sự chia cắt theo địa giới càng có ý nghĩa khi đất nước đang vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Trao quyền nhiều hơn cho địa phương càng đòi hỏi cơ chế điều phối thống nhất ở tầm quốc gia để bảo đảm mọi quyết định của địa phương đều góp phần thực hiện mục tiêu phát triển chung, không để nảy sinh tư duy “mạnh ai nấy làm”.

Tinh thần ấy đang được thể hiện xuyên suốt trong nhiều chủ trương lớn của Đảng. Phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV cũng một lần nữa nhấn mạnh yêu cầu này: Hoàn thiện pháp luật đất đai phải giữ vững nguyên tắc sở hữu toàn dân. Phát triển kinh tế biển phải gắn bảo vệ hệ sinh thái, giữ vững chủ quyền và phát triển đất nước. Kinh tế biển phải gắn với mục tiêu xây dựng quốc gia biển mạnh, chứ không chỉ là phát triển kinh tế ven biển.

Có thể thấy, thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gợi mở một tư duy quản trị nguồn lực quốc gia phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới: từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo; quản trị theo không gian phát triển thay cho quản lý theo địa giới hành chính…

Khi mọi nguồn lực được đặt trong tổng thể lợi ích quốc gia, khi mỗi địa phương trở thành một mắt xích của không gian phát triển thống nhất, Việt Nam mới có thể tạo dựng những động lực đủ lớn, đủ bền vững để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số và khát vọng trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.