Phong cách Mỹ đã bị lãng quên?

 Ngày nay, Toyota đã trở thành hãng ô tô chiếm thị phần lớn thứ 2 tại Mỹ. Một thực tế rõ ràng là thương hiệu xe hơi Nhật Bản này đang vững bước trên con đường trở thành nhà sản xuất ô tô hàng đầu thế giới, vượt qua “con chim đầu đàn” General Motors. Trong mỗi cuộc đua đều có người chiến thắng và kẻ thất bại và trong trường hợp này có thể thấy rằng những mẫu xe “chậm mà chắc” đã chiếm thế thượng phong trong cuộc cạnh tranh khốc liệt giành thị phần.

Nhiều thập kỷ qua, Toyota đã theo đuổi phương châm sản xuất QDR (quality - chất lượng, durability - bền, và reliability – tin cậy). Cùng với việc xây dựng thương hiệu một cách nhất quán, Toyota đã có được chiếm được lòng tin từ phía khách hàng và cả giới kinh doanh. Tuy nhiên vẫn còn những tin tốt lành cho Detroit khi cuộc đua dường như đang bước sang hiệp thứ hai và ngay cả những công ty hàng đầu vẫn không tránh khỏi  “gót chân Asin”.

Nhân dịp Triển lãm Ô tô Detroit 2008 đang diễn ra, có lẽ đây là thời điểm thích hợp để cùng nhận định về vấn đề này.

Thiết kế giàu cảm xúc

Có lẽ bất kỳ ai quan tâm tới xe hơi đều có thể dễ dàng nêu tên những mẫu xe đẹp và quyến rũ nhất thế giới. Tuy nhiên, thật khó có thể tìm thấy một cái tên nào đến từ Nhật Bản trong danh sách đó. Có lẽ ít người nhớ được lần cuối cùng hãng Toyota khiến cả thế giới ngỡ ngàng và hàng triệu trái tim loạn nhịp trước vẻ quyến rũ của một mẫu xe mà không phải vì kim công tơ mét chỉ 485.000 km là khi nào. 

Ford F-150 - Một điển hình cửa phong cách Mỹ

Chỉ có các hãng sản xuất ô tô của Mỹ mới làm được điều đó. Và đây chính là lợi thế cạnh tranh của Detroit trong việc cuộc chiến giành thị phần với các đối thủ đến từ châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc và cả Trung Quốc.

Hướng tới nước Mỹ

Tại triển lãm ô tô Los Angeles vừa diễn ra tháng 11 năm 2007, các nhà thiết kế xe hơi và những lãnh đạo cao cấp của các hãng ô tô đến từ các cường quốc sản xuất xe hơi đã được phỏng vấn về những đặc điểm về thiết kế tạo nên nét riêng cho các sản phẩm ô tô và kiến trúc nước Mỹ.

Ông Peter Horbury người Anh – Giám đốc thiết kế cấp cao của Ford Bắc Mỹ đã trả lời “Thiết kế chính là sự phản ánh trực tiếp nền văn hóa và xã hội của mỗi vùng, mỗi quốc gia. Mỹ là đất nước lạc quan nhất thế giới. Rất nhiều người từ khắp nơi đã đổ về đây để tìm kiếm thành công. Chính vì thế, từng nét thiết kế của của người Mỹ đều toát lên sự bạo dạn và cởi mở.”

Ông Ian Callum – Giám đốc Thiết kế người Scoland của Jaguar thừa nhận rằng ông chính là một fan hâm mộ của những chiếc xe do người Mỹ thiết kế. Hiện nay, ông đang sở hữu chiếc ’32 Ford đã được nâng cấp và chiếc ’55 Chevy theo đơn đặt hàng riêng như một minh chứng cho lòng ngưỡng mộ của mình. Ông nói “Dường như mọi thứ ở đây đều được phóng đại một chút và tôi nghĩ mức độ cường điệu hoá giảm dần theo vùng địa lý. Mặc dù biết rằng đó là điều sáo rỗng nhưng tôi thực sự tin vào nó. Tại Mỹ, mọi thứ đều trở nên to lớn hơn, đậm nét hơn. Đặc biệt là những mẫu xe.

“Và điều mà tôi học được về các sản phẩm, đặc biệt là xe hơi của Mỹ chính là những “nếp gấp” hãnh diện khoe mình trên xe và chắc chắn bạn không thể tìm thấy đặc điểm này trên những chiếc xe đến từ châu Âu với quan niệm thiết kế chặt chẽ và có phần khô cứng. Tôi không muốn dùng những từ như “gãy góc” và “tầm thường” khi nói về xe hơi Mỹ bởi vì tôi cho rằng thiết kế của họ thực sự tinh tế. Chỉ có điều những mẫu xe này cần “lớn tiếng” hơn một chút”.

Không gian và niềm tin tưởng

Fredrik Arp - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám Đốc tập đoàn Volvo, Thụy Điển cũng nhận thấy đặc điểm thống nhất trong khiếu thẩm mỹ của người Mỹ. Ông nhận định “Thiết kế của người Mỹ phản ánh một không gian khoáng đạt và rộng mở. Điều khiến tôi đánh giá cao chính là sự đa dạng về vật liệu và lối tư duy theo chức năng. Tại đây, có rất nhiều ý tưởng hay về cơ sở hạ tầng, về cách thức xây dựng và phát triển một sản phẩm nào đó bởi vì dường như đất nước này có đủ không gian để thực hiện những ý tưởng đó.”

Cũng theo ông Arp, không gian sẵn có đã tạo nên sự khác biệt. Trong ngành kỹ thuật và xây dựng, thiết kế theo kiểu Mỹ thường có kích thước lớn hơn so với thiết kế của Châu Âu. Có vẻ như những thiết kế này hàm chứa những gì họ muốn thể hiện và muốn người khác cảm nhận được. Và dường như người Mỹ quan niệm “to là đẹp”.

Ông Shiro Nakamura, Phó Tổng Giám đốc Thiết kế cấp cao của hãng Nissan, cũng tin rằng phong cách thiết kế của người Mỹ luôn lấp lánh niềm lạc quan và tin tưởng cao độ. Tuy nhiên, ngày nay có vẻ như niềm lạc quan ấy đang dần xa rời những thiết kế xe mới mặc dù  nó vẫn còn rất đậm nét trong văn hoá Mỹ và chắc chắn sẽ được bộc lộ mạnh mẽ hơn.

Niềm tin đã đi đâu?

Nếu như niềm tin tưởng chính là yếu tố then chốt tạo nên phong cách thiết kế Mỹ thì niềm tin ấy đã đi đâu?

Giám đốc thiết kế người Mỹ của Mazda, Franz von Holzhausen, người đã từng làm việc nhiều năm tại studio của hãng Volkswagen của Đức nói: “"Trở lại thời kỳ sau cuộc Đại khủng hoảng, việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được đặc biệt nhấn mạnh để kích cầu và đưa nền kinh tế đất nước tiếp tục phát triển. Sau đó, đến thời tổng thống Mỹ Jimmy Carter, xu hướng đó đột nhiên dừng lại và không còn phong cách thiết kế Mỹ nữa. Hãy nhìn lại thời kỳ đó và lắng nghe ngôn ngữ thiết kế trong những mẫu xe của Mỹ: không có gì đáng để cảm nhận. Chính vì thế mà những model ra đời giữa những năm 70 của thế kỷ 20 chưa bao giờ được coi là biểu tượng của các hãng ô tô. Người Mỹ đã mất đi niềm tin trong thiết kế.”

Ian Callum tin rằng vào thời kỳ giữa những năm 80 và 90 của thế kỷ 20, những nhà thiết kế Mỹ đã đi quá xa trong xu hướng chối bỏ những di sản và niềm tin của thời kỳ Harley Earl những năm 50 của thế kỷ 20. “Niềm tin đã phai nhạt trong phong cách thiết kế bởi người Mỹ muốn hòa vào xu hướng của Châu Âu. Họ cho rằng vẻ đẹp của những mẫu xe từ Châu Âu thực sự là một cái đích khó đạt được, vì thế họ quyết tâm tạo ra những chiếc xe theo phong cách Châu Âu".

Phong cách thiết kế Mỹ chú trọng vào vẻ hào nhoáng bên ngoài

Tuy nhiên, theo ông Von Holzhausen, xu hướng đang thay đổi. Ông khẳng định “Là người Mỹ, chúng tôi đang và sẽ tìm ra phong cách thiết kế của riêng mình. Nhưng dường như phong cách ấy chú trọng nhiều tới vẻ hào nhoáng bên ngoài hơn các quốc gia khác, có lẽ chỉ ngoại trừ Trung Quốc.”   

Thiết kế theo phong cách Mỹ

Đôi khi chỉ có người ngoài cuộc mới nhìn thấy những điểm mà người trong cuộc không thấy. Các nhà thiết kế hàng đầu thế giới và các nhà lãnh đạo cấp cao đều nhận ra niềm lạc quan và tin tưởng vốn có trong phong cách thiết kế Mỹ. Thiết kế kiểu Mỹ thiên về sự to lớn đồ sộ với những điểm nhấn pha chút phô trương và người Mỹ không có lý do gì để xấu hổ về điều đó.

Những nhà sản xuất xe hơi Mỹ có vẻ đã tìm lại nét thẩm mỹ cố hữu này trong những thiết kế mới. Bà Susan Docherty – Giám đốc điều hành khu vực phía Tây của General Motors, một trong những người kiến tạo ra nhãn mác Hummer và cũng là người theo phong cách thiết kế Mỹ, cho biết ngày nay GM “... tự hào về những mẫu xe của mình”

Mẫu Hummer HX Concept trông nhỏ gọn hơn nhưng vẫn mang đậm chất Mỹ

Bà cũng cho biết thêm ông Bob Lutz, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị hãng GM, luôn nhắc nhở các chuyên gia thiết kế rằng “Tôi không quan tâm tới việc các bạn thiết kế nội thất ra sao, nhưng nếu tôi không thể khiến các bạn chú ý tới thiết kế bên ngoài của xe nghĩa là cả tôi và các bạn đều chưa hoàn thành công việc”

Thông điệp

Đây chính là thông điệp về niềm tin có thể vực dậy sự lạc quan của khách hàng đối với nền kinh tế. Và đây cũng là thông điệp có thể kết hợp được niềm khát khao của người Mỹ về những thiết kế theo phong cách Mỹ với những nỗ lực cải tiến về chức năng và mong muốn bảo vệ môi trường.

Theo ông Peter Horbury, người đã giới thiệu mẫu xe Lincoln mới của Ford, “người Mỹ luôn chú trọng tới chức năng. Họ vẫn sử dụng xe tải để chuyên chở hàng hoá và xe rơ-moóc để kéo hàng. Và có lẽ những nhà sản xuất ô tô sẽ không đưa ra các mẫu xe nhỏ hơn trừ khi những chú ngựa cũng trở nên nhỏ hơn. Người Mỹ sẽ chú trọng nhiều hơn tới vật liệu mới và cải tiến hiệu suất của xe.” 

Dodge Viper 2009

Nếu như phong cách thiết kế có thể gửi gắm một thông điệp thì người Mỹ phải tạo ra những mẫu thiết kế thể hiện phong cách và bản chất của mình. Khả năng tạo ra những mẫu thiết kế đầy lạc quan và tin tưởng chính là lợi thế cạnh tranh lớn nhất của các nhà sản xuất xe hơi Mỹ. 

Hy vọng rằng, cuối cùng người Mỹ sẽ luôn nhớ, ẩn chứa trong việc mua một chiếc xe tại Mỹ là một phần nhu cầu và hai phần khát vọng.

• G.L