Quản lý các khu bảo tồn biển Hải Phòng: Tìm sinh kế bền vững cho dân

Giá trị nhiều mặt

Nhiều người chỉ biết Cát Bà như một địa chỉ du lịch sinh thái rừng biển, song những giá trị nhiều mặt về KBTB còn ít người biết tới. Quần đảo Cát Bà (thuộc huyện Cát Hải) gồm 366 đảo lớn nhỏ rộng khoảng 290km2, chủ yếu là núi đá vôi, trong đó đảo cCt Bà có diện tích lớn nhất, cách nội thành Hải Phòng 30km và nằm về phía Nam của Vịnh Hạ Long. Trên đảo Cát Bà diện tích rừng chủ đạo, khu vực dân cư rải rác ở các xã Hiền Hào, Gia Luận, Xuân Đám, Trân Châu, tập trung nhiều nhất ở thị trấn Cát Bà (gần 1 vạn người).

Trong khu vực đảo Cát Bà có đến 1140 loài động thực vật biển bao gồm 199 loài thực vật, trong đó có 4 loài cỏ biển, 75 loài rong biển, 160 loài san hô, 475 loài cá biển, 23 loài thực vật ngập mặn. Các nhà khoa học điều tra xác định, vùng biển Cát Bà có tới 193 loài thuộc lớp san hô như san hô mềm, san hô bò, trong đó nhiều loại san hô tốt phân bố tập trung ở đảo Áng Thảm, Cát Dứa, Mũi Hồng... Bên cạnh đó, khu rừng nguyên sinh nhiệt thực vật vô cùng phong phú bao gồm 741 loài thực vật với nhiều loại cây gỗ cũ, 28 loài động vật.

Cùng với Cát Bà, KBTB Bạch Long Vĩ có những đặc điểm riêng, tạo ra những giá trị nhiều mặt trong hệ thống động, thực vật và tài nguyên biển cần được nuôi dưỡng và bảo tồn. Bạch Long Vĩ có hai kiểu hệ thống sinh thái vùng triều và dưới triều với hệ sinh thái bãi cát biển, bãi triều sinh thái rạn san hô, đáy cứng và đáy mềm, độ phủ san hô trong khoảng 34 đến 94%. Khu hệ thực vật biển có 274 loài  thực vật phù du và ngập mặn. Khu hệ động vật biển có 738 loài, nhiều nhất là loài cá,trong đó có nhiều loài giá trị kinh tế cao như cá mú, cá song, cá trích...

Ở cấp quốc gia, Bạch Long Vĩ là một trong 5 khu bảo tồn ưu tiên trong mạng lưới các KBTB Việt Nam. Đảo Bạch Long Vĩ được xây dựng thành huyện phát triển kinh tế xã hội toàn diện, trong đó xây dựng KBTB Bạch Long Vĩ nhằm bảo tồn các loài sinh vật quý hiếm và các rạn san hô, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch sinh thái.

Tạo việc làm, ổn định cuộc sống

Trước đây, các khu bảo tồn thiên nhiên thường được xem như một khu vực tách biệt với thế giới loài người. Quan niệm này đã dẫn đến những sai lầm trong việc quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên. Kết quả là thiên nhiên vẫn liên tục bị con người tác động theo hướng tiêu cực như tàn phá, mà nguyên nhân là do những áp lực xã hội và sinh thái cả trong và ngoài khu bảo tồn. Thực tế cho thấy, các khu bảo tồn vẫn cần có một số khu vực không có, hoặc chịu rất ít tác động của con người, với những quy định kiểm soát chặt chẽ, được gọi là vùng lõi. Bởi vậy, những khu vực này người dân bị ảnh hưởng cuộc sống, cần được quan tâm bảo đảm sinh kế.

Một trong những giải pháp quan trọng bảo vệ sự đa dạng sinh học của hai KBTB Cát Bà và Bạch Long Vĩ là tìm ra sinh kế cho cư dân, tạo thu nhập, bảo đảm cuộc sống lâu dài của họ. Cộng đồng sẽ chỉ ủng hộ và tham gia vào công tác bảo tồn KBTB khi họ nhận thức được ý nghĩa và lợi ích của KBTB và việc thiết lập KBTB không làm ảnh hưởng tiêu cực đến cuộc sống của họ.