Phía sau bản án là tình người

"Sóng gió" sau những trang giấy có dấu đỏ

Điện Biên vùng đất của những dải núi trùng điệp và những bản làng nằm chênh vênh nơi sườn biên cương, luôn đặt ra những bài toán khó cho những người thực thi pháp luật. Đặc biệt là nơi đây còn là địa phương sinh sống của nhiều dân tộc như Mông, Thái, Hà Nhì, Si La… điều kiện kinh tế rất khó khăn, trình độ nhận thức pháp luật còn hạn chế, một số người còn không biết viết chữ phải điểm chỉ tại Phòng THADS Khu vực I – Điện Biên, mỗi hồ sơ chuyển đến không đơn thuần là một con số nợ hay một diện tích đất tranh chấp, mà là một "nút thắt" xã hội cần được tháo gỡ.

Hơn 30 năm làm nghề, ông Nguyễn Nam Vĩnh, Phòng THADS Khu vực 1 - Điện Biên đã chứng kiến biết bao gương mặt đương sự. Có người vì thiếu hiểu biết mà lầm lỡ, có người vì quá khứ hào nhoáng mà trốn tránh thực tại, và cũng có người vì nghèo khó mà trở nên cùng quẫn. Công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo trong ngành này không chỉ là đối thoại với đơn thư, mà là đối thoại với những nỗi bức xúc, nghi ngại của nhân dân. Nhất là với bà con dân tộc vùng cao.

Dành cả nửa đời gắn bó với công tác thi hành án vùng cao, những kỷ niệm trong những chuyến công tác của ông đầy ăm ắp. Ông Vĩnh chia sẻ, ông nhớ như in vụ việc của ông Cầm Nhân Lâm ở xã Mường Ảng. Một bản án bồi thường 200 triệu đồng nhưng hai bên gia đình không thỏa thuận được. Do thiếu hiểu biết pháp luật đã đẩy người đàn ông này vào một chuỗi những việc làm sai lầm. Thay vì chấp hành ông Lâm đã gửi những lá đơn tố cáo sai sự thật, vu khống cán bộ thi hành án. Cuối cùng người đàn ông này đã phải chấp nhận án phạt tù. Đó là lời cảnh tỉnh muộn màng cho việc thiếu niềm tin vào công lý.

Khó khăn lớn nhất của nghề là ở hiện trường nơi những Chấp hành viên như đồng chí Nguyễn Nam Vĩnh phải đối mặt với những tình huống "căng như dây đàn".

Trong rất nhiều vụ việc đi thi hành án, ông Vĩnh nhớ nhất là đi làm vào những ngày trời giở giông gió. Ông Vĩnh kể, hôm đó trời Điện Biên mưa như trút nước, những đám mây xám sà thấp xuống mái nhà sàn báo hiệu một đợt lũ sắp về. Con đường vào xã Búng Lao nhão nhoét bùn lầy, có đoạn xe không thể đi tiếp, các cán bộ phải xuống dắt bộ qua những vũng lầy thụt. Nhưng áp lực thực sự nằm ở đích đến, một buổi cưỡng chế đã cận kề.

Khi đến nơi, không khí đã "nóng" hơn cả dự liệu. Người dân tụ tập đông đảo, ánh mắt của đương sự đầy vẻ thách thức xen lẫn tuyệt vọng. Theo kế hoạch, nếu buổi hôm nay tiếp tục không đạt kết quả, lệnh cưỡng chế buộc phải thực thi. Đứng trước ngôi nhà của đương sự, ông Vĩnh đứng lặng vài giây. Trong đầu người cán bộ ấy không phải là các điều khoản khô khốc, mà là nỗi lo cho một gia đình sắp bị xáo trộn, cho những đứa trẻ có thể bị ám ảnh bởi cảnh cưỡng chế.

Vụ mua bán trái phép chất ma tuý đối với Lò Văn Hà (SN 1987), ở bản Xuân Tre 2, xã Búng Lao chịu mức án chung thân, phạt truy thu sung công quỹ nhà nước: 60.150.000 đồng. Chấp hành viên đã tiến hành xác minh điều kiện thi hành án của Lò Văn Hà chưa có vợ, điều kiện kinh tế rất khó khăn, tài sản nhà ở đất ở không có. Bố mẹ đẻ tuổi cao sức yếu không còn khả năng lao động phải sống nhờ các con. Chấp hành viên, chuyên viên đã làm tốt công tác động viên, thuyết phục anh trai là Lò Văn Chựa đã tự nguyện nộp số tiền: 30.000.000 đồng giúp em Lò Văn Hà  để làm cơ sở xem xét giảm án.

Anh Vĩnh đã chọn một quyết định đầy bản lĩnh. Buổi làm việc lại bắt đầu, nhưng không phải bằng ngôn ngữ của quyền lực, mà bằng sự thấu cảm của một Chấp hành viên. Anh nói chậm rãi, phân tích về những rạn nứt trong dòng họ nếu vụ việc cứ kéo dài. Anh nhắc về danh dự và tương lai của con cái họ. Những giọt mưa rơi lộp bộp trên mái nhà như nhịp đập của sự kiên nhẫn. Và rồi, điều kỳ diệu đã đến, người phải thi hành án cúi đầu: “Tôi đồng ý… không để mọi chuyện đi xa hơn nữa.” Cú "bẻ lái" ấy cho thấy: Khi cái tâm đủ lớn, pháp luật sẽ trở thành sự lựa chọn tự nguyện.

"Gieo mầm" pháp luật nơi nếp nhà sàn

Thi hành án ở vùng cao Điện Biên là một đặc thù không giống bất cứ nơi nào khác. Địa bàn rộng, địa hình chia cắt, nhận thức pháp luật của bà con dân tộc thiểu số còn nhiều hạn chế. Điều này đòi hỏi người cán bộ không chỉ giỏi nghiệp vụ mà còn phải là một "người tuyên truyền pháp luật" tài ba.

Nhìn vào trường hợp của gia đình ông Cầm Nhân Toàn, ở bản Huổi Sứa, xã Mường Ảng) phải thi hành tiền phạt, trong khi đó tài sản quý nhất của họ là con trâu, nguồn sinh kế duy nhất của cả gia đình. Nếu cứ theo đúng luật mà dắt trâu đi, gia đình họ sẽ rơi vào cảnh bần cùng. Giữa lúc ấy, cái tâm của người làm nghề thi hành án đã tỏa sáng.

Chấp hành viên đã không chọn cách "tận thu", mà chọn cách kết nối. Với sự hỗ trợ của trưởng bản và người có uy tín, buổi làm việc đã trở thành một cuộc hội ý của cả bản làng. Khi người được thi hành án thấu hiểu hoàn cảnh của đối phương, họ đã tự nguyện thỏa thuận giảm nợ. Sự đồng thuận ấy không chỉ giúp bản án được thi hành xong, mà quan trọng hơn, nó giữ gìn được sự bình yên cho bản làng và niềm tin vào sự công bằng của Nhà nước trong lòng bà con.

Nghề thi hành án không có hào quang rực rỡ, nhưng lại đầy rẫy những rủi ro. Chỉ một sơ suất nhỏ, một câu nói không phù hợp cũng có thể dẫn đến những hệ lụy khôn lường, mà còn là sự bào mòn về tinh thần trước những lời miệt thị, quy chụp.

Để vượt qua những cơn bão ấy, tập thể Phòng THADS Khu vực I - Điện Biên luôn phải giữ vững tinh thần đoàn kết. Họ hiểu rằng, mỗi bước đi của mình đều mang theo uy tín của cả ngành. Trong bối cảnh cải cách tư pháp và chuyển đổi số, đơn vị đang từng bước hiện đại hóa quy trình, nhưng yếu tố con người vẫn được đặt lên hàng đầu. Công nghệ có thể giúp xác minh tài sản nhanh hơn, nhưng không thể thay thế trái tim của người cán bộ trong việc thuyết phục lòng người.

Công lý cần một trái tim biết rung động

Suốt nhiều năm qua, giá trị cốt lõi của ngành thi hành án vẫn chưa bao giờ thay đổi, phía sau bản án là tình người. Người làm thi hành án ở vùng cao giống như những người "đi trên dây", một bên là lý, một bên là tình. Họ lặng lẽ, bền bỉ, không ngại khó khăn để đảm bảo rằng ánh sáng công lý luôn soi rọi tới từng nếp nhà sàn xa xôi nhất.

Chúng ta tự hào về những con người như anh Vĩnh và tập thể đơn vị Khu vực I - Điện Biên những người đang từng ngày "thi hành niềm tin". Bởi suy cho cùng, một bản án chỉ thực sự thành công khi nó được thi hành trong sự thấu hiểu và tự nguyện của nhân dân. Đó không chỉ là kỷ cương pháp luật, mà còn là đạo đức, là bản sắc nhân văn của pháp luật. Mỗi hồ sơ được khép lại trong sự nhẹ nhõm của các bên đương sự chính là đóa hoa tươi thắm nhất dâng lên những người đã và đang cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ công lý nơi biên cương Tổ quốc.

Trong bối cảnh cải cách tư pháp và chuyển đổi số, tập thể Phòng THADS Khu vực 1 - Điện Biên vẫn luôn giữ vững tinh thần “Kỷ cương, trách nhiệm, tận tụy, vì nhân dân phục vụ”. Dù áp lực công việc ngày càng lớn, điều kiện còn nhiều thiếu thốn, nhưng đơn vị đang từng bước đổi mới, ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng chuyên môn. Tuy nhiên, dù phương thức có hiện đại đến đâu, yếu tố con người vẫn là cốt lõi. Những cán bộ âm thầm, bền bỉ như anh Vĩnh và tập thể đơn vị vẫn đang ngày đêm vun đắp cho niềm tin của nhân dân. Với họ, công việc này không có hào quang rực rỡ, nhưng mỗi bản án được thi hành xong là một lần công bằng được lập lại, một lần trật tự xã hội được giữ vững.