Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16: Đổi mới mạnh mẽ công tác hợp nhất văn bản
(PLVN) - Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật là nền tảng để bảo đảm tính công khai, minh bạch, đầy đủ của hệ thống pháp luật Việt Nam, giúp tổ chức, cá nhân dễ dàng tiếp cận, tra cứu, viện dẫn và thực hiện pháp luật một cách nhất quán, nghiêm minh, hiệu quả.
Ngày 10/6/2026, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XVI đã chính thức thông qua Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật. Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026.
Việc xây dựng, ban hành Pháp lệnh nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về việc xây dựng hệ thống pháp luật công khai, minh bạch và dễ tiếp cận; xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi, thông thoáng, minh bạch, an toàn, chi phí tuân thủ thấp; nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật; đặc biệt là việc “đổi mới mạnh mẽ công tác hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật”; “tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, công chức khi áp dụng pháp luật, góp phần thực hiện đúng chủ trương lấy người dân, doanh nghiệp là trung tâm trong thiết kế chính sách” được nêu tại Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật tại Phiên họp thứ hai của Ban Chỉ đạo theo Thông báo số 11-TB/BCĐTW ngày 22/12/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật.
Với nhiều điểm mới mang tính đột phá, Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 sẽ tạo bước chuyển lớn trong công tác hợp nhất văn bản, cụ thể như sau:
Thứ nhất, Pháp lệnh quy định “Văn bản hợp nhất được cơ quan, tổ chức, cá nhân sử dụng làm căn cứ chính thức trong viện dẫn và áp dụng pháp luật” nhằm giúp người dân, doanh nghiệp và cán bộ, công chức thuận tiện trong việc tra cứu, viện dẫn trực tiếp văn bản hợp nhất, mà không phải tìm hiểu, đối chiếu thủ công giữa văn bản gốc và các văn bản sửa đổi, bổ sung (nếu có).
Thứ hai, Pháp lệnh quy định dự thảo phần nội dung hợp nhất được trình đồng thời với dự thảo văn bản sửa đổi, bổ sung khi trình cơ quan, người có thẩm quyền xem xét, thông qua/ban hành văn bản sửa đổi, bổ sung; văn bản hợp nhất được đăng tải đồng thời với văn bản sửa đổi, bổ sung. Quy định này góp phần khắc phục những hạn chế về việc chậm ban hành văn bản hợp nhất thời gian qua, đồng thời, có ý nghĩa tích cực trong hoạt động soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật và hoàn thiện kỹ thuật lập pháp. Việc chuẩn bị dự thảo phần nội dung hợp nhất ngay từ giai đoạn xây dựng dự thảo văn bản sửa đổi, bổ sung giúp cơ quan chủ trì soạn thảo kịp thời phát hiện, điều chỉnh những quy định chưa bảo đảm kỹ thuật soạn thảo, góp phần nâng cao chất lượng của công tác lập pháp.
Thứ ba, Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 đã mở rộng phạm vi và đối tượng hợp nhất để “góp phần đảm bảo cho hệ thống pháp luật đơn giản, rõ ràng, dễ sử dụng, nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật”. Theo đó:
- Mở rộng phạm vi hợp nhất đến văn bản quy phạm pháp luật của chính quyền địa phương, gồm cả cấp tỉnh và cấp xã (trước đây, việc hợp nhất văn bản chỉ áp dụng đối với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở Trung ương ban hành).
- Mở rộng đối tượng của hoạt động hợp nhất, theo đó, việc hợp nhất văn bản áp dụng đối với tất cả các văn bản quy phạm pháp luật được sửa đổi, bổ sung, đính chính, bãi bỏ một phần, hết hiệu lực một phần, tạm ngưng hiệu lực một phần hoặc công bố tiếp tục có hiệu lực một phần (trước đây, chỉ thực hiện việc hợp nhất đối với văn bản quy phạm pháp luật được sửa đổi, bổ sung).
Thứ tư, để nâng cao tiến độ và chất lượng công tác hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật, Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 cũng đã bổ sung các quy định nhằm xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, người có thẩm quyền; tăng cường các giải pháp về quản lý nhà nước, ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo trong hoạt động hợp nhất văn bản.
Xuyên suốt các quy định của Pháp lệnh 01/2026/UBTVQH16 là quan điểm “lấy người dân, doanh nghiệp là trung tâm trong thiết kế chính sách”, do đó, việc ban hành Pháp lệnh số 01/2026/UBTVQH16 không chỉ tháo gỡ những khó khăn sau 14 năm thi hành Pháp lệnh Hợp nhất văn bản quy phạm pháp luật, mà còn là nền tảng để bảo đảm tính công khai, minh bạch, đầy đủ của hệ thống pháp luật Việt Nam, giúp tổ chức, cá nhân dễ dàng tiếp cận, tra cứu, viện dẫn và thực hiện pháp luật một cách nhất quán, nghiêm minh, hiệu quả.