Quản lý và khai thác khoáng sản ở Thuỷ Nguyên- Có những lỗ hổng (kỳ cuối)

Nghịch lý này khiến doanh nghiệp lao đao, lao động vệ tinh ở các xã miền núi Thuỷ Nguyên khốn đốn vì không có việc làm.

3 năm mới hoàn tất thủ tục cấp phép

Một thời, khai thác đá vôi nói riêng, sản xuất vật liệu xây dựng nói chung ở Thuỷ Nguyên là niềm tự hào của người dân địa phương. Từ việc cung cấp hàng nghìn m3 đá vôi và các sản phẩm từ đá vôi mỗi năm, nghề khai thác đá ở Thuỷ Nguyên không chỉ góp phần vào thành tích chung về phát triển công nghiệp-TTCN trên địa bàn, mang lại giá trị kinh tế lớn mà còn giải quyết đời sống và việc làm cho hàng nghìn hộ dân ở vùng núi Thuỷ Nguyên, đồng thời góp phần vào công cuộc kiến thiết đất nước. Hàng nghìn hộ dân các xã Minh Tân, Lại Xuân, An Sơn, Minh Đức những năm 60 của thế kỷ trước từng được “ăn gạo sổ”, nghề khai thác đá mang tính “cha truyền con nối” từ đời này sang đời khác. Nhiều gia đình ở xã Minh Tân không hề biết cấy lúa, chỉ quen “đào đá”. Xã có diện tích tự nhiên hơn 1100 ha, nhưng chỉ có 350 ha đất cấy lúa. Xã có 1,1 vạn dân, dư ra tới 3000 lao động phi nông nghiệp. Trước đây, xã có HTX nông nghiệp và HTX khai thác đá, thu hút hàng nghìn lao động nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, đời sống người dân tuy chưa khá giả, nhưng ổn định, thu nhập từ nghề khai thác đá và vận tải đá chiếm 40% tổng thu nhập xã hội của địa phương. Từ năm 2005, Nhà nước ngừng cấp phép khai thác khoáng sản, hàng trăm lao động nghề đá mất việc, cuộc sống người dân khó khăn. 20 phương tiện vận tải thuỷ bộ  phải bán vì không có việc. Xã Minh Tân có 2600 hộ dân, trung bình  mỗi hộ có 1 lao động nghề đá, nay không có việc, các gia đình theo nghề đá truyền thống như hộ ông Hoàng Phụng, Trọng Thoại, Đình Sửu đều khó khăn. HTX khai thác đá Minh Tân liên kết với Công ty cổ phần Hoàng Nguyên dồn sức đầu tư gần 20 tỷ đồng làm đường, kéo điện, mua sắm phương tiện, thiết bị khai thác đá và xin cấp có thẩm quyền cấp phép khai thác. Qua ba năm theo đuổi xin cấp phép, trải qua các khâu quy định liên quan đến nhiều ban, ngành ở Trung ương và thành phố, đến nay mới hoàn tất thủ tục chờ Hội đồng cấp mỏ thành phố cấp phép khai thác. HTX nông nghiệp Lại Xuân có đủ điều kiện để làm thủ tục cấp phép, nhưng lưng vốn có hạn, không đủ kinh phí “ làm thủ tục” theo quy định. Trong khi, ngay địa bàn xã có HTX Cường Thịnh có đủ sức theo lộ trình làm thủ tục lại không được cấp phép. Lãnh đạo HTX Cường Thịnh ngỏ lời liên kết với HTX nông nghiệp Lại Xuân chung sức làm ăn, nhưng hai bên chưa bắt tay nhau, khiến lao động cả 2 đơn vị đều khó khăn do không có việc làm. Lao động của Cường Thịnh thì đi làm thuê cho doanh nghiệp khác như xí-măng Phúc Sơn, còn lao động HTX Lại Xuân thiếu việc làm. Năm 2008, kế hoạch sản xuất đá của UBND xã Lại Xuân 270 nghìn tấn, nhưng cả năm chỉ đạt cón số lẻ, ảnh hưởng không nhỏ tới phát triển KTXH địa phương.

Các HTX nông nghiệp Minh Đức, HTX khai thác đá Tràng Kênh, HTX nông nghiệp An Sơn đều lấy khai thác đá làm chính, song đều chung  vướng mắc trong sản xuất do chưa hoàn tất các thủ tục thuê đất, nhưng đã kê khai và nộp tiền thuê đất khai thác mỏ, phí bảo vệ môi trường…

Biện pháp tháo gỡ

Trước những khó khăn trên, UBND huyện Thuỷ Nguyên và nhân dân các xã miền núi ở địa phương cũng như Sở Tài nguyên. Môi trường có các văn bản đề nghị UBND thành phố chỉ đạo tháo gỡ. Đó là thiết lập quy hoạch các khu vực được hoạt động khoáng sản, khu vực cấm hoặc tạm thời cấm; quy hoạch thăm dò, khai thác và chế biến khoáng sản; phân định rõ các khu vực quy hoạch nguyên liệu chung, khu vực đấu thầu, khu vực dự trữ tài nguyên quốc gia đối với các loại khoáng sản, đảm bảo quốc phòng an ninh và phát triển kinh tế theo tinh thần chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ. UBND thành phố giải quyết cấp phép khai thác hoặc gia hạn cấp phép khai thác từ 1- 2 năm ở một số vị trí hoạt động khoáng sản hiện nay các đơn vị đang khai thác, trữ lượng mỏ còn ít tại các núi Vang, Mọc, Voi, Hàn, Kẹm, Mát (xã Lại Xuân) mỏ Trại Sơn C, núi Mạch, núi Tho, núi Lờm (thị trấn Minh Đức);  Núi Thỗ, núi Bà Trôi (xã Minh Tân) cho các HTX nông nghiệp Lại Xuân, Minh Đức, HTX khai thác đá Tràng Kênh, Minh Tân… để giải quyết việc là cho lao động tại chỗ. Tạo điều kiện để các HTX có nghề khai thác đá với hàng nghìn lao động duy trì hoạt động, hoặc định hướng chuyển nghề phù hợp.

Trên địa bàn Thuỷ Nguyên có nhiều dự án trọng điểm đang triển khai có nhu cầu san lấp mặt bằng, UBND thành phố sớm quy hoạch khu khai thác đất sét, vật liệu xây dựng tại 1-2 điểm phù hợp với quy hoạch chung của thành phố. Cho phép UBND huyện Thuỷ Nguyên được lập dự án khai thác, sản xuất chế biến vật liệu xây dựng tập trung theo phương thức khai thác công nghiệp và chế biến thành các sản phẩm vôi, bột nhẹ nhằm tăng giá trị hiệu quả sử dụng tài nguyên khoáng sản ở khu vực Lại Xuân, An Sơn, Minh Đức, Minh Tân. Đối với một số mỏ được thành phố cấp mới mà các đơn vị khong trực tiếp sản xuất, đề nghị UBND thành phố thu hồi giao các HTX, doanh nghiệp có năng lực tài chính đủ mạnh được sản xuất. Kiên quyết không cấp phép khai thác mỏ cho đơn vị, doanh nghiệp tư nhân đã hết hạn nhằm tiết kiệm nguồn tài nguyên và bảo vệ cảnh quan môi trường.

Thành phố giành lại một phần quy hoạch mỏ của các doanh nghiệp xi- măng để cho các HTX khai thác, hoặc cấp phép cho doanh nghiệp xi- măng nhưng giao cho HTX gia công khai thác và bán sản phẩm cho doanh nghiệp. Như vậy, vừa giải quyết việc làm tại chỗ mà vẫn bảo đảm hoạt động của các doanh nghiệp.

Anh Tú