Phổ biến, quán triệt, tập huấn Luật Tiếp cận thông tin năm 2026

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Cục trưởng Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính Nguyễn Thị Hạnh cho biết, sau gần 10 năm thi hành, Luật Tiếp cận thông tin (TCTT) năm 2016 đã từng bước đi vào cuộc sống, tạo cơ sở pháp lý quan trọng bảo đảm quyền TCTT của công dân, góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình và tính công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới của đất nước, việc triển khai các chủ trương của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, cùng việc sửa đổi Hiến pháp năm 2013, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp... đã đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật về TCTT. 

Vì vậy, Quốc hội đã thông qua Luật TCTT năm 2026 nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của Luật TCTT trong hệ thống pháp luật. Đồng thời, khắc phục những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thi hành Luật năm 2016, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ hơn để bảo đảm quyền TCTT của công dân trong giai đoạn phát triển mới.

Luật TCTT được ban hành nhằm 2 mục tiêu cơ bản: Giải quyết các hạn chế, khó khăn, vướng mắc có nguyên nhân từ quy định của luật đã được các cơ quan, Bộ, ngành, địa phương phản ánh, nhận diện trong quá trình sơ kết, tổng kết việc thi hành Luật TCTT năm 2016. Sửa đổi, bổ sung toàn diện các quy định của Luật nhằm bảo đảm tốt hơn quyền TCTT của công dân, mở rộng phạm vi thông tin được tiếp cận, đa dạng hóa các hình thức cung cấp thông tin, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số.

Đáng chú ý, Luật tập trung sửa đổi theo 5 nhóm chính sách lớn, trong đó hoàn thiện quy định về trách nhiệm cung cấp thông tin của chính quyền địa phương phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; mở rộng phạm vi thông tin phải được công khai, nhất là các thông tin gắn trực tiếp với đời sống người dân và hoạt động của doanh nghiệp; phân định rõ thông tin công dân được tiếp cận, không được tiếp cận và được tiếp cận có điều kiện, bảo đảm thống nhất với các quy định về bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh quốc gia và bảo vệ dữ liệu cá nhân…

Bà Nguyễn Thị Hạnh đề nghị các Bộ, ngành, địa phương sớm triển khai kế hoạch thi hành Luật TCTT, chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết và tiếp tục tổ chức các chương trình tập huấn chuyên sâu sau khi có nghị định hướng dẫn thi hành, bảo đảm Luật được triển khai hiệu quả trên thực tế.

Tại Hội nghị, các đại biểu đã nghe Phó Cục trưởng Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính Lê Thị Hòa trình bày các nội dung của Luật và một số lưu ý trong tổ chức thi hành Luật TCTT năm 2026. 

Luật TCTT năm 2026 gồm 4 chương, 31 điều, giảm 1 chương và 6 điều so với Luật TCTT năm 2016. Luật tập trung quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, có tính ổn định lâu dài, các nội dung cơ bản liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của công dân và trách nhiệm của cơ quan, đơn vị trong việc bảo đảm quyền TCTT; không quy định chi tiết trình tự, thủ tục cung cấp thông tin, bảo đảm tính linh hoạt, khả thi và phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước trong từng giai đoạn.

Một trong những điểm mới quan trọng của Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 là mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu. Theo đó, bên cạnh các cơ quan nhà nước, các đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu cũng có trách nhiệm công khai thông tin và cung cấp thông tin theo yêu cầu của công dân theo quy định của Luật. Việc mở rộng phạm vi điều chỉnh xuất phát từ vị trí, vai trò đặc thù của các đơn vị sự nghiệp công lập trong việc cung cấp các dịch vụ thiết yếu phục vụ nhu cầu cơ bản của người dân. Theo quy định của pháp luật về đơn vị sự nghiệp công lập và ngân sách nhà nước, đây là các dịch vụ do Nhà nước bảo đảm cung cấp, gắn trực tiếp với việc thực hiện các quyền cơ bản của người dân.

Đồng thời, Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 25/10/2017 xác định Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm cung cấp dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu, nâng cao khả năng tiếp cận và chất lượng dịch vụ cho mọi tầng lớp nhân dân. Việc Luật Tiếp cận thông tin năm 2026 mở rộng đến đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập; bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân đối với các hoạt động cung ứng dịch vụ sự nghiệp công có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Luật không mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các tổ chức khác có sử dụng ngân sách nhà nước hoặc tài sản nhà nước như các tổ chức chính trị - xã hội, các hội quần chúng được Đảng, Nhà nước giao nhiệm vụ hoặc doanh nghiệp nhà nước. Việc công khai, minh bạch thông tin của các chủ thể này đã được điều chỉnh bởi các quy định pháp luật chuyên ngành tương ứng. Cách tiếp cận này cũng phù hợp với xu hướng chung của nhiều quốc gia, theo đó nghĩa vụ cung cấp thông tin chủ yếu được đặt ra đối với các cơ quan nhà nước và các tổ chức thực hiện chức năng, nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công.