Quản lý, sử dụng khoáng sản: Hướng tới hiệu quả, bền vững

Tốc độ phát triển kinh tế nhanh của thành phố đang hút số lượng lớn tài nguyên khoáng sản. Nếu không có chiến lược quy hoạch khoáng sản cho tương lai thì nguy cơ thiếu hụt tài nguyên ngày càng rõ. Do vậy, bảo vệ, khai thác sử dụng tài nguyên khoáng sản hiệu quả, bền vững là những nhiệm vụ Sở Tài nguyên-Môi trường đẩy mạnh.

Dần đi vào nề nếp

Đây là nhận định của nhiều người về hoạt động quản lý, khai thác khoáng sản thời gian gần đây. Tài nguyên khoáng sản trên địa bàn thành phố không phong phú về chủng loại, trữ lượng nhỏ. Chỉ có một số khoáng sản có khả năng khai thác công nghiệp, như: đá vôi, sét gạch ngói, sét xi-măng, si-líc, vật liệu san lấp... Ngoài ra, còn một số khoáng sản khác, song mức độ tập trung và chất lượng không cao, như đá điatômit, đá cát kết, đá ốp lát, than nâu, than bùn, nguồn sét sa bồi, sa khoáng titan-ricon, quặng sắt, titan, thủy ngân gốc, mỏ nước nóng…

Trên địa bàn thành phố, hoạt động thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản có từ nhiều thập kỷ nay nhưng rất hạn chế. Những năm 1960 có một số đơn vị  đã tiến hành tìm kiếm, thăm dò khoáng sản tại Hải Phòng. Đoàn địa chất 21 thăm dò đá vôi ở Tràng Kênh, đánh giá đất sét ở Lưu Kiếm; đoàn địa chất 910 thăm dò si-líc xi măng ở Pháp Cổ, Phi Liệt, Quỳ Khê và Điệu Tú (Diệu Trí)…Hoạt động khai thác tập trung chủ yếu vào sản phẩm như đá xây dựng, xi măng, bột nhẹ, gạch ngói và vôi…Chế biến khoáng sản chỉ tập trung ở một số nhà máy sản xuất xi-măng, chế biến bột nặng, bột nhẹ phục vụ các ngành công nghiệp khác, còn lại chủ yếu nhóm ngành vật liệu xây dựng thông thường, chế biến đơn giản. Các khu vực hoạt động khai thác và chế biến đều mang tính chất nhỏ lẻ, đơn điệu. Nhiều doanh nghiệp, tổ chức không có giấy phép khai thác khoáng sản nhưng vẫn tổ chức khai thác lén lút như khu vực An Sơn (huyện Thủy Nguyên). Tình trạng khai thác tự do chưa được kiểm soát vi phạm các khu vực cấm hoạt động khoáng sản, làm ảnh hưởng đến các vấn đề quốc phòng, di tích lịch sử, cảnh quan, trật tự an ninh xã hội. Trong khi đó, việc điều tra, đánh giá trữ lượng mới tiến hành đơn lẻ theo từng khu vực, chưa có tính tổng thể, thường xuyên, hệ thống nên chưa phát hiện đầy đủ chất lượng, quy mô, như việc khảo sát trữ lượng cát sỏi lòng sông,..Những hạn chế này từng bước được khắc phục. Trong năm 2002, thành phố có 2 báo cáo quy hoạch khoáng sản là quy hoạch khu vực khai thác tận thu khoáng sản rắn trên địa bàn huyện Thủy Nguyên và quy hoạch khảo sát, thăm dò, khai thác và sử dụng tài nguyên cát, sỏi lòng sông thành phố. Các địa phương tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm hoạt động khai thác trái phép. Nhờ làm tốt công tác quản lý tài nguyên khoáng sản mà hoạt động khai thác, chế biến khoáng sản trên địa bàn thành phố từng bước đi vào nề nếp, đáp ứng nhu cầu hiện tại và định hướng ổn định nguồn cung khoáng sản.

Hoạt động khai thác ở mỏ đá của Công ty Xi măng Chinfon Hải Phòng.

Trước yêu cầu khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả tài nguyên khoáng sản, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế-xã hội bền vững, bảo đảm an ninh quốc phòng, quy hoạch tổng thể cho hoạt động sản là rất cần thiết. Để đáp ứng yêu cầu này, Sở chủ trì xây dựng đề án: “Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản trên địa bàn thành phố đến năm 2020”. Ngày 11-12-2009, HĐND thành phố có nghị quyết thông qua đề án quy hoạch này. Quy hoạch xác định cụ thể các khu vực, mỏ và loại khoáng sản cần đầu tư khảo sát, thăm dò để đánh giá tiềm năng và khai thác, chế biến. Về sử dụng khoáng sản gồm có quặng sắt, đá si-líc sau chế biến làm phụ gia xi-măng, gạch không nung, phụ gia lọc nước; đá vôi sau chế biến làm nguyên liệu sản xuất xi-măng, vôi, bột nhẹ, đá vật liệu xây dựng các loại, sau chế biến làm nguyên liệu sản xuất gạch, ngói. Quy hoạch xác định cụ thể vùng cấm khai thác…Bên cạnh đó vấn đề công nghệ chế biến rất được quan tâm. Giám đốc Sở Tài nguyên-Môi trường Bùi Quang Sản cho biết: Theo quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản trên địa bàn thành phố đến năm 2020 vấn đề công nghệ khai thác và chế biến sẽ được xem xét cụ thể ở từng dự án. Quan điểm chung của quy hoạch sẽ không ủng hộ công nghệ lạc hậu. Đồng thời ưu tiên chế biến “sâu”, sử dụng khoáng sản để chế chế biến sản phẩm có công nghệ cao, như: đá vôi có hàm lượng cao ưu tiên sản xi-măng; tổ chức làm phụ gia luyện thép, ngành hóa luyện (cao su), chất dẻo; đá phục vụ đúc cấu kiện bê-tông.

Với những giải pháp tích cực công tác quản lý khoáng sản có thay đổi rõ nét. Tại cuộc làm với Sở Tài nguyên-Môi trường, ngày 24-9-2010, Phó chủ tịch UBND thành phố Đỗ Trung Thoại nhận xét: Trong những năm qua, nhất là 2 năm gần đây, Sở có nhiều đóng góp nâng cao hiệu quả quản lý khoáng sản, góp phần phát triển thành phố, bảo đảm an ninh quốc phòng. Lần đầu thành phố có quy hoạch tổng thể về khoáng sản; tình trạng khai thác trái phép cơ bản được ngăn chặn. Đây là cơ sở để công tác quản lý tài nguyên khoáng sản ngày càng hoàn thiện./.

Hà Linh