Phong tục đón tết của các dân tộc thiểu số trên địa bàn Quảng Ninh

QTV - Quảng Ninh có 21 thành phần dân tộc, song chỉ có 6 dân tộc có số dân trên một nghìn người là Kinh, Dao, Tày, Sán Dìu, Sán Chỉ, Hoa, tiếp đến là hai dân tộc có trên trăm người là Nùng và Mường, mười bốn dân tộc còn lại có số dân dưới 100 người. Tết đến xuân về bà con dân tộc thiểu số tại Quảng Ninh lại có phong tục đón tết rất đặc trưng mang đậm nét văn hoá của dân tộc mình.

Các cô gái dân tộc Tày đang biểu diễn màn hát then trong ngày hội

Với người Tày họ có cách đón năm mới rất riêng của mình. Tết đến là dịp già, trẻ trong bản rủ nhau xuống chợ mua sắm cho mình những bộ quần áo mới nhất để đi chơi xuân. Người Tày ở Bình Liêu Quảng Ninh bắt đầu ăn Tết từ ngày 28. Họ trang trí lại nhà cửa, quét dọn sạch sẽ, sắp xếp lại đồ đạc trong nhà. Ngày 29, họ thịt lợn để làm thức ăn như giò chả, thịt nướng, thịt luộc, lạp xường. Cũng trong ngày này các gia đình thường gói bánh chưng và khi bánh chưng chín việc đầu tiên làm là lấy những chiếc bánh đẹp nhất để cúng, thắp hương ông bà tổ tiên rồi sau đó con cái mới được phép ăn.

Đến ngày 30 tết thì người Tày cất tất cả những đồ dùng trong nhà như: Dao, dựa, cày, bừa vào một nơi rồi làm lễ cúng để cho chúng nghi ngơi ăn Tết, vì theo đồng bào nơi đây những vật dụng đó đã gắn bó và theo người dân suốt một năm lao động vất vả nên chúng cũng phải được nghỉ ngơi đón tết.

Đêm giao thừa là dịp mà các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau để trò chuyện, cùng nhau thưởng thức những món ăn đặc biệt hơn ngày thường và chúc nhau những lời chúc năm mới hạnh phúc, thịnh vượng. Thường vào ngày 2 tết cả người già, trẻ em, thanh niên nam nữ kéo nhau đi tham gia và xem các lễ hội vui xuân như hát then, chơi thể thao..vv

Cũng như dân tộc Tày, dân tộc Dao Thanh Phán cũng có phong tục tết độc đáo cho riêng mình. Ngày 28 Tết, khắp làng trên, xóm dưới mổ lợn béo, gà trống thiến, làm bánh nếp. Hình thức thờ cúng chủ yếu của người Dao là thờ cúng tổ tiên. Đây là nơi nghiêm trang nhất trong nhà và chỉ có người đàn ông mới thắp hương cho ông bà tổ tiên. Tết đến chính là thời điểm các thành viên trong dong họ tụ tập quây quần tại nhà trưởng họ, cùng nhau nâng chén rượu mừng xuân, cầu chúc cho nhau ngày càng làm ăn phát đạt, cháu con khoẻ mạnh.

Những cô gái dân tộc Dao cũng rất khéo tay trong việc bày mâm lễ ngày tết

Chiều 30 Tết làm lễ quét nhà (bàn thờ tổ tiên), quét đi những điều không may mắn của năm cũ, dán giấy xanh đỏ, cắt hoạ tiết hình các loài hoa, chim muông trước bàn thờ, dán ở cửa ra vào nhà chính, cửa bếp, chuồng lợn, chuồng gà, gốc cây trong vườn (có ý mời các con vật, đồ vật gắn bó với con người cùng ăn Tết).

Dân tộc Dao Thanh Phán thường ăn tết to nhất vào rằm tháng giêng, anh em họ hàng ai ở gần hoặc xa đều ăn tết đầy đủ. Trong nhà có bao nhiêu người thì giết bấy nhiêu con gà. Dân tộc Dao cũng gói bánh chưng nhưng gói bánh dài không gói bánh vuông như người kinh, tết người Dao còn gói bánh chay để cúng tổ tiên.

Lễ đón giao thừa được chuẩn bị chu đáo. Cả gia đình trang phục gọn gàng, xếp hàng trước bàn thờ tổ tiên, chủ nhà (nam giới - người đã được cấp sắc) thay mặt gia đình thắp 3 nén nhang trên bàn thờ tổ tiên rồi xin phép hạ bát nước xuống đưa cho mỗi người uống một ngụm để có thêm sức khoẻ. Người Dao có tục đón lộc trong đêm giao thừa gõ trống, mõ phát ra âm thanh vang vọng đất trời để cầu may, cầu lộc.

Hoà cùng không khí chung của các dân tộc anh em, đồng bào người Sán Dìu cũng có những hình thức ăn tết hết sức phong phú và đa dạng.

Ngay từ những ngày đầu tháng Chạp, các cô gái Sán Dìu đã rủ nhau vào rừng lấy lá dong, lá chít và những cây giang bánh tẻ về để chuẩn bị gói bánh. Bánh chưng hay bánh tro đều phải cuốn rất chặt để khi nấu nước không ngấm vào, bánh mới ngon và để được lâu. Lạt giang phải chẻ mỏng, to bản, nối 6 - 8 chiếc thành một dây dài. Việc chuẩn bị để đón chào năm mới của người Sán Dìu diễn ra rất tưng bừng và nhộn nhịp.

Đông đảo bà con dân tộc đến xem các màn biểu diễn văn hoá, văn nghệ trong ngày hội văn hoá các tộc

Chợ tết của người Sán Dìu được mở từ ngày 20 tháng Chạp. Từ sáng sớm, lũ trẻ đã được bố mẹ đưa đi chơi chợ tết. Đến chợ, chúng được bố mẹ dẫn đi khắp nơi, cho ăn quà bánh và mua những gì chúng thích, đặc biệt là những đồ chơi của trẻ con.

Tiếp đến là chợ tết của thanh niên và các chủ gia đình thường tổ chức vào hai ngày 27-28 tháng Chạp. Người dân Sán Dìu thường nói: “Một phiên chợ cuối năm bằng cả năm đi chợ”, bởi những người chủ gia đình thì chỉ lo mua sắm, còn thanh niên nam nữ ngoài việc sắm tết còn là dịp đi tìm kiếm bạn đời.

Đến 30 Tết nhà nào cũng trang trí hoa văn, biểu tượng bằng các loại giấy xanh, đỏ, tím, vàng từ ngoài cửa chính, cửa bếp, tới cả chuồng trâu, chuồng bò, chuồng gà,… thậm chí cả đồ vật như: cày, bừa, vại gạo, bồ thóc, các cây cối trong vườn cũng được dán một mảnh giấy màu. Người ta quan niệm làm như vậy để những thứ đó cũng được tham gia ăn tết như chủ nhà và cũng là để cho ma quỷ khỏi đến tranh chiếm. Ngày mồng 1 Tết, từ sáng sớm tinh mơ, các cô gái ra suối múc nước, trên đường về có bẻ hoa để cắm lên bàn thờ. Nước này các cô đem pha trà cúng và nấu một nồi cháo hành cho trẻ nhỏ ăn để năm mới học thêm sáng dạ và mọi việc đều thông đạt.

Vốn văn hoá văn nghệ dân gian của người Sán Dìu rất phong phú. Vì vấy cứ mùng 2 tết Dân tộc sán dìu lại tổ chức hát Soọng cô, và ở đây các đôi Nam nữ trong bản lại dắt nhau đi xem các tiết mục văn nghệ trong bản tổ chức và chơi trò chơi đẩy gậy, múa sư tử.vv

Mỗi dân tộc trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đều có một nét văn hoá đón tết rất riêng của mình. Nhưng  tất cả đều  chung mong muốn Tết đến xuân về mọi người  được vui vẻ hạnh phúc bên những người thân yêu của mình.

Ngọc Trâm