Phát huy nguồn lực của đội ngũ luật sư trong công tác trợ giúp pháp lý

Hoạt động đoàn luật sư tỉnh Bắc Ninh

Sau 8 năm (2018–2025) triển khai Luật TGPL năm 2017 cho thấy, đội ngũ luật sư Việt Nam ngày càng tham gia sâu, rộng, có nhiều đóng góp tích cực vào việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân, đặc biệt là người nghèo, người yếu thế. Tuy nhiên, giữa các địa phương có sự không đồng đều về quy mô, mức độ và chất lượng TGPL; công tác phối hợp, thống kê, tổ chức còn phân tán. Điều này đòi hỏi cần có cách tiếp cận mới nhằm phát huy tốt hơn nguồn lực xã hội hóa từ giới luật sư Việt Nam trong công tác TGPL.

Từ thực tiễn Đoàn Luật sư tỉnh Bắc Ninh (sau hợp nhất Đoàn Bắc Giang và Bắc Ninh cũ), bài tham luận xin chia sẻ một số kết quả, bài học kinh nghiệm, vấn đề đặt ra và kiến nghị.

Thực tiễn công tác trợ giúp pháp lý của Đoàn Luật sư tỉnh Bắc Ninh

Sau hợp nhất (năm 2025), Đoàn Luật sư tỉnh Bắc Ninh có 210 luật sư hoạt động tại 70 tổ chức hành nghề luật sư và chi nhánh. Trong đó có 23 luật sư là Cộng tác viên của Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh (Bắc Giang cũ có 20 luật sư, Bắc Ninh cũ có 03 luật sư). Hằng năm, 100% luật sư thành viên đều thực hiện TGPL miễn phí tối thiểu 4 giờ theo quy định Luật Luật sư năm 2006.

Từ năm 2018 đến 2025, các luật sư cộng tác viên của Đoàn đã thực hiện 517 vụ việc TGPL (2018: 57 vụ; 2019: 58 vụ; 2020: 70 vụ; 2021: 12 vụ; 2022: 79 vụ; 2023: 74 vụ; 2024: 104 vụ; 2025: 63 vụ). Các vụ việc bao gồm tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng và tham gia bào chữa, bảo vệ trong tố tụng – chủ yếu do luật sư Bắc Giang đảm nhiệm.

Hằng năm, Đoàn Luật sư tổ chức đồng loạt “Ngày Trợ giúp pháp lý miễn phí” trên toàn tỉnh. Cụ thể: năm 2022 có 74 luật sư (34 tổ chức) với hơn 200 lượt TGPL; năm 2023 có 81 luật sư (35 tổ chức); năm 2024 có 94 luật sư (40 tổ chức); và năm 2025 – sau hợp nhất – có toàn bộ 210 luật sư (70 tổ chức) với hơn 400 lượt TGPL miễn phí cho người dân. Đoàn Luật sư cũng phối hợp Sở Tư pháp, Ban Dân tộc và các địa phương tổ chức nhiều hội nghị tuyên truyền pháp luật miễn phí, tập huấn cho cán bộ thôn bản và doanh nghiệp.

Hằng ngày, luật sư, tổ chức hành nghề luật sư thường xuyên, liên tục cung cấp các dịch vụ pháp lý miễn phí dưới nhiều hình thức, không thống kê, báo cáo. 51 luật sư tham gia TGPL tại Trụ sở Tiếp công dân Trung ương Đảng và Nhà nước. Nhiều luật sư tích cực tuyên truyền, phổ biến pháp luật trên Truyền hình Quốc hội, Tạp chí Luật sư Việt Nam, Đài Phát thanh – Truyền hình Bắc Ninh.

Năm 2023, có 03 luật sư được Liên đoàn Luật sư Việt Nam tặng Bằng khen, 04 luật sư được Đoàn khen thưởng; năm 2025, Đoàn được UBND tỉnh Bắc Ninh tặng Bằng khen về công tác phổ biến, tuyên truyền pháp luật.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai vẫn còn một số hạn chế và nguyên nhân:

Thứ nhất, sự không đồng đều giữa hai địa phương trước hợp nhất: Bắc Giang cũ là lực lượng nòng cốt, chiếm 20/23 cộng tác viên và thực hiện gần như toàn bộ 517 vụ TGPL; Bắc Ninh cũ chỉ có 03 cộng tác viên. Nguyên nhân do khác biệt về quy mô, truyền thống và công tác tổ chức.

Thứ hai, công tác truyền thông TGPL tuy đã triển khai nhưng hiệu quả chưa cao; vẫn còn nhóm người dân yếu thế chưa tiếp cận được dịch vụ TGPL.

Thứ ba, chất lượng một số vụ việc còn hạn chế; thiếu cơ chế giám sát, đánh giá độc lập.

Thứ tư, cơ chế phối hợp giữa Đoàn Luật sư, Sở Tư pháp và Trung tâm TGPL Nhà nước chưa đồng bộ, thiếu thống nhất trong thống kê, tổng hợp số liệu.

Thứ năm, hoạt động TGPL tự nguyện của luật sư cá nhân chưa được quản lý, tổng hợp và ghi nhận đầy đủ, dẫn đến chưa phát huy hết nguồn lực xã hội hóa của giới luật sư.

Phát huy nguồn lực luật sư

Từ thực tế triển khai, để phát huy hiệu quả nguồn lực luật sư trong TGPL cần tập trung vào các phương hướng, nhiệm vụ cụ thể như:

Thứ nhất, phát huy nguồn lực luật sư thông qua cơ chế phối hợp thống nhất giữa Luật TGPL và Luật Luật sư; giao chỉ tiêu TGPL hằng năm cho các Đoàn Luật sư gắn với tiêu chí thi đua, khen thưởng.

Thứ hai, đa dạng hóa hình thức TGPL: tăng cường tư vấn trực tuyến, chuyên mục truyền hình, podcast, mạng xã hội; huy động nhân vật có ảnh hưởng xã hội tham gia tuyên truyền TGPL.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế phối hợp và đánh giá: xây dựng quy chế phối hợp giữa Đoàn Luật sư – Sở Tư pháp – Trung tâm TGPL Nhà nước – Hội đồng Phổ biến giáo dục pháp luật; có cơ chế đánh giá chất lượng vụ việc độc lập.

Thứ tư, tôn vinh, lan tỏa giá trị TGPL: khen thưởng luật sư tiêu biểu; tăng cường truyền thông, phản biện xã hội, giám sát của Mặt trận Tổ quốc và báo chí.

Thứ năm, kiến nghị Liên đoàn Luật sư Việt Nam và Nhà nước giao nhiệm vụ chính trị, kèm kinh phí hỗ trợ cho hoạt động TGPL của giới luật sư.

Thứ sáu, nhân rộng mô hình “Ngày Trợ giúp pháp lý miễn phí” trên phạm vi toàn quốc, thống nhất chọn 01 ngày hằng năm để hơn 21.000 luật sư và 6.000 tổ chức hành nghề cùng tham gia, gắn truyền thông – kiểm tra – giám sát đảm bảo hiệu quả, thực chất.