Phát triển xe máy: Đừng vội nghĩ đến xuất khẩu

Sáng 4/12, Bộ Công Thương đã tổ chức "Hội nghị phổ biến Quy hoạch phát triển ngành công nghiệp xe máy Việt Nam giai đoạn 2006-2015 có xét đến năm 2020”. Tại hội nghị, đa số các hãng sản xuất xe máy trong nước và các chuyên gia đã tỏ ra lo ngại về những mục tiêu xuất khẩu đề ra trong bản quy hoạch này.

Có thể nhận thấy rõ tiềm năng xuất khẩu nếu những con số do các doanh nghiệp cung cấp chính xác và ít nhất giữ được nguyên đà tăng trưởng. Theo thống kê, giá trị kim ngạch xuất khẩu xe máy của Việt Nam năm 2005 đã đạt khoảng 70 triệu USD và tăng lên 100 triệu USD vào 2006, trong đó dẫn đầu là công ty Honda Việt Nam. Năm 2006 công ty này xuất khẩu được trên 18.700 xe máy Wave Alpha, trên 106.600 bộ linh kiện IKD và trên 160.000 phụ tùng, đạt giá trị kim ngạch trên 40 triệu USD. Tính đến hết tháng 10/2007 Honda Việt Nam đã xuất khẩu được gần 12.000 xe máy Wave Alpha và gần 310.000 bộ linh kiện, phụ tùng sang các thị trường Lào, Campuchia, Indonesia và Malaysia, đạt tổng kim ngạch xuất khẩu gần 24 triệu USD.

Với khả năng tăng trưởng xuất khẩu như vậy, mục tiêu đạt giá trị kim ngạch xuất khẩu 300 triệu USD năm 2010 và 500 triệu USD năm 2015 và đến năm 2020 đạt 1 tỷ USD là không quá xa vời. Tuy nhiên, điều khiến các doanh nghiệp băn khoăn hơn cả là sự xa rời thực tế của rất nhiều các nội dung trong bản quy hoạch. Trong đó có 3 vấn đề lẽ ra phải làm trước, phải làm triệt để mới có thể giúp mục tiêu xuất khẩu trở thành hiện thực thì bản quy hoạch lại chưa đề cập đến hoặc đề cập chưa đúng tầm.

Đầu tiên là vấn đề chất lượng sản phẩm. Theo quan điểm của ông Phạm Vũ Tùng (Công ty Piagio Việt Nam), nếu chất lượng sản phẩm của Việt Nam không bằng các nước khác thì không thể xuất khẩu. “Đơn cử như việc Piagio chúng tôi đã áp dụng tiêu chuẩn khí thải Euro 3 nhưng ở châu Âu họ đã áp dụng tiêu chuẩn Euro 4 thì làm sao xuất khẩu sang thị trường đó?!”, ông Tùng bày tỏ.

Trong khi đó, việc thẩm định chất lượng cũng đang là một bất cập lớn khi chưa có cơ quan chuyên trách nào thực hiện việc này. “Không thể có chuyện áp dụng tiêu chuẩn khí thải Euro 2 từ 1/7/2007 nhưng lại không có cơ quan kiểm định”. Hay một “chuyện buồn cười là xe nhập khẩu lại không phù hợp tiêu chuẩn Việt Nam. Vấn đề này thuộc về thẩm quyền của Bộ Khoa học và Công nghệ, cụ thể là Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng. Làm gì có chuyện mang xe tiêu chuẩn Euro 4 về lại phải trình chứng nhận Euro 2 mới được thông quan”, ông Ngô Văn Trụ bức xúc.

Tiếp theo là vấn đề giao thông và an toàn giao thông. Theo các chuyên gia, đây là vấn đề khó khăn nhất hiện nay của Việt Nam. Đại diện Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia cho rằng lâu nay chúng ta đã đổ tội cho xe máy quá nhiều. Thực tế giao thông chỉ tốt lên khi chúng ta phát triển đồng bộ, phát triển cả tàu điện ngầm, cả đường sắt chứ không chỉ thay thế xe máy bằng xe buýt như hiện nay. Nếu nạn kẹt xe vẫn kéo dài và ngày càng trầm trọng, nếu tai nạn giao thông vấn khủng khiếp như hiện nay thì thật khó tránh khỏi việc có những biện pháp hạn chế xe máy. Và khi đó, thị trường trong nước cũng khó phát triển chứ chưa nói đến việc xuất khẩu.

Thứ ba là vấn đề sở hữu trí tuệ. Đây là vấn đề nổi cộm lâu nay trong ngành công nghiệp xe máy. Đại diện Cục Sở hữu Trí tuệ cho biết, đã có rất nhiều trường hợp ngành công an bắt quả tang doanh nghiệp trong nước vi phạm kiểu dáng công nghiệp trên một số sản phẩm xe máy song khi áp dụng thực hiện lại gặp khó khăn và cuối cùng thì “chìm xuồng”. Tình trạng này đã và đang gây nên nhiều bức xúc đối với các liên doanh xe máy. Do đó, rất cần thực hiện triệt để nhằm tránh tình trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, từ đó kích thích sáng tạo, đồng thời mới có thể thực hiện thành công mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm thiết kế và lắp ráp xe máy của khu vực.

Khi bàn đến các mục tiêu xuất khẩu cho từng giai đoạn, các doanh nghiệp đã tỏ ra khá băn khoăn. Theo quan điểm của các doanh nghiệp, khi thị trường trong nước không đủ sức “tải” sản lượng sản xuất, các doanh nghiệp sẽ tự động tìm đường xuất khẩu. Tuy nhiên, không nên đặt ra mục tiêu xuất khẩu như vậy bởi nếu đặt ra “hạn ngạch” cụ thể mà doanh nghiệp không thực hiện được, doanh nghiệp sẽ rất… khó xử với quy hoạch, với Nhà nước.

GS. Kenichi Ohno, Giám đốc Diễn đàn Phát triển Việt Nam (VDF), cũng cho rằng việc đặt ra mục tiêu xuất khẩu là rất khó thực hiện. Lý do cơ bản là thị trường Việt Nam khác thị trường các nước như Trung Quốc, Malaysia hay Indonesia. Do đó, nếu “ép” các doanh nghiệp xuất khẩu thì các doanh nghiệp sẽ phải thay đổi rất nhiều thứ, từ chiếc lược đầu tư dài hạn đến ngắn hạn, thay đổi định hướng – chủng loại – mẫu mã sản phẩm để phù hợp với các thị trường đó, trong khi vẫn phải phù hợp với thị trường nội địa.

Tuy nhiên, trước những bức xúc của doanh nghiệp, Phó vụ trưởng Vụ Cơ khí, Luyện kim và Hóa chất (Bộ Công Thương) cũng đã khẳng định không có chuyện phân bổ chỉ tiêu cho từng doanh nghiệp. Mục tiêu xuất khẩu chỉ là “phấn đấu” cho toàn ngành mà thôi. Xuất khẩu thế nào là việc riêng của các doanh nghiệp và Nhà nước không can thiệp.

• Chiêu Quân