Phân loại rác cần trở thành nếp sống hàng ngày

Đồng bộ hành động, rõ trách nhiệm

Phân loại rác thải theo nguồn là yêu cầu bắt buộc được quy định trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, nhằm tăng tỷ lệ tái chế và giảm lượng rác phải chôn lấp. Theo đó, hộ gia đình, cá nhân phải phân loại rác tại nguồn thành 3 nhóm: tái sử dụng, tái chế; thực phẩm và sinh hoạt khác. Trường hợp vi phạm có thể bị xử phạt từ 500.000 đến 1 triệu đồng. Đáng chú ý, các địa phương hiện đang triển khai theo lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế, trong đó có những sáng kiến được kỳ vọng sẽ tạo ra nhiều chuyển biến cả về nhận thức và hành động.

Điển hình, tại Hải Phòng, Kế hoạch số 331/KH-UBND đặt yêu cầu tổ chức thực hiện theo nguyên tắc “6 rõ”, gắn kết quả phân loại rác với trách nhiệm người đứng đầu. Kết quả này được đưa thành tiêu chí đánh giá, xếp loại thi đua cán bộ, công chức hằng năm và xét tặng các danh hiệu văn hóa. Thành phố đặt mục tiêu đến ngày 31/10/2026, toàn bộ xã, phường, đặc khu ban hành kế hoạch hoặc phương án thực hiện, công khai lịch, địa điểm, tần suất và tuyến thu gom. Định hướng xuyên suốt là bảo đảm rác sau phân loại được thu gom, vận chuyển, xử lý phù hợp. Những yêu cầu cụ thể này tạo cơ sở kiểm tra trách nhiệm, hạn chế triển khai hình thức.

Trước đó, tại TP HCM, Sở Nông nghiệp và Môi trường thông tin, việc bắt buộc phân loại rác tại nguồn trên toàn thành phố dự kiến triển khai năm 2027; kế hoạch sẽ được lấy ý kiến trong tháng 9, trình UBND thành phố ban hành vào quý IV/2026. Nỗ lực này hướng tới tổ chức thực hiện đồng bộ, khắc phục những bất cập bộc lộ qua các hoạt động tự nguyện và thí điểm.

Cần đưa phân loại rác vào nếp sống hàng ngày

Tại Hà Nội, dù tình trạng bỏ lẫn rác chưa phân loại vẫn diễn ra, nhiều mô hình thiết thực từ cộng đồng đang góp phần thay đổi thói quen sinh hoạt hằng ngày của người dân.

Hà Nội đã phát động phong trào toàn dân tham gia bảo vệ môi trường; giảm thiểu phát sinh, phân loại, thu gom, xử lý rác thải vì Thủ đô sáng - xanh - sạch - đẹp (Kế hoạch số 52/KH-UBND).

Đáng chú ý, Kế hoạch đã nhấn mạnh các mục đích duy trì các phong trào “thường xuyên, liên tục, thực chất, tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, hành vi, hình thành nếp sống văn minh, thân thiện môi trường”; đồng thời xác định mục tiêu chung “nếp sống văn minh, thân thiện với môi trường trong cộng đồng dân cư, góp phần xây dựng Thủ đô Hà Nội sáng - xanh - sạch - đẹp”.

Theo đó, công tác tuyên truyền cần trả lời cụ thể những vấn đề thiết thực được người dân quan tâm như rác được phân loại thế nào, chuyển giao ở đâu, vào thời điểm nào và được xử lý ra sao. Hướng dẫn giữa chính quyền, tổ dân phố và đơn vị thu gom cần sự thống nhất; phương thức tổ chức cần phù hợp với điều kiện sinh hoạt của từng khu dân cư. Đồng thời, rác sau phân loại cũng cần được thu gom, vận chuyển riêng, không trộn chung các loại chất thải, suy giảm hiệu quả của việc phân loại rác tại nguồn.

Điển hình mới đây, Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Phú Lương phối hợp với Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị tổ chức Tọa đàm “Vai trò của phụ nữ trong bảo vệ môi trường - phân loại rác tại nguồn”, thu hút đông đảo cán bộ, hội viên tham gia. Chương trình kết hợp hướng dẫn phân loại với thực hành ủ rác hữu cơ thành phân bón, giúp người tham gia tiếp cận những kỹ năng có thể áp dụng ngay trong sinh hoạt hằng ngày. Việc trang bị kỹ năng và dụng cụ giúp người tham gia có điều kiện bắt đầu thực hiện ngay tại gia đình, từng bước trở thành những hạt nhân chia sẻ kinh nghiệm, lan tỏa thói quen phân loại rác trong khu dân cư.