Phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới: Vừa kiên quyết đấu tranh, vừa thúc đẩy phát triển

Có bước tiến mạnh, đột phá

Trưởng ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí cho biết, qua 20 năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 (khóa X), công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực được tập trung lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện kiên trì, quyết liệt, đồng bộ, toàn diện, với quyết tâm chính trị cao, không có vùng cấm, không có ngoại lệ và đạt nhiều kết quả rất quan trọng, toàn diện, có bước tiến mạnh, đột phá lớn, góp phần quan trọng xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chế độ.

Theo đó, cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đã được Nhân dân tin tưởng, đồng tình ủng hộ rất cao và đã trở thành một phong trào mạnh mẽ; không chỉ ở cấp Trung ương mà nhiều địa phương cũng làm tốt. Kỷ luật, kỷ cương trong Đảng và kiểm soát quyền lực ngày càng được tăng cường, xử lý đồng bộ cả kỷ luật Đảng, kỷ luật hành chính Nhà nước, xử lý hình sự; lần đầu tiên Đảng đã ban hành 5 quy định về kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ; trong công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật đảng, thanh tra, kiểm toán; trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án; trong công tác xây dựng pháp luật và trong quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công.

Đặc biệt, cuối nhiệm kỳ Đại hội XIII của Đảng, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều Nghị quyết nền tảng, quan trọng như Nghị quyết 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và các Kết luận 77, 182, 218 nhằm tập trung tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong các dự án liên quan đến đất đai và những sai phạm khác.

Xác định phòng, chống tham nhũng phải gắn liền với phòng, chống lãng phí, Bộ Chính trị đã cho chủ trương tập trung xử lý dứt điểm 12 dự án yếu kém, thua lỗ kéo dài của ngành Công thương và thực tiễn đã chứng minh chủ trương này là đúng. Từ thực tiễn trên, Bộ Chính trị ban hành các kết luận 77, 182, 218 để tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án, đất đai liên quan đến kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án đã có hiệu lực và xử lý vi phạm pháp luật về đất đai.

Qua sơ kết, đánh giá kết quả thực hiện kết luận 77, Bộ Chính trị đã quyết định mở rộng phạm vi thực hiện cơ chế này ra cả nước. Và tại cuộc họp thường trực Ban Chỉ đạo ngày 18/3/2026, đồng chí Tổng Bí thư, Trưởng Ban Chỉ đạo đã kết luận “tiếp tục rà soát, xử lý các công trình dự án chậm tiến độ, tồn đọng, kéo dài có khó khăn, vướng mắc, nguy cơ gây thất thoát, lãng phí và giao đồng chí Bí thư tỉnh ủy, thành ủy chịu trách nhiệm chỉ đạo thực hiện, hoàn thành việc rà soát và có phương án xử lý đối với từng công trình, dự án trong Quý II/2026. Đồng thời, yêu cầu Đảng ủy Chính phủ và các Bộ, ngành có liên quan có trách nhiệm tăng cường công tác hướng dẫn, giải thích, phối hợp, hỗ trợ và giám sát cấp ủy địa phương trong quá trình thực hiện. Giao Đảng ủy Tòa án nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp các cơ quan liên quan chỉ đạo xử lý khó khăn, vướng mắc trong thu hồi tài sản thi hành án, làm rõ tính pháp lý của tài sản liên quan trong các vụ án, vụ việc tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ngay trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử”. Kết luận này đã xác định rõ địa chỉ, trách nhiệm, thời hạn cụ thể để thực hiện nhằm góp phần khơi thông nguồn lực, phục vụ phát triển đất nước, trước mắt là góp phần tăng trưởng 2 con số trong những năm tới.

Cùng với đó, việc thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh đã tăng cường, nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ở địa phương, cơ sở, tạo ra tính đồng bộ, khắc phục tình trạng “trên nóng, dưới lạnh”. Và chủ trương xét xử vắng mặt đối với đối tượng bỏ trốn ra nước ngoài đã khẳng định quyết tâm chính trị, không để bỏ lọt tội phạm tham nhũng, cũng là để cảnh báo, răn đe kẻ phạm tội, không thể an toàn sống ngoài vòng pháp luật.

Tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng cường kiểm soát quyền lực

Nêu những bài học kinh nghiệm rút ra qua thực tiễn và cần tiếp tục thực hiện, Trưởng ban Nội chính Trung ương Lê Minh Trí nhấn mạnh, phải kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và phải giữ vững thành quả đã đạt được, tiếp tục củng cố lòng tin của nhân dân. Tập trung kiểm soát những lĩnh vực nhạy cảm, phức tạp dễ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đối với những lĩnh vực mới phải có cơ chế, quy định quản lý ngay từ đầu. Chú trọng phòng, chống “tham nhũng vặt”, nhất là ở cấp cơ sở, không để ảnh hưởng tới lòng tin của người dân và doanh nghiệp.

Đồng thời, đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực phải đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng và lấy lợi ích của quốc gia - dân tộc, hiệu quả chính trị, kinh tế, xã hội, lợi ích chung làm căn cứ để chỉ đạo. Nâng cao vai trò, trách nhiệm, tính tiên phong, gương mẫu của cấp uỷ, tổ chức đảng, nhất là người đứng đầu.

Phải tiếp tục xây dựng, hoàn thiện thể chế, tăng cường kiểm soát quyền lực chặt chẽ để không thể tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và chuyển trọng tâm sang phòng ngừa, kết hợp chặt chẽ giữa tích cực phòng ngừa với chủ động phát hiện, xử lý kịp thời, đồng bộ, nghiêm minh.

Quán triệt những vấn đề trọng tâm, cốt lõi và nội hàm mới của Nghị quyết, Trưởng ban Nội chính Trung ương nêu rõ, Nghị quyết xác định mục tiêu là “Kiên quyết, kiên trì phòng ngừa, kiểm soát, ngăn chặn, đẩy lùi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; xây dựng Đảng, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện, củng cố niềm tin của Nhân dân với Đảng, Nhà nước và chế độ; thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số liên tục trong những năm tới; góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2045 Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao, quản trị quốc gia liêm chính, minh bạch, hiện đại”.

Một nội hàm mới trong Nghị quyết 04 để giải quyết hai yêu cầu vừa kiên quyết, kiên trì đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, vừa đồng hành, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội là quan điểm: Xử lý nghiêm minh, kịp thời, nhân văn, thuyết phục, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; đồng thời bảo đảm khách quan, toàn diện, xem xét kỹ bối cảnh lịch sử cụ thể và lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội, lợi ích quốc gia - dân tộc để xử lý phù hợp.

Bên cạnh đó, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số nhanh và bền vững thì khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực trung tâm của mô hình tăng trưởng mới và kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. ….

Tuy nhiên, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao, nên trong xử lý sai phạm cần có quan điểm, chế tài phù hợp, vừa bảo vệ, chia sẻ rủi ro, khoan dung với thất bại, vừa phải xử lý nghiêm minh các hành vi tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Vì vậy, Nghị quyết đề ra nhiệm vụ sửa đổi Bộ luật hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và pháp luật có liên quan để loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số vì lợi ích chung và xem xét giảm trách nhiệm hình sự, hình phạt đối với các sai phạm không có động cơ vụ lợi, chủ động, tự giác nộp lại tài sản, khắc phục hậu quả, thiệt hại, góp phần có hiệu quả vào việc điều tra, phát hiện tội phạm.

Đồng thời xác định rõ quan điểm xử lý sai phạm theo mức độ từ thấp đến cao, ưu tiên áp dụng các biện pháp dân sự, kinh tế, hành chính, tổ chức; trường hợp đến mức phải xử lý hình sự thì cho phép chủ động áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả kinh tế trước, nhưng có thời hạn thực hiện cụ thể và là căn cứ quan trọng để xem xét biện pháp xử lý tiếp theo….

Để thể chế hóa đầy đủ, kịp thời những chủ trương này, đảm bảo hành lang pháp lý cho các quan điểm, chủ trương mới của Đảng hiện nay đi vào thực tiễn cuộc sống, theo định hướng của Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, Nghị quyết yêu cầu ban hành nghị quyết đặc thù của Quốc hội khóa XVI để thể chế hóa kịp thời các nghị quyết, kết luận của Đảng về xử lý các vi phạm pháp luật về đất đai, vi phạm liên quan kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong khi chưa sửa đổi các quy định pháp luật có liên quan. Điều này sẽ góp phần mạnh mẽ cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế “2 con số” liên tục trong những năm tới.

Phòng ngừa từ gốc là căn bản

Thực hiện chủ trương chuyển mạnh từ “chống” là chủ yếu sang “phòng ngừa từ gốc là căn bản”, Nghị quyết đề ra các nhiệm vụ, giải pháp để “không muốn” tham nhũng bằng giáo dục, xây dựng văn hóa liêm chính; “không thể” tham nhũng bằng cơ chế chặt chẽ, minh bạch; “không dám” tham nhũng bằng kiểm soát quyền lực và xử lý nghiêm minh; “không cần” tham nhũng bằng chính sách đãi ngộ hợp lý. Trọng tâm là hoàn thiện thể chế, pháp luật kịp thời, đầy đủ, đồng bộ, thống nhất, khả thi, bảo đảm nghiêm minh, rõ trách nhiệm; kiên trì xây dựng, thực hành văn hóa liêm chính, xây dựng quốc gia liêm chính, xã hội liêm chính.

Tăng cường kiểm soát quyền lực của người có chức vụ, quyền hạn, kiểm soát quyền lực của bộ máy chính quyền ba cấp và các lĩnh vực dễ phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược, cấp cơ sở và người đứng đầu có đủ phẩm chất, năng lực, uy tín, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ và phải xử lý nghiêm cán bộ chậm trễ, đùn đẩy, né tránh, sợ trách nhiệm, quan liêu, nhũng nhiễu….

Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, tăng cường công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, kiểm soát tài sản, thu nhập để phòng ngừa tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Đồng thời tiếp tục hoàn thiện chính sách đãi ngộ, chế độ tiền lương, thu nhập bảo đảm đời sống để cán bộ, công chức, viên chức yên tâm công tác, liêm chính, công tâm.

Chú trọng chống lãng phí cơ hội phát triển

Trưởng ban Nội chính Trung ương cho biết, trong bối cảnh Đảng, Nhà nước đang chỉ đạo khơi thông, huy động mọi nguồn lực phục vụ mục tiêu tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội, Nghị quyết đưa ra yêu cầu phải tạo chuyển biến mạnh mẽ, đột phá về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong toàn xã hội. Chú trọng phòng, chống lãng phí các nguồn lực vật chất như tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các công trình, dự án tồn đọng, nguy cơ thất thoát, lãng phí; tổ chức thực hiện có hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia; tăng cường quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công; đổi mới phương pháp quản lý, quản trị quốc gia, trong đó phải làm tốt công tác quy hoạch, có quy định các định mức, tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia và thực hiện hạch toán kinh tế để đảm bảo hiệu quả trong đầu tư, phát triển kinh tế xã hội. Chú trọng chống lãng phí thời gian, lãng phí cơ hội phát triển.

Qua tổng kết thực tiễn cho thấy, kết quả của công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực phụ thuộc rất lớn vào vai trò, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu các cấp. Nơi nào, ngành nào, đơn vị nào mà cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu gương mẫu, trách nhiệm, bản lĩnh trong đấu tranh với cái sai, dám bảo vệ cái đúng và quan tâm coi trọng công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thì ở đó sẽ có sự chuyển biến tích cực, kết quả cả phòng và chống sẽ tốt.

Do đó, Nghị quyết xác định rõ trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu các cấp phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, chịu trách nhiệm về công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Bên cạnh việc xử lý nghiêm trách nhiệm người đứng đầu để xảy ra tham nhũng, lãng phí, tiêu cực thì cần có cơ chế khuyến khích, bảo vệ người đứng đầu chủ động phát hiện, xử lý kịp thời tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong nội bộ.

Ngoài ra, Nghị quyết xác định phải huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị và Nhân dân trong phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Trong đó, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp; giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Tăng cường giám sát việc xây dựng và thực thi pháp luật; việc thực thi công vụ của người có chức vụ, quyền hạn; việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức cách mạng, văn hóa liêm chính của cán bộ, đảng viên.

Hoàn thiện cơ chế để Nhân dân phản ánh, tố giác tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và kiểm soát quyền lực nhà nước thực sự hiệu lực, hiệu quả. Chủ động, kịp thời nắm bắt dư luận, giải quyết đến cùng các kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo hợp pháp của Nhân dân, đúng như lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”.

Về yêu cầu trong triển khai thực hiện Nghị quyết, Trưởng ban Nội chính Trung ương nhấn mạnh, các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan liên quan căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ được giao chủ động triển khai đồng bộ, toàn diện, ngay từ cơ sở nhưng có trọng tâm, trọng điểm các nhiệm vụ, giải pháp về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực theo yêu cầu của Nghị quyết Trung ương 2 khóa 14 và Kế hoạch của Bộ Chính trị, không chờ đợi hướng dẫn của Trung ương; chỉ xin ý kiến hướng dẫn, chỉ đạo về những vấn đề phức tạp, nhạy cảm, khó khăn, vướng mắc vượt thẩm quyền. Thường xuyên kiểm tra, giám sát, đôn đốc và tổ chức sơ kết, tổng kết việc thực hiện Nghị quyết.

Trưởng ban Nội chính Trung ương nhấn mạnh, Nghị quyết số 04 của Trung ương 2 khóa XIV “về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới” có ý nghĩa rất quan trọng, là “tuyên ngôn” của Đảng tiếp tục kiên quyết, kiên trì đẩy mạnh cuộc đấu tranh chống “giặc nội xâm” trong giai đoạn mới, góp phần xây dựng Đảng, hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả, thực sự liêm chính, phục vụ Nhân dân và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, phát triển đất nước như đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo. Đề nghị các đồng chí, các cấp ủy, tổ chức đảng nghiêm túc triển khai thực hiện Nghị quyết theo quy định.