Phân hóa hành vi vi phạm giao thông

Phân hóa hành vi vi phạm giao thông
Ảnh minh họa - internet.

Ngày 17/11 vừa qua, Cục Cảnh sát giao thông (CSGT, Bộ Công an) vừa phát đi một thông tin khiến dư luận đặc biệt quan tâm. Đó là đơn vị này đang nghiên cứu xây dựng Nghị định mới về xử phạt vi phạm hành chính (VPHC) trong lĩnh vực giao thông đường bộ (GTĐB); theo hướng phân hóa tính chất hành vi, số lần vi phạm; tránh phạt lỗi ít nghiêm trọng, phạm lỗi lần đầu.

Căn cứ dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý VPHC đang trình Quốc hội xem xét thông qua, Cục CSGT sẽ nghiên cứu, tham mưu trình Bộ Công an trình Chính phủ ban hành nghị định mới. Nghị định mới sẽ thay thế Nghị định 168/2024/NĐ-CP (đã được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 238/2026/NĐ-CP) về xử phạt vi phạm trong lĩnh vực GTĐB; cũng như quy định về trừ và phục hồi điểm giấy phép lái xe (GPLX).

Theo định hướng nghiên cứu, Nghị định mới sẽ được xây dựng theo nguyên tắc xử lý đúng bản chất, tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi. Cơ quan chức năng sẽ xem xét số lần vi phạm để đánh giá mức độ nguy hiểm của người điều khiển phương tiện, từ đó áp dụng hình thức xử lý phù hợp, bảo đảm tính nghiêm minh nhưng không máy móc.

Đơn cử, với nhóm hành vi không chấp hành hiệu lệnh của đèn tín hiệu giao thông (vượt đèn đỏ), dự kiến đề xuất phân hóa thành các tình huống cụ thể. Thứ nhất, giữ nguyên mức xử phạt như hiện hành với các trường hợp cố tình vi phạm, gồm hành vi đèn đỏ đã bật sáng nhưng tài xế vẫn cố tình vượt qua nút giao, hoặc điều khiển phương tiện đi vào nút giao khi đèn đỏ gây cản trở, xung đột các luồng giao thông khác. Thứ hai, phân biệt rõ các tình huống thực tế để tránh xử lý cứng nhắc với trường hợp phương tiện đang di chuyển khi đèn chuyển sang màu vàng rồi dừng lại. Trường hợp rẽ phải khi đèn đỏ nhưng chưa gây nguy hiểm hay cản trở giao thông cũng sẽ được xem xét riêng.

Với nhóm hành vi ít nghiêm trọng và các lỗi không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tai nạn giao thông, cơ quan soạn thảo nghiên cứu áp dụng hình thức phạt cảnh cáo, hoặc kết hợp giữa phạt cảnh cáo với trừ điểm GPLX nếu tài xế vi phạm lần đầu. Chế tài nghiêm khắc hơn sẽ chỉ được áp dụng nếu người vi phạm tái phạm.

Bên cạnh việc phân hóa hành vi, Cục CSGT định hướng siết chặt quy trình thực thi nhằm bảo đảm quyền lợi cho người dân. Theo đó, việc xử phạt lỗi vượt đèn đỏ bắt buộc phải dựa trên dữ liệu, chứng cứ điện tử; nhằm xác định chính xác hành vi, thời điểm vi phạm một cách khách quan, minh bạch, tránh gây tranh cãi. Trường hợp không đồng ý với kết quả dữ liệu vi phạm, người dân có quyền khởi kiện quyết định xử phạt ra tòa.

Trước đó, theo nhiều ý kiến, một số quy định như hành vi không chấp hành hiệu lệnh của đèn tín hiệu giao thông (vượt đèn đỏ, vượt đèn vàng khi chưa qua vạch dừng) với ô tô sẽ bị phạt 18 - 20 triệu đồng và bị trừ 4 điểm GPLX; phạt 4 - 6 triệu đồng và bị trừ 4 điểm GPLX với người đi xe máy; là quá nghiêm khắc. Mức phạt tiền này cũng là quá nặng nề nếu so với mặt bằng thu nhập chung của người dân, gây áp lực cho người lái xe.

Dù những nội dung trên mới dừng ở mức định hướng nghiên cứu, đề xuất chính sách; tuy nhiên dư luận rất đồng tình, ủng hộ với quan điểm của Cục CSGT, mong muốn những định hướng này sớm được chính thức đề xuất, được cơ quan có thẩm quyền thông qua. Đúng như Cục CSGT đã nhấn mạnh, quan điểm xuyên suốt là xử phạt để nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và phòng ngừa tai nạn giao thông, không phải chỉ nhằm thu tiền phạt. Những hành vi cố tình gây nguy hiểm cho cộng đồng vẫn phải bị xử lý nghiêm khắc, nhưng cần có chính sách nhân văn, phù hợp với các vi phạm lần đầu, ít nghiêm trọng.

Huỳnh Ngọc Hiếu