Phát triển các khu kinh tế: Nhiều, nhưng hiệu quả chưa cao

Lập khu kinh tế, mời gọi đầu tư

Các khu công nghiệp(KCN), khu chế xuất (KCX), khu kinh tế (KKT) đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế- xã hội của nhiều địa phương. Kể từ KKT đầu tiên được thành lập năm 1996, đến nay, cả nước có 13 KKT ven biển và 26 KKT cửa khẩu. Hầu hết KKT được thành lập ở khu vực có nhiều khó khăn như miền Trung hoặc các cửa khẩu quốc tế. Trong số 13 KKT ven biển, có tổng diện tích 589.448 ha, chỉ có 2 KKT Vân Đồn (Quảng Ninh) và Đình Vũ- Cát Hải (Hải Phòng) ở vùng đồng bằng sông Hồng, tương đối thuận lợi về điều kiện tự nhiên và xã hội. Các KKT cửa khẩu thuộc một số tỉnh biên giới giáp với Trung Quốc, Lào, Cam-pu-chia như Lạng Sơn, Quảng Ninh, Lào Cai, Quảng Trị, Tây Ninh…

Theo Vụ trưởng Vụ Quản lý các KCN và KCX (Bộ Kế hoạch- Đầu tư) Lê Tân Cương, trong số các KKT ven biển, KKT Chu Lai, Dung Quất, Nhơn Hội và Chân Mây- Lăng Cô cơ bản hoàn thành công tác quy hoạch chung, quy hoạch chi tiết các phân khu chức năng, đang xây dựng hạ tầng kỹ thuật, xã hội, các khu tái định cư. Các KKT khác đang trong giai đoạn xây dựng quy hoạch, chuẩn bị hoàn thiện bộ máy nhân sự, lập dự án và huy động vốn xây dựng hạ tầng kỹ thuật, triển khai công tác đền bù, giải phóng mặt bằng…

Tiềm năng chưa phát huy

Tính đến nay, các KKT ven biển thu hút 250 dự án đầu tư trong nước và nước ngoài với tổng vốn đăng ký 26,5 tỷ USD, trong đó, có 60 dự án đầu tư nước ngoài với số vốn đăng ký 18,8 tỷ USD. Một số dự án lớn và quan trọng như các nhà máy lọc dầu, đóng tàu, thép, liên hợp luyện kim, cơ khí nặng, nhiệt điện… Một số KKT cửa khẩu có sự đầu tư cơ sở hạ tầng và thu hút đầu tư trong lĩnh vực thương mại. Các KKT hoàn thiện hơn so với mô hình KCN, KCX, nhằm khai thác hiệu quả tài nguyên đất đai và những tiềm năng đặc thù của từng địa phương, vùng lãnh thổ. Tuy vậy, các KKT chưa phát huy hết tiềm năng để đem lại hiệu quả mong muốn. Số lượng các KKT được thành lập lớn, nhưng số KKT hoạt động có hiệu quả chưa nhiều.

Những hạn chế trong phát triển các KKT cũng như các KCN, KCX theo  Vụ trưởng Vụ Quản lý Kiến trúc (Bộ Xây dựng)- Phan Mỹ Linh, đó là việc lựa chọn địa điểm xây dựng còn phụ thuộc vào nhà đầu tư, thiếu sự liên kết theo vùng lãnh thổ, chưa thể hiện được những chiến lược, định hướng lớn của Chính phủ. Đầu tư các công trình hạ tầng kỹ thuật ngoài hàng rào KCN, KKT còn chậm, thiếu đồng bộ và không gắn kết với các khu đô thị, khu dịch vụ. Việc kiểm soát nước, khí thải và chất thải công nghiệp chưa được quan tâm, ảnh hưởng xấu đến môi trường sinh thái vùng và đô thị. Việc đầu tư tiện nghi, tiện ích công cộng phục vụ người lao động trong các KCN, KKT chưa được quan tâm…Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lạng Sơn, Dương Thời Giang, thủ tục hành chính và thời gian trình duyệt đề án thành lập KKT cũng như quy chế hoạt động, ban quản lý kéo dài, rườm rà, làm lỡ mất nhiều cơ hội cho địa phương khi huy động các nguồn lực phát triển KKT…

Thể chế hoá văn bản Chính phủ chậm

Nghị định số 29 của Chính phủ về các KCN, KCX, KKT quy định chính sách đối với KKT có hiệu lực pháp lý cao và ổn định hơn các quyết định riêng lẻ của Thủ tướng Chính phủ trước đây được ban hành đối với mỗi KKT. Trong đó,  quy định rõ một số vấn đề như nguyên tắc áp dụng ưu đãi đối với các KKT, phương thức huy động vốn đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, một số chính sách ưu đãi cụ thể, phân cấp, uỷ quyền thêm chức năng, nhiệm vụ cho Ban quản lý KKT…Song, từ khi ban hành nghị định (tháng 3-2008) đến nay đã gần 1 năm, vẫn chưa có các hướng dẫn của các Bộ, ngành. Bộ Kế hoạch- Đầu tư mới đang triển khai xây dựng cơ chế hỗ trợ nguồn vốn ngân sách trung ương để đầu tư phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng KKT. Nhiều quy định khác đang trong quá trình xây dựng, soạn thảo. Ban quản lý KKT Hải Phòng kiến nghị Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện chế độ tài chính, thủ tục hải quan áp dụng tại KCN, KKT, doanh nghiệp chế xuất, quy định cơ chế, chính sách tài chính đối với đơn vị sự nghiệp kinh tế có thu làm chủ đầu tư dự án xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng KCN, KKT; hướng dẫn thực hiện ưu đãi đối với các dự án đầu tư trong KKT. Bộ Khoa học- Công nghệ cần ban hành quy định về tiêu chuẩn xác định dự án công nghệ cao đầu tư vào KCN, KKT. Bộ Tài nguyên- Môi trường sớm ban hành quy chế quản lý và bảo vệ môi trường trong KCN, KKT. Bộ Xây dựng ban hành các quy định cụ thể về việc lập, thẩm định, phê duyệt  và điều chỉnh quy hoạch chi tiết  KCN và các khu chức năng của KKT…Đây là những vấn đề quan trọng được đề xuất trên cơ sở thực tiễn ở Hải Phòng, một trong những địa phương trên đà phát triển, rất cần được các Bộ, ngành quan tâm cụ thể hoá thành các cơ chế, chính sách.

Mai Hương