Phòng bệnh tay-chân-miệng cho trẻ
Ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới, thời tiết chuyển mùa, không khí ẩm thấp là thời điểm dịch bệnh có nguy cơ bùng phát, trong đó có bệnh tay-chân-miệng. Bệnh chủ yếu xảy ra ở nhũ nhi (trẻ từ 6 đến 12 tháng tuổi) và trẻ em.
Ở các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới, thời tiết chuyển mùa, không khí ẩm thấp là thời điểm dịch bệnh có nguy cơ bùng phát, trong đó có bệnh tay-chân-miệng. Bệnh chủ yếu xảy ra ở nhũ nhi (trẻ từ 6 đến 12 tháng tuổi) và trẻ em.
Biểu hiện đặc trưng của bệnh là sốt, đau họng và nổi ban có bọng nước. Triệu chứng đầu tiên của bệnh là sốt nhẹ, biếng ăn, mệt mỏi và đau họng. Một đến hai ngày sau khi bị sốt, trẻ bắt đầu đau miệng. Họng của trẻ có thể xuất hiện những chấm đỏ nhỏ, sau đó biến thành các bọng nước và tiến triển thành các vết loét. Những tổn thương này có thể thấy ở lưỡi, nướu và bên trong má. Trên da xuất hiện ban trong 1 đến 2 ngày với các tổn thương phẳng trên da hoặc có thể gồ lên, màu đỏ và một số hình thành bọng nước. Ban này không ngứa, thường khu trú ở lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân.
Ban điển hình thường xuất hiện ở các vị trí tay, chân và miệng nên được gọi là bệnh tay-chân-miệng. Tuy nhiên, nhiều trường hợp, ban có thể xuất hiện ở mông hoặc chỉ xuất hiện ở miệng mà không thấy ở các vị trí khác. Những bé nam có biểu hiện rõ rệt hơn bé nữ.
Bệnh dễ lây lan từ người sang người do tiếp xúc với các dịch tiết mũi họng, nước bọt, chất dịch từ các bọng nước hoặc phân của người bệnh. Thời kỳ ủ bệnh kéo dài 3 đến 7 ngày. Giai đoạn lây lan mạnh nhất là tuần đầu khi trẻ bị bệnh. Lúc đầu, virút cư trú ở niêm mạc má hay niêm mạc hồi tràng và sau 24 giờ, virút lan đến các hạch bạch huyết vùng. Nhiễm virút huyết xảy ra nhanh chóng sau đó virút di chuyển đến niêm mạc miệng và da. Vào ngày thứ 7 sau khi nhiễm bệnh, kháng thể trung hòa tăng cao và virút bị thải loại.
Trẻ dưới 10 tuổi có nguy cơ mắc bệnh cao hơn, song có thể gặp ở cả người trưởng thành. Mọi người đều có thể nhiễm virút nhưng không phải tất cả những người nhiễm virút đều biểu hiện bệnh. Trẻ nhũ nhi, trẻ em và thiếu niên là những đối tượng dẽ bị nhiễm bệnh, vì cơ thể chưa có kháng thể chống lại bệnh này. Nhiễm bệnh có thể tạo nên kháng thể đặc hiệu chống virút gây bệnh, tuy nhiên bệnh vẫn có thể tái diễn do một chủng virút khác gây nên.
Việc chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng với vị trí đặc trưng của ban (tay, chân, miệng và mông). Ngoài ra có thể thực hiện việc phân lập virút từ các bệnh phẩm phết họng hay dịch của các bọng nước sau 2 đến 4 tuần mới có kết quả nên nó không hữu ích cho chẩn đoán trên từng người bệnh cụ thể, mà chỉ có ý nghĩa chẩn đoán hồi cứu và ý nghĩa dịch tễ học. Các thầy thuốc lâm sàng thường không yêu cầu xét nghiệm này.
 |
| Khám chữa bệnh cho trẻ em tại Phòng khám đa khoa (Bệnh viện Trẻ em Hải Phòng). |
Đến nay, chưa có thuốc kháng virút đặc hiệu điều trị bệnh. Chủ yếu là các biện pháp điều trị triệu chứng để hạ sốt, giảm đau do các vết loét gây ra và điều trị các biến chứng nếu có.
Bệnh tay-chân-miệng do coxsackievirus A16 là bệnh nhẹ và tự lành sau 7 đến 10 ngày, không cần điều trị. Ít xảy ra biến chứng.
Trong một số trường hợp hiếm gặp, người bệnh có thể biểu hiện viêm màng não virút (hay viêm màng não vô khuẩn) với các biểu hiện như sốt, nhức đầu, cứng cổ, đau lưng. Với những trường hợp này cần đưa đến bệnh viện để được khám và điều trị kịp thời.
Bệnh tay-chân-miệng do enterovirrus 71 cũng có thể gây nên viêm màng não virút. Viêm não do enterovirus 71 có thể gây tử vong. Trong các vụ dịch xảy ra ở Malaixia năm 1997, ở Đài Loan năm 1998, một số trường hợp viêm não do loại virút này đã tử vong. Các biến chứng khác có thể xảy ra là viêm cơ tim cấp, viêm phổi.
Để giảm nguy cơ lây nhiễm virút gây bệnh, nên thực hiện các biện pháp sau:
- Thường xuyên vệ sinh cá nhân như rửa tay, nhất là sau mỗi lần thay tã cho trẻ.
- Rửa sạch các dụng cụ, vật dụng, đồ chơi có thể nhiễm virút bằng nước và xà phòng, rồi khử trùng bằng chloramin B 5%.
- Hạn chế tối đa tiếp xúc trực tiếp như hôn, sử dụng chung các dụng cụ với trẻ bị bệnh hoặc người bệnh, thực hiện ăn chín, uống sôi.
- Cách ly người bệnh, trẻ bị bệnh trong vài ngày đầu mắc bệnh cũng có thể làm giảm đáng kể khả năng lây nhiễm.
Các vụ bùng phát dịch trong nhà trẻ hay xảy ra vào mùa hè và mùa thu. Do đó, chúng tôi đưa ra khuyến cáo với các nhà trẻ:
- Rửa tay sạch sẽ, nhất là sau khi đi vệ sinh, thay tã hoặc dọn dẹp các vật dụng có phân trẻ.
- Che miệng khi ho và hắt hơi (rất khó thực hiện ở trẻ em).
- Vệ sinh đồ chơi.