Quản lý, khai thác khoáng sản tại huyện Thủy Nguyên- Cần phương pháp đúng và chế tài đủ mạnh

Nhìn thấy trái phép mà đành ngó lơ

Theo báo cáo của UBND huyện Thủy Nguyên, hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn do nhiều thành phần kinh tế thực hiện với nhiều hình thức khác nhau, tập trung chủ yếu vào 4 loại khoáng sản đá vôi, sét xi măng, silic hoạt tính, sit đen. Các đơn vị khai thác được chia thành 2 nhóm theo quy mô và công nghệ khai thác. Các đơn vị có quy mô khai thác công nghiệp như Công ty xi măng Chin- phong, Công ty xi măng Hải Phòng, Công ty xi măng Phúc Sơn ở khu vực có trữ lượng lớn, có các thiết bị khai thác mỏ đồng bộ và hiện đại. Các đơn vị có quy mô khai thác nhỏ là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các tổ chức và các hộ tư nhân đang tận thu dưới hình thức thủ công và bán cơ giới. Trưởng Phòng Tài nguyên Môi trường Lại Đức Long phản ánh: hiện có 19 điểm khai thác trái phép. Cụ thể, xã Minh Tân có 7 điểm, Liên Khê có 1 điểm, Lại Xuân có 3 điểm, An Sơn có 1 điểm. Các hoạt động khai thác trái phép tại đây diễn ra với một độ tập trung phương tiện cao, khai thác quy mô lớn, khoảng 2000m3/ngày…Theo ông Long, 19 điểm khai thác trái phép này, huyện nắm danh sách, đã tổng kiểm tra toàn bộ, ghi cả hình ảnh, tổ chức hội thảo… nhưng không thể ngăn chặn. Việc kiểm tra rất khó khăn. Một thực tế khá trớ trêu là đơn vị làm công tác quản lý nhà nước trên địa bàn nhưng không có hồ sơ của doanh nghiệp. Ông Long còn cho biết, huyện  rất bí trong quản lý môi trường, bởi hoạt động khai thác này gây ra nhiều hệ lụy, không chỉ là rác, là bụi ( bụi làm trắng nhà dân) mà còn là đất đá, là tiếng ồn… Thêm vào đó còn là an toàn lao động. Có một đó còn là an toàn lao động. Thực tế, có một số đơn vị có giấy phép nhưng không khai thác mà chủ yếu thuê người bên ngoài vào, hầu hết là tư nhân khai thác thuê, thuê lại lao động trôi nổi, không có hợp đồng lao động. Chỉ riêng khu vực Đốc Tít, huyện khá vất vả trong giữ gìn an ninh trật tự, bởi có tới 11 đơn vị được giới thiệu vào khai thác. Việc tranh giành trong khu vực khai thác trái phép diễn ra thường xuyên, tình trạng giữ chỗ, xí phần, kích động đối tượng khai thác trái phép ( trong đó có không ít hảo hán) ảnh hưởng không nhỏ tới an ninh trật tự trong địa bàn. Đó là chưa kể tới việc đối tượng khai thác trái phép đặt máy bên này sườn núi, kéo dây sang khai thác ở núi bên kia, có động là kéo dây, kéo máy nên lực lượng kiểm tra khó phát hiện và nếu phát hiện cũng khó bắt giữ, huyện đã bắt đối tượng khai thác trái phép nhiều nhưng không giam được, không truy tố được, xử lý cũng chưa thật kiên quyết.

Bất cập, thiếu đồng bộ

Những khó khăn trong xử lý các đối tượng khai thác trái phép được lãnh đạo Sở Tài nguyên- Môi trường thừa nhận. Ông Thọ, Phó giám đốc Sở cho biết, thẩm quyền bố trí nguồn nguyên liệu thuộc Bộ Xây dựng, yêu cầu  nhiều nhưng mới đáp ứng khoảng 40% nên là “ngòi nổ” dẫn tới việc khai thác trái phép. Có nhiều khâu quản lý, ngay Sở Tài nguyên- Môi trường cũng thấy khó, dẫn tới việc có nhiều doanh nghiệp không thực hiện đầy đủ các quy định, làm nảy sinh nhiều bức xúc. Còn việc thanh tra, kiểm tra thì không chỉ huyện, mà ngay cả Sở cũng khó khăn, sau khi doanh nghiệp có giấy phép rồi là trốn tránh kiểm tra, 1 năm không được vào quá 2 lần hoặc nếu có vào, đơn vị cử người không có đầy đủ trách nhiệm ra tiếp. Ông Vũ Thọ cho rằng, riêng lĩnh vực khoáng sản, nếu vi phạm, có thể tịch thu phương tiện, tịch thu khoáng sản khai thác, nhưng điều này lại càng khó thực hiện. Kết quả là, có doanh nghiệp chuyển nhượng với giá hàng chục tỷ đồng/ mỏ nhưng cơ quan quản lý cũng chẳng thể xử lý. Nạn khai thác thổ phỉ cũng được nước tung hoành.

Quản lý khai thác khoáng sản ở Thủy Nguyên còn có nhiều bất cập khác như sử dụng chất nổ, quản lý việc tiêu thụ khoáng sản. Ông Nguyễn Văn Xuân, Chi cục trưởng Chi cục thuế Thủy Nguyên phản ánh, lượng chất nổ thực tế khai thác rất lớn, lên tới hàng nghìn tấn nhưng kê khai trong sản xuất chỉ vài trăm tấn, thậm chí chỉ quản lý thu thuế theo lượng chất nổ được 3 phần trong khi số thực sử dụng là 10 phần. Huyện cũng kết hợp với công an để quản lý khoáng sản tiêu thụ nhưng chẳng được bao nhiêu. Đại diện lãnh đạo Ban chỉ huy quân sự huyện cho rằng, vi phạm chủ yếu hiện nay là khai thác không phép, khai thác thổ phỉ, khai thác quá diện tích cho phép hoặc giấy phép hết hạn vẫn hoạt động, hồ sơ chưa đầy đủ thủ tục và đặc biệt là có nhiều khu vực chưa có thỏa thuận với Bộ Quốc phòng đã cấp phép. Việc cấp phép thăm dò chưa chặt  chẽ, một điểm nhưng có nhiều đơn vị thăm dò. Một số di tích lịch sử, căn cứ cách mạng cũng bị vi phạm như núi Bờ Hồ ( Liên Khê), núi Voi ( Minh Tân)…

Hồng Thanh - Anh Tú