Phát huy vai trò chính quyền cơ sở trong phát triển thương mại điện tử
Thương mại điện tử (TMĐT) phát triển vẫn chưa đồng đều giữa các địa phương khi chỉ số TMĐT của các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh đạt lần lượt 87,5 điểm; 91,1 điểm trong khi mức trung bình cả nước là 15,8 điểm. Do đó, mô hình xã TMĐT được kỳ vọng sẽ kéo gần hơn khoảng cách này.
Phát triển từ sự vào cuộc của người đứng đầu xã
Ngày 11/11/2026, Bộ Công Thương đã tổ chức hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026. Đây là lần đầu tiên, cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền cấp xã, nền tảng thương mại điện tử (TMĐT) và doanh nghiệp cùng ngồi lại bàn giải pháp hướng đến mục tiêu phát triển TMĐT bền vững, thu hẹp khoảng cách vùng miền.
Phát biểu khai mạc hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết thị trường TMĐT đã có nền tăng trưởng tốt. Theo đó, năm 2025 quy mô TMĐT đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng 25,5%, chiếm khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng.
Tuy nhiên, TMĐT phát triển vẫn chưa đồng đều giữa các địa phương khi chỉ số TMĐT của các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh đạt lần lượt 87,5 điểm, 91,1 điểm trong khi mức trung bình cả nước là 15,8 điểm.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, khoảng cách về phát triển TMĐT thể hiện rõ nhất ở cơ sở. Kết quả Báo Công Thương tự tổ chức rà soát ở cổng thông tin chính quyền cấp xã (dữ liệu chốt ngày 4/11/2026) cho thấy, trong 2.497 xã, phường đủ dữ liệu, 587 xã có sự kiện do chính xã tổ chức về TMĐT, nhưng mới có 178 xã, nêu được kết quả; chỉ 18 xã nêu được số đơn hàng, doanh thu hay số hộ bán.
“Đây là điều chính quyền tự đăng, chưa phải số đo doanh số, song cho thấy việc triển khai tại cơ sở còn phải làm thực chất hơn” – Thứ trưởng Sơn nói.
Dẫn kinh nghiệm từ Trung Quốc, quốc gia rất quan tâm tới phát triển TMĐT ở cấp xã, Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh cho biết, dựa vào nền tảng Alibaba, số “làng Taobao” của nước này đã tăng từ khoảng 20 làng năm 2013 lên gần 8.000 làng sau 9 năm. Động lực quan trọng là sự vào cuộc của Bí thư Đảng ủy xã, thị trấn.

Thực tế tại Chợ Lách cũng cho thấy vai trò quan trọng của người đứng đầu. Trong 24 phiên livestream, riêng 4 phiên có Bí thư Đảng ủy xã tham gia cùng các nhà sáng tạo nội dung đã đạt 1.724 đơn hàng trên tổng số 2.330 đơn, chiếm khoảng 74%.
Tuy nhiên, theo lãnh đạo Báo Công Thương, Bí thư, Chủ tịch xã còn nhiều công việc khác, không thể ngày nào cũng trực tiếp lên sóng bán hàng thay người dân. Vì vậy, điều quan trọng là phải tập huấn, trang bị kỹ năng để người dân tự thực hiện hoạt động kinh doanh trực tuyến.
Ông Minh cũng lưu ý, cán bộ khi tham gia livestream cần bảo đảm nguyên tắc không giới thiệu những sản phẩm chưa được kiểm chứng, không sử dụng chức vụ để vận động mua hàng. “Việc Bí thư lên sóng nhưng lại yêu cầu cấp dưới mua hàng không thể được xem là thành công của mô hình” - ông Minh nói.
Đồng thời, ông Minh cho rằng, phát triển TMĐT ở cấp xã cần có lộ trình cụ thể, với các mục tiêu được đo đếm theo từng giai đoạn, thay vì kỳ vọng doanh thu cao ngay trong những tháng đầu tiên. Đặc biệt, mỗi địa phương không thể chỉ trông chờ vào một tài khoản tiên phong mà cần khuyến khích ngày càng nhiều hộ dân tham gia bán hàng trực tuyến.
Cần giúp người dân có kỹ năng tự kinh doanh trên môi trường số
Bà Nguyễn Thị Minh Huyền - Phó Cục trưởng Cục thương mại điện tử (Bộ Công Thương) thông tin về định hướng chính sách và kết quả triển khai TMĐT tại các địa phương thời gian qua. Theo đó, các chương trình liên kết vùng qua TMĐT tại Lai Châu, Đà Nẵng, Đồng Tháp là những hoạt động tiêu biểu.
Đáng chú ý, trong chuỗi hoạt động tại Đồng Tháp, khoảng 1.000 sản phẩm OCOP trong vùng đã được tiêu thụ qua TMĐT; sản phẩm ghi nhận gần 5 triệu lượt tiếp cận trong 3 ngày tổ chức sự kiện. Riêng mặt hàng dứa tiêu thụ hơn 3,5 tấn chỉ trong 90 phút bán hàng trực tuyến.

Cùng với kết nối thị trường, Cục TMĐT đã tăng cường phối hợp với các địa phương, nền tảng TMĐT và đơn vị cung cấp dịch vụ công nghệ, thanh toán, logistics nhằm hỗ trợ các chủ thể kinh doanh tiếp cận thị trường.
Từ thực tiễn triển khai, Phó Cục trưởng Cục TMĐT cho rằng, để hình thành những mô hình TMĐT cấp xã nổi bật, trước hết cần có sự chủ động của địa phương.
Bà Huyền nhấn mạnh: “Phát triển TMĐT không chỉ dừng lại ở việc lựa chọn sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường để đưa lên môi trường trực tuyến, mà còn phải giúp người dân có kỹ năng tự kinh doanh và khai thác hiệu quả cơ hội từ kinh tế số”.
Cũng theo bà Huyền, định hướng xây dựng mô hình xã TMĐT sẽ tập trung vào một số nội dung trọng tâm. Trong đó, lựa chọn điển hình, hình thành các hạt nhân phát triển TMĐT. Các địa phương được khuyến khích ưu tiên lựa chọn những xã có sự quan tâm, chủ động và quyết tâm cao trong hành động. Trên cơ sở đó, tập trung nguồn lực xây dựng những mô hình tiêu biểu, tạo kết quả thực chất, làm cơ sở lan tỏa và nhân rộng.
Cùng với đó, chính quyền cấp xã giữ vai trò nòng cốt trong lựa chọn sản phẩm, huy động người bán và tổ chức thực hiện. Các nền tảng TMĐT hỗ trợ đào tạo, quảng bá, phát triển thị trường; trong khi các đơn vị dịch vụ đảm nhiệm hỗ trợ thanh toán, vận chuyển và vận hành hoạt động kinh doanh. Đồng thời lan tỏa mô hình để các địa phương trong cả nước học tập, ghi nhận những điển hình thành công