Phát quang “rừng số”, “rừng giấy tờ”

Đề xuất cấp sổ hộ tịch và số định danh cá nhân cho công dân trong Dự thảo Luật Hộ tịch được kỳ vọng là sẽ phát quang “rừng số”, “rừng giấy tờ”, qua đó giúp người dân thuận lợi hơn trong giao dịch cũng như giúp cơ quan nhà nước dễ dàng hơn trong quản lý. Tuy nhiên, để điều này trở thành hiện thực thì còn rất nhiều yêu cầu phải hoàn thiện, đặc biệt là phải triển khai hiệu quả Quyết định số 896/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Hình chỉ mang tính minh họa (Internet)

Mỗi công dân đang phải “vác” khoảng 20 loại giấy tờ

Ước tính ở Việt Nam mỗi người có khoảng 20 loại giấy tờ tùy thân, trong khi nhiều nước chỉ có 1 loại, có thể dùng cả trong và ngoài nước. Vì thế, “Bộ Tư pháp lâu nay rất mệt vì chuyện vênh thông tin giữa các giấy tờ tùy thân, hộ tịch của công dân nên cần tìm 1 mẫu số chung là số định danh công dân (1 đầu vào), từ đó các cơ quan ban ngành lấy để cấp các thông số khác, không bắt người dân phải đi đăng ký nhiều lần cho các loại giấy tờ, tránh mỗi lần đăng ký 1 kiểu” - ông Trần Thất (nguyên Vụ trưởng Vụ Hành chính Tư pháp, Bộ Tư pháp) đã cho biết như vậy về đề xuất cấp số định danh cá nhân trong Dự thảo Luật Hộ tịch.

Còn Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường, thay mặt Chính phủ trình bày Tờ trình về Dự thảo Luật Hộ tịch trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cũng nêu thực trạng mỗi công dân có thể sở hữu đến khoảng 20 loại giấy tờ bao gồm: Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn, Hộ khẩu, Thẻ bảo hiểm y tế, Chứng minh nhân dân, Hộ chiếu phổ thông, Hộ chiếu công vụ, Hộ chiếu ngoại giao, Sổ bảo hiểm xã hội, Giấy phép lái xe, các loại thẻ, chứng chỉ, quyết định của cơ quan hành chính nhà nước...

Mỗi loại giấy tờ đều có số khác nhau, nhưng lại có điểm chung chứa đựng những thông tin cơ bản về hộ tịch của cá nhân (họ và tên; ngày, tháng, năm sinh; giới tính; dân tộc; quốc tịch...).

Bộ trưởng Hà Hùng Cường nhấn mạnh, trong điều kiện phát triển của công nghệ kỹ thuật số, trước yêu cầu của công tác quản lý hộ tịch trong tình hình mới, thì việc quy định số định danh cá nhân là hết sức cần thiết. “Số định danh cá nhân chỉ được cấp một lần duy nhất cho cá nhân, được ghi vào sổ bộ hộ tịch, trích lục hộ tịch và giấy tờ khác theo quy định của pháp luật” - Bộ trưởng Cường giải thích thêm.

Phó Chủ tịch UBND phường Phố Huế (Hà Nội) Doãn Đức Bảo từng cho biết, nếu số định danh cá nhân, như đề xuất trong Dự thảo Luật Hộ tịch mà Bộ Tư pháp đang chủ trì xây dựng, có đủ 22 thông tin nêu thì sẽ rất hữu ích. Hiện nay, ở cấp phường quản lý hơn 150 loại mẫu giấy tờ liên quan tới thủ tục hành chính. Chỉ tính trung bình, mỗi ngày một cán bộ tiếp dân phải giải quyết 50 hồ sơ. “Đa số người dân đến làm giấy xác nhận xin việc làm, làm bản sao các loại giấy tờ tùy thân… Một cán bộ phải chạy như con thoi từ phòng này sang phòng khác, trong đó phải sang phòng lãnh đạo phường để lấy chữ ký” – ông Bảo nói.

Theo vị Phó chủ tịch phường, nếu số định danh cá nhân có đầy đủ thông tin về một công dân thì sẽ giúp cho phường rất nhiều trong công tác quản lý. Vấn đề là người dân có trung thực, tự giác khi cung cấp thông tin đúng về 22 nội dung nêu hay không bởi nhiều công dân thay đổi chỗ ở, hộ khẩu, sinh con thứ 3 ở nơi khác không tự túc khai báo thì cán bộ phường cũng không thể quản hết mà cập nhật vào được.

Sẽ cấp số định danh cá nhân từ năm 2016

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Phan Trung Lý cho biết, đa số ý kiến của Thường trực Ủy ban Pháp luật tán thành với quy định của Dự thảo Luật. Nhưng cũng có ý kiến đề nghị làm rõ nội hàm của số định danh công dân thế nào, bao gồm những nội dung gì? Có bảo đảm được quyền bí mật đời tư không? “Cần làm rõ những điểm này để tiến tới mỗi người dân chỉ có một mã số quản lý duy nhất dùng chung cho các giấy tờ cá nhân do cơ quan nhà nước cấp” - ông Phan Trung Lý nhận định.

Bên cạnh đó, một số ý kiến cho rằng Dự thảo Luật quy định số định danh công dân chỉ được cấp cho công dân Việt Nam “sinh ra kể từ ngày Luật này có hiệu lực”, nghĩa là đối với hơn 87 triệu người dân sinh ra trước đó thì không được cấp số định danh và vẫn được quản lý theo cơ chế cũ. Như thế, quy định mới về việc cấp số định danh công dân không phát huy được tác dụng phục vụ cho yêu cầu quản lý.

Tuy nhiên, với việc Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 896 phê duyệt Đề án Tổng thể đơn giản hóa thủ tục hành chính, giấy tờ công dân và các cơ sở dữ liệu liên quan đến quản lý dân cư giai đoạn 2013 - 2020 và cuối tuần qua, Ban Chỉ đạo Đề án đã họp triển khai thì có thể thấy rõ quyết tâm của Chính phủ trong tổ chức thực hiện cấp số định danh cá nhân, tiến tới cụ thể hóa trong Dự án Luật Hộ tịch.

Theo đó, từ năm 2013 - 2014, hoàn thiện cơ sở pháp lý cho việc cấp mã số định danh, xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, rà soát đề xuất phương án cải cách thủ tục hành chính, giấy tờ công dân và các cơ sở dữ liệu liên quan đến quản lý dân cư. Từ năm 2015 - 2020, sẽ xây dựng, vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và triển khai cấp mã số định danh cá nhân. Cụ thể, từ năm 2016, sẽ thực hiện việc nhập thông tin cơ bản về công dân vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và cấp số định danh cá nhân./.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng: Nên thí điểm thống nhất giấy tờ của công dân ở một số địa phương - Cần làm rõ quan hệ giữa Nhà nước với công dân thì cần có giấy tờ gì? Đối với người dân, họ có giấy gì là được? Về phía Nhà nước, muốn quản lý một công dân thì Nhà nước cần làm giấy gì?. Hai cái đó làm sao phải gặp nhau. Nếu chỉ còn 1 giấy thì phải làm sao để người dân hiểu họ được lợi gì và phải cho thấy một giấy là tốt nhất. Đề nghị làm rõ khi Luật Hộ tịch ra đời sẽ thay thế được bao nhiêu loại giấy tờ; làm rõ tính khả thi và sự phù hợp với điều kiện kinh tế Việt Nam. Dự án Luật nên tập trung thống nhất các loại giấy tờ liên quan đến yếu tố nhân thân của con người vào một giấy tờ, còn không cùng lắm chỉ có 1-2 giấy khác. Rút kinh nghiệm từ việc thay đổi chứng minh nhân dân ghi cả tên bố mẹ, gây lãng phí, đề nghị phải xem xét thận trọng. Nếu cần, làm thí điểm ở vài địa phương.  Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội Trương Thị Mai: Số định danh cá nhân là một bước tiến cách mạng - Thực tế hiện nay công dân đang cầm quá nhiều giấy tờ nên không thuận lợi cho sinh hoạt, công việc làm ăn. Vì vậy, Dự án Luật Hộ tịch đã tính đến giảm bớt phiền hà cho dân bằng một đề xuất tiến bộ, cách mạng là đưa ra số định danh cá nhân. Tuy nhiên, dự luật chưa cho thấy số định danh cá nhân có liên quan gì đến 20 loại giấy tờ mà người dân đang phải mang vác trong suốt cuộc đời, chưa thấy giảm bao nhiêu loại giấy tờ cho công dân, báo cáo đánh giá tác động cũng không đề cập đến đánh giá số định danh cá nhân. Nếu đưa ra lộ trình thực hiện từ năm 2016 - 2020, thì liệu sau năm 2020 mỗi công dân có số định danh sẽ còn lại bao nhiêu giấy tờ?.

Hoàng Thư