Phí bảo hiểm tiền gửi: Sẵn sàng nguồn lực để bảo vệ người gửi tiền

Người gửi tiền được bảo vệ mà không phải đóng phí

Khi gửi tiền tiết kiệm tại ngân hàng hoặc quỹ tín dụng nhân dân (QTDND), người dân thường quan tâm đến lãi suất, kỳ hạn gửi tiền và mức độ an toàn của khoản tiền tích lũy. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu đầy đủ về cơ chế BHTG, đặc biệt là trách nhiệm đóng phí để duy trì hoạt động của hệ thống BHTG.

Khác với nhiều loại hình bảo hiểm thương mại, trong đó người tham gia bảo hiểm trực tiếp đóng phí để được bảo vệ trước những rủi ro nhất định, chính sách BHTG tại Việt Nam được thực hiện theo cơ chế bắt buộc đối với các tổ chức nhận tiền gửi thuộc diện tham gia BHTG. Người gửi tiền có khoản tiền gửi đủ điều kiện được bảo hiểm theo quy định pháp luật mà không phải đóng phí BHTG.

Theo Luật BHTG số 111/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, phí BHTG là khoản tiền mà tổ chức tham gia BHTG phải nộp cho tổ chức BHTG để bảo hiểm cho tiền gửi của người được bảo hiểm tại tổ chức đó. Như vậy, người gửi tiền không phải trích một phần tiền gửi hoặc tiền lãi để nộp phí BHTG; cũng không phải ký kết hợp đồng bảo hiểm hay thực hiện thủ tục đăng ký bảo hiểm riêng. Trách nhiệm tính và nộp phí thuộc về tổ chức tham gia BHTG.

Đây là đặc điểm quan trọng của chính sách BHTG, thể hiện nguyên tắc bảo vệ người gửi tiền thông qua trách nhiệm đóng góp của các tổ chức tín dụng. Cơ chế này đặc biệt có ý nghĩa đối với người gửi tiền nhỏ lẻ, người dân ở khu vực nông thôn, những người có khả năng hạn chế trong việc tiếp cận thông tin và đánh giá mức độ rủi ro của tổ chức nhận tiền gửi.

Tích lũy nguồn lực tài chính để bảo vệ người gửi tiền

Phí BHTG là một trong những nguồn lực tài chính quan trọng của hệ thống BHTG. Thông qua việc thu phí định kỳ từ các tổ chức tham gia BHTG, BHTGVN có điều kiện tích lũy nguồn lực trước khi rủi ro xảy ra.

Tại Việt Nam, nguồn thu phí BHTG được bổ sung vào Quỹ dự phòng nghiệp vụ của BHTGVN. Theo Luật BHTG năm 2025, Quỹ dự phòng nghiệp vụ được sử dụng để chi trả tiền bảo hiểm cho người gửi tiền, tham gia quá trình can thiệp sớm, kiểm soát đặc biệt tổ chức tham gia BHTG và thực hiện các nhiệm vụ khác theo quy định pháp luật.

Để bảo đảm nguồn lực này, BHTGVN thường xuyên triển khai công tác quản lý thu phí, theo dõi việc thực hiện nghĩa vụ của các tổ chức tham gia BHTG, đồng thời tăng cường đối chiếu thông tin nhằm bảo đảm việc tính và nộp phí đầy đủ, chính xác, đúng thời hạn.

Theo kết quả hoạt động 9 tháng đầu năm 2026, tổng số phí BHTG thu được trên toàn hệ thống BHTGVN lũy kế từ đầu năm đạt 11.344 tỷ đồng, tương đương 75,61% kế hoạch thu phí năm 2026. Riêng quý III/2026, số phí thu được đạt 3.879 tỷ đồng, tăng 2,69% so với quý II.

Những kết quả này cho thấy nguồn thu phí tiếp tục đóng góp quan trọng vào quá trình tích lũy nguồn lực tài chính của BHTGVN. Cùng với việc quản lý, đầu tư nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi theo quy định, nguồn thu phí góp phần nâng cao năng lực tài chính, tạo điều kiện để BHTGVN chủ động hơn trong thực hiện nhiệm vụ bảo vệ người gửi tiền.

Tại thời điểm 30/9/2026, Quỹ dự phòng nghiệp vụ của BHTGVN đạt khoảng 149 nghìn tỷ đồng, tăng 12,2% so với cùng kỳ năm 2025. Quy mô quỹ được tích lũy qua các năm là nền tảng quan trọng để BHTGVN nâng cao khả năng thực hiện các nhiệm vụ được giao trong bối cảnh hệ thống ngân hàng ngày càng phát triển.

Tuy nhiên, năng lực tài chính của tổ chức BHTG không chỉ được đánh giá qua quy mô quỹ mà còn phụ thuộc vào khả năng thanh khoản, mức độ an toàn của nguồn vốn và khả năng huy động nguồn lực bổ sung trong những tình huống đặc biệt.

Bởi vậy, việc thu phí cần gắn chặt với quản lý, sử dụng nguồn vốn an toàn, hiệu quả và có khả năng đáp ứng kịp thời các nghĩa vụ phát sinh. Đây cũng là yêu cầu quan trọng để nâng cao hiệu quả hoạt động BHTG, góp phần bảo vệ người gửi tiền từ sớm, từ xa.

Hoàn thiện cơ chế phí theo Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2025

Luật BHTG năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã bổ sung nhiều quy định quan trọng, hướng tới hoàn thiện cơ chế phí phù hợp với đặc thù của hệ thống tổ chức tín dụng và yêu cầu nâng cao năng lực tài chính của BHTGVN.

Theo Thông tư số 04/2026/TT-NHNN của NHNN, mức phí BHTG áp dụng chung là 0,15%/năm, trừ trường hợp có quy định khác. Riêng đối với QTDND, mức phí được quy định là 0,1%/năm và bắt đầu áp dụng từ kỳ thu phí quý IV/2026.

Việc quy định mức phí riêng đối với QTDND phù hợp với đặc thù hoạt động của loại hình tổ chức tín dụng này, góp phần giảm chi phí đóng góp của các quỹ, đồng thời tiếp tục duy trì trách nhiệm tham gia cơ chế bảo vệ người gửi tiền.

Phí BHTG được tính trên số dư tiền gửi bình quân của các khoản tiền gửi được bảo hiểm trong quý trước liền kề và được nộp định kỳ hằng quý. Tổ chức tham gia BHTG có trách nhiệm tính và nộp phí chậm nhất vào ngày 20 của tháng đầu tiên trong quý thu phí theo quy định.

Để nâng cao kỷ luật thực hiện nghĩa vụ tài chính, pháp luật quy định tổ chức tham gia BHTG chậm nộp hoặc nộp thiếu phí phải nộp đủ số phí còn thiếu và khoản tiền chậm nộp theo quy định. Cơ chế này góp phần bảo đảm tính tuân thủ, công bằng và duy trì nguồn lực cho Quỹ dự phòng nghiệp vụ.

Một điểm mới đáng chú ý của Luật BHTG năm 2025 là quy định miễn nộp phí BHTG đối với tổ chức tín dụng được kiểm soát đặc biệt. Đồng thời, các khoản phí nộp thiếu, nộp chậm và khoản tiền chậm nộp phát sinh trước thời điểm bị kiểm soát đặc biệt được tạm hoãn theo quy định.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, BHTGVN đã thực hiện miễn nộp phí BHTG cho 35 tổ chức tham gia BHTG được kiểm soát đặc biệt, gồm 5 ngân hàng và 30 QTDND.

Quy định miễn, tạm hoãn nộp phí giúp giảm bớt áp lực tài chính đối với tổ chức đang gặp khó khăn, tạo điều kiện phục vụ quá trình cơ cấu lại theo phương án được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Việc miễn nộp phí trong thời gian kiểm soát đặc biệt không đồng nghĩa với việc chấm dứt sự bảo vệ theo chính sách BHTG đối với các khoản tiền gửi đủ điều kiện.

Đáng chú ý, Luật BHTG năm 2025 trao thẩm quyền cho Thống đốc NHNN quy định mức phí, việc áp dụng phí đồng hạng hoặc phí phân biệt phù hợp với đặc thù hệ thống tổ chức tín dụng trong từng thời kỳ. Tại Việt Nam, quy định này mở ra cơ sở pháp lý để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách phí theo hướng linh hoạt, phù hợp với trình độ phát triển và điều kiện thực tiễn của hệ thống ngân hàng.

Luật cũng bổ sung cơ chế cho phép BHTGVN xây dựng phương án tăng phí, trình NHNN xem xét, quyết định trong trường hợp BHTGVN phải vay đặc biệt từ NHNN theo quy định nhằm bổ sung nguồn lực chi trả. Đây là cơ sở để tăng cường khả năng phục hồi Quỹ dự phòng nghiệp vụ sau khi phát sinh nhu cầu sử dụng nguồn lực lớn.

Có thể thấy, phí BHTG không đơn thuần là một khoản đóng góp tài chính định kỳ của các tổ chức tham gia BHTG mà còn là nền tảng để duy trì và phát triển cơ chế bảo vệ người gửi tiền. Việc quản lý, sử dụng hiệu quả nguồn thu phí, cùng với tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và nâng cao năng lực hoạt động của BHTGVN, sẽ góp phần bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, củng cố niềm tin công chúng và hỗ trợ sự phát triển an toàn, bền vững của hệ thống ngân hàng./.