Phát triển công nghiệp chế biến, bao giờ ?

Tháng trước, ai cũng xót xa khi nhìn cảnh dưa hấu bị đổ đi trên cửa khẩu biên giới Tân Thanh (Lạng Sơn).Và không riêng dưa hấu, chuyện được mùa mất giá đã từng diễn ra với  xoài, nhãn, vải, thanh long…trở thành “chuyện thường ngày ở huyện”.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình hình trên. Một là mô hình sản xuất nông nghiệp của ta còn sơ khai. Chuỗi cung ứng hàng hóa nông sản giữa nông dân, thu mua, chế biến và quản lý Nhà nước quan hệ rất lỏng lẻo. Trong mối quan hệ 4 nhà: nhà nông, nhà khoa học, nhà nước, nhà kinh doanh thì chỉ có nhà nông và nhà khoa học có liên hệ mật thiết. Doanh nghiệp thường thấy lợi thì mua, không thì bỏ, khiến khâu tiêu thụ nông sản trì trệ. Nhà nước cũng chưa có sự quan tâm đúng mức như dự báo thị trường, đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông nghiệp. Quan trọng hơn, ngành công nghiệp chế biến nông sản Việt Nam đang rất lạc hậu và kém phát triển. Nông nghiệp chủ yếu xuất khẩu dưới dạng thô, giá trị gia tăng không cao, khiến đời sống nông dân khó khăn. Chế biến nông sản kém phát triển, nên khó đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và tạo ra những sản phẩm có thương hiệu quốc tế. Đơn cử, số nông sản được chế biến ở ta  so với sản lượng chỉ đạt 68% với mía đường,35% đối với chè, 5% với rau quả và…1% đối với thịt. Đó cũng là lý do khiến đa phần hàng hóa nông sản Việt Nam giá bán thấp hơn của các nước láng giềng như Trung Quốc, Thái Lan.
 Đầu tư phát triển công nghiệp chế biến là con đường duy nhất để gia tăng giá trị sản phẩm nông nghiệp. Cần xem lại chiến lược gia tăng kim ngạch xuất khẩu bằng cách tăng số lượng. Mô hình của CP Group ở Thái Lan  nhằm chế biến các nông sản từ rau quả, gạo, cao su…là một mô hình rất đáng học tập. Nông dân có đất sẽ tập trung theo mô hình vài chục hộ. Người trồng cà chua sẽ ký hợp đồng với công ty sản xuất tương cà. Người trồng dưa sẽ ký hợp đồng với công ty đồ hộp. Doanh nghiệp xây dựng nhà máy chế biến tại các vùng nguyên liệu. Cảnh được mùa, mất giá, đổ bỏ trái cây không hề xảy ra.
  Lời giải bài toán nằm cả ở  tầm vĩ mô và vi mô.

                                                                                                                                        Dương Trọng Dật