"Phải có niềm tin để thay đổi nhận thức pháp luật"

Luật Phòng chống bạo lực gia đình (PCBLGĐ) được thông qua ngày 21/11/2007, bắt đầu có hiệu lực vào ngày 1/7/2008. Tuy nhiên, tình trạng BLGĐ không vì thế mà bớt bức xúc hơn. Phải chăng, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đã gặp phải những trở ngại?. 

Ông Nguyễn Duy Lãm - Vụ trưởng Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật Bộ Tư pháp

Trước băn khoăn này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Duy Lãm - Vụ trưởng Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật (Bộ Tư pháp). Ông Lãm cho biết:

Từ khi được Quốc hội ban hành thì Vụ Phổ biến, giáo dục pháp luật đã phối hợp với Vụ Pháp chế của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội xây dựng Đề cương giới thiệu Luật. Với tư cách giúp việc cơ quan thường trực của Hội đồng phối hợp công tác phổ biến, giáo dục pháp luật của Chính phủ, Vụ cũng cùng một số cơ quan chức năng xây dựng chuyên đề đưa vào Đặc san tuyên truyền pháp luật của Hội đồng để giới thiệu chi tiết về Luật.

Đề cương và Đặc san đã được giới thiệu đến tất cả các địa phương trong cả nước. Các Sở Tư pháp thường xuyên khai thác trên cổng thông tin của Bộ để giới thiệu, phổ biến cho các Phòng Tư pháp và các cơ quan tư pháp cấp cơ sở. Rất nhiều người đã có hiểu biết nhất định về những quy định của Luật.

Phụ nữ là một đối tượng ưu tiên

- Có thể nói, phòng, chống BLGĐ đang là vấn đề rất được Việt Nam quan tâm. Nhưng phụ nữ - nạn nhân của các hình thức BLGĐ thì dường như chưa được bảo vệ một cách hiệu quả, thưa ông?

- Đúng vậy! Cùng với nông dân thì phụ nữ là những người đang chịu thiệt thòi rất nhiều trong tiếp cận thông tin pháp luật. Vì vậy, năm 2010, chúng tôi có làm việc với dự án của Canada và đã thống nhất xây dựng bộ tài liệu phổ biến pháp luật, trong đó có tài liệu về Luật Phòng, chống BLGĐ và Luật bình đẳng giới. Mặc dù theo Chương trình phổ biến giáo dục pháp luật của Chính phủ giai đoạn 2008 – 2012 có tới 6 nhóm đối tượng cần tuyên truyền, phổ biến, nhưng do điều kiện hợp tác quốc tế trước hết sẽ ưu tiên 2 đối tượng là phụ nữ và nông dân.

Tài liệu này được Bộ Tư pháp phối hợp rất chặt chẽ với Trung ương Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam và dự án của Canada. Được thực hiện từ quý III/2010, dự kiến cuối quý I/2011 tài liệu sẽ hoàn chỉnh, được in ấn, cấp phát tới tận cơ sở. Chúng tôi hy vọng, với tài liệu này, đối tượng phụ nữ đang gặp khó khăn nhất định trong tiếp cận thông tin pháp luật sẽ hiểu biết thêm về pháp luật, có điều kiện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân họ.

Hay mới đây nhất, khi thảo luận về đối tượng cần được ưu tiên đặc biệt để đưa vào trong dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật thì nhiều ý kiến đồng tình có nội dung quy định về ưu tiên phổ biến pháp luật cho phụ nữ - nhóm chịu thiệt thòi trong xã hội.

- Vậy theo ông, tại sao việc vi phạm Luật PCBLGĐ không có xu hướng giảm bớt?

- Vừa qua cũng phải nói thật là chúng ta tuyên truyền bằng nhiều hình thức, nhiều biện pháp, được đánh giá tương đối tốt, đã đi vào nền nếp, nội dung pháp luật được phổ biến phù hợp với đối tượng, với địa bàn. Nhận thức của cấp ủy, chính quyền rõ hơn rất nhiều, từ đó có chỉ đạo hướng dẫn cụ thể cho cơ sở… Song cái yếu nhất bây giờ là vi phạm vẫn còn, theo tôi nguyên nhân chính xuất phát từ ý thức con người.

Thêm một ví dụ như Luật An toàn giao thông, Bộ Tư pháp, Bộ Giao thông và Vận tải, Ủy ban An toàn giao thông quốc gia làm rất nhiều nhưng vi phạm cũng… rất nhiều, tỷ lệ người chết và bị thương vẫn rất cao. Năm 2010 có trên 11 nghìn người chết vì tai nạn giao thông, tức bình quân 1 ngày 31 người chết – một con số khủng khiếp. Cái kém nhất, yếu nhất chính là vấn đề ý thức.
Phải có niềm tin, tình cảm với pháp luật

- Là người làm chuyên môn, ông có thể đánh giá hiệu quả về tác động của Luật PCBLGĐ trong cuộc sống?

- Về hiệu quả thì chúng tôi chưa đánh giá cụ thể được vì chỉ đơn thuần làm tuyên truyền, phổ biến. Nhưng qua theo dõi, thông tin trở lại từ các địa phương, từ các cơ quan thông tin đại chúng thì thấy rõ ràng BLGĐ vẫn diễn ra, không phải chỉ với những người không có học mà với cả những nam giới học rất cao, thậm chí có trình độ tiến sỹ.

Ngày càng có nhiều đôi vợ chồng trẻ mới cưới vài năm đã bỏ nhau. Trong cuộc sống gia đình có thể có sự không hòa thuận và chắc chắn không ít vụ ly hôn có nguyên nhân từ bạo lực gia đình. BLGĐ có nhiều loại, không phải chỉ có bạo hành về thể xác mà còn về tình dục hay tinh thần. Loại bạo hành về tinh thần “đau” hơn nhiều, những người có học thường không to tiếng nhưng lại đay nghiến nhau.

- Theo công bố kết quả Nghiên cứu quốc gia đầu tiên về BLGĐ, tỷ lệ phụ nữ là nạn nhân của các hình thức bạo hành chiếm tới 58%. Ông có cho rằng, chế tài xử phạt Luật PCBLGĐ đưa ra còn nhẹ?

- Đúng là phải tăng chế tài để có sức răn đe, xử phạt phải nghiêm minh. Nhiều khi chúng ta hay nói đó là chuyện trong nhà, đóng cửa bảo nhau, để rồi không ít trường hợp vô cùng căng thẳng, các tổ chức đoàn thể phải vào cuộc. Trong những tình huống ấy, rất cần tới hòa giải, hòa giải sẽ góp phần giảm nhẹ mâu thuẫn gia đình. Nếu Luật Hòa giải được Quốc hội sớm đưa vào chương trình xây dựng luật, pháp lệnh và sớm ban hành thì sẽ đóng góp tích cực hơn cùng với Luật PCBLGĐ.

- Như ông đã nói, chúng ta đã tuyên truyền rất nhiều song ý thức của người dân lại đang là vướng mắc. Thế trong thời gian tới, ông cho rằng có giải pháp nào tích cực hơn không?

- Vấn đề là phải thông qua công tác phổ biến giáo dục pháp luật làm thay đổi nhận thức, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, làm người dân tiếp cận với pháp luật là phải có niềm tin, có tình cảm với pháp luật và làm theo pháp luật thì mới thành công và đó chính là mục tiêu của công tác phổ biến giáo dục pháp luật.

Có lẽ công tác này vẫn phải mưa dầm thấm lâu, vẫn phải tiếp tục tuyên truyền, tiếp tục phổ biến, giáo dục và phải đổi mới các hình thức, biện pháp để đưa pháp luật đến với người dân.

- Xin cảm ơn ông.

Uyên San (thực hiện)