PETROVIETNAM được đề xuất làm đầu mối triển khai trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia

Tại buổi Tọa đàm “Trung tâm Công nghiệp - Năng lượng quốc gia: Kiến tạo động lực tăng trưởng mới” do đơn vị của Hội Dầu khí Việt Nam tổ chức mới đây, một số chuyên gia cho rằng cần sớm triển khai các trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia và giao PETROVIETNAM là đầu mối thực hiện.

Quang cảnh buổi tọa đàm.
Quang cảnh buổi tọa đàm.

Sự cần thiết của các trung tâm công nghiệp – năng lượng

Việc hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng được đặt ra như một hướng đi để đồng thời giải quyết bài toán cung ứng năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và tạo động lực tăng trưởng, đáp ứng những cung ứng lớn cho nền kinh tế. Định hướng phát triển các trung tâm công nghiệp - năng lượng đã được đề cập trong Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết 20-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV và Kết luận 76-KL/TW của Bộ Chính trị.

Theo TS. Dư Văn Toán (Viện Khoa học Môi trường, Biển và Hải đảo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), xu hướng phát triển công nghiệp năng lượng đang chuyển từ mô hình các nhà máy điện và khu công nghiệp phân bố riêng rẽ sang mô hình tích hợp trong cùng một không gian. Trong đó, các nguồn điện tái tạo như điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi, điện mặt trời được kết nối trực tiếp với các khu sản xuất công nghiệp, cơ sở chế tạo thiết bị, cảng biển, logistics và hệ thống hạ tầng dùng chung.

 Mô hình này không chỉ giúp tối ưu hóa việc cung ứng năng lượng mà còn tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái cộng sinh giữa các ngành công nghiệp. Các nhà máy có thể sử dụng chung hạ tầng, tận dụng nhiệt thải, tái sử dụng nước và phát triển các chuỗi sản xuất liên kết.

Bên cạnh các ngành công nghiệp sử dụng nhiều năng lượng như hóa chất, luyện kim, xi măng, mô hình còn tạo không gian phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ như sản xuất thép, kết cấu móng, cáp điện, pin lưu trữ và dịch vụ khảo sát, thi công, vận hành, bảo trì công trình năng lượng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các trung tâm công nghiệp năng lượng tái tạo thành công thường được quy hoạch tại khu vực ven biển, nơi có điều kiện kết nối cảng biển, nguồn năng lượng và các khách hàng công nghiệp.

TS Nguyễn Quốc Thập phát biểu tại buổi tọa đàm.
TS Nguyễn Quốc Thập phát biểu tại buổi tọa đàm.

Đánh giá về sự chuyển đổi tư duy từ phát triển các dự án năng lượng riêng lẻ sang mô hình trung tâm công nghiệp - năng lượng tích hợp, TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, đây là một chuyển đổi cần thiết. Vấn đề ở đây là các trung tâm làm thế nào phát huy thế mạnh của từng trung tâm theo đặc trưng lĩnh vực, theo đặc điểm địa lý cảng biển hậu cần. Tính cấp thiết của sự chuyển đổi này xuất phát từ mục tiêu tăng trưởng hai con số trong nhiều năm liên tiếp. Đây là thách thức rất lớn, đòi hỏi ngành năng lượng bảo đảm nguồn cung ổn định, liên tục, đồng thời đòi hỏi ngành công nghiệp tạo thêm giá trị để đóng góp vào tăng trưởng.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - Giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, trung tâm công nghiệp - năng lượng quốc gia là một mô hình tổ chức có tính đột phá về thể chế, rất đúng thời điểm khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số liên tục trong 5-7 năm tới. Muốn đạt được mục tiêu đó, năng lượng phải đi trước một bước.

Cũng theo vị này, nếu tiếp tục phát triển theo mô hình phân tán, rời rạc như trước đây sẽ khó tạo ra sức mạnh tổng hợp, sự cộng sinh và khả năng tích hợp giữa các lĩnh vực. Có thể nhìn nhận lợi ích của mô hình này từ góc độ tổ chức và chi phí. Chẳng hạn, nếu có 10 đơn vị hoạt động riêng lẻ, số mối quan hệ kết nối song phương có thể lên tới 45. Nhưng khi hình thành một đầu mối trung tâm, số mối quan hệ kết nối trực tiếp có thể giảm xuống còn 10. Điều đó giúp đơn giản hóa cơ chế phối hợp, tiết kiệm chi phí giao dịch nội bộ và nâng cao hiệu quả vận hành. Quan trọng hơn, trung tâm sẽ tạo ra một tiêu điểm phát triển mới, một điểm tựa đủ mạnh để quy tụ nguồn lực, công nghệ và năng lực sản xuất.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng.
PGS.TS Nguyễn Thường Lạng.

Đơn vị nào có lợi thế đảm đương nhiệm vụ

TS. Nguyễn Quốc Thập cho rằng Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM) có nhiều kinh nghiệm triển khai các công trình công nghiệp - năng lượng quy mô lớn. Có thể nhìn thấy điều đó qua Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, cụm Khí - Điện - Đạm Cà Mau, Nhà máy Đạm Phú Mỹ, kho LNG Thị Vải, các nhà máy điện Nhơn Trạch 3 và 4, hệ thống cảng và căn cứ hậu cần dịch vụ kỹ thuật của PTSC cũng như quá trình Tập đoàn tham gia dự án Lọc hóa dầu Nghi Sơn.

Qua từng công trình, đội ngũ PETROVIETNAM đã tích lũy kinh nghiệm quản lý đầu tư, làm chủ công nghệ vận hành và phối hợp nhiều lực lượng để giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tế. Lợi thế thứ hai là quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng. Nhiều năm làm việc với các đối tác nước ngoài đã rèn cho đội ngũ PETROVIETNAM bản lĩnh trong đàm phán, khả năng tiếp nhận công nghệ và xử lý những bài toán kỹ thuật, thương mại phức tạp. Kinh nghiệm đó đặc biệt có giá trị khi phát triển một trung tâm có nhiều doanh nghiệp cùng tham gia, mỗi bên có thế mạnh, lợi ích và phương thức kinh doanh riêng.

Lợi thế thứ ba đó là việc PETROVIETNAM là doanh nghiệp hàng đầu đất nước, đã và đang tiên phong triển khai nhiều dự án trọng điểm, có khả năng thích ứng linh hoạt với các bối cảnh. Các dự án lớn hiện nay đã và đang giao cho PETROVIETNAM được thực hiện rất tốt. Trong giai đoạn tới cần giao thêm nhiều dự án trọng điểm cho các doanh nghiệp nhà nước có đủ tiềm lực, kinh nghiệm. Ví dụ như đối với các dự án điện gió ngoài khơi, cần dứt khoát giao cho các tập đoàn như PETROVIETNAM, EVN triển khai, không chỉ dừng lại ở các dự án thí điểm, để bảo đảm thực hiện quả cũng như khai thác và phát huy hết tiềm lực của các doanh nghiệp này.

Khu dịch vụ kỹ thuật của PTSC.
Khu dịch vụ kỹ thuật của PTSC.

Đánh giá về mô hình Trung tâm công nghiệp - năng lượng tại khu vực Vũng Tàu của Tổng Công ty dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC), TS. Dư Văn Toán cho biết, thực tế triển khai thời gian qua cho thấy năng lực của PTSC đã có những bước tiến đáng kể. Doanh nghiệp đã hoàn thành nhiều hạng mục cho các dự án điện gió ngoài khơi xuất khẩu, đặc biệt là các dự án tại Đài Loan (Trung Quốc), đồng thời tiếp tục nhận được nhiều hợp đồng từ các thị trường quốc tế. Có những thời điểm, doanh nghiệp nhận được nhiều đơn hàng đến mức phải cân nhắc năng lực cơ sở hiện có để bảo đảm tiến độ triển khai.

Qua các dự án xuất khẩu chân đế, trạm biến áp ngoài khơi và những công trình phục vụ thị trường Đài Loan (Trung Quốc), châu Âu, có thể thấy năng lực của PTSC đã được kiểm chứng ở thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, các đơn vị thành viên trong hệ sinh thái PETROVIETNAM như Vietsovpetro, các đơn vị cơ khí, chế tạo, dịch vụ dầu khí và những doanh nghiệp liên quan cũng đã tích lũy được năng lực đáng kể.

Hiện nay, hệ sinh thái PETROVIETNAM cơ bản đã có khoảng 70-80% năng lực công nghệ, chế tạo và dịch vụ cần thiết để tham gia phát triển các dự án công nghiệp năng lượng.

“Vấn đề quan trọng là cần có dự án, cơ chế giao nhiệm vụ và điều kiện triển khai để các năng lực này được kết nối, phát huy hiệu quả, từng bước hoàn thiện hệ sinh thái”, TS. Dư Văn Toán bày tỏ và cho biết, đối với khu vực Vũng Tàu, đây là địa bàn có nhiều lợi thế về cơ sở hạ tầng, chế tạo, dịch vụ kỹ thuật, cảng biển và nguồn lực công nghiệp được tích lũy từ quá trình phát triển dầu khí. Các năng lực chế tạo, dịch vụ cơ khí và công trình biển tại đây cũng đã tham gia những dự án xuất khẩu, phục vụ các thị trường quốc tế.

TS. Dư Văn Toán.
TS. Dư Văn Toán.

Theo vị Tiến sĩ, cần sớm thúc đẩy mô hình này, đặc biệt là Trung tâm công nghiệp - năng lượng tái tạo, chế tạo và dịch vụ kỹ thuật, với khả năng tích hợp các hạ tầng và hệ thống công nghiệp hiện hữu. Đây là hướng đi phù hợp để tận dụng năng lực sẵn có, hình thành hệ sinh thái công nghiệp năng lượng đồng bộ.

Về triển khai, theo TS. Dư Văn Toán, không nhất thiết phải kéo dài quá trình nghiên cứu nếu những dữ liệu, cơ sở khảo sát và năng lực chuẩn bị đã có. PTSC và các đơn vị trong PETROVIETNAM đã tích lũy nhiều dữ liệu, kinh nghiệm, năng lực khảo sát và nghiên cứu tại các khu vực liên quan. Những nguồn lực này có thể được tận dụng để đẩy nhanh quá trình chuẩn bị dự án, hoàn thiện các thủ tục và triển khai các bước tiếp theo.

Vì vậy, kiến nghị quan trọng là cần sớm giao nhiệm vụ cụ thể cho PETROVIETNAM và PTSC để triển khai Trung tâm công nghiệp - năng lượng tại khu vực Vũng Tàu, đồng thời có cơ chế chỉ đạo, đầu mối chịu trách nhiệm và tổ chức thực hiện rõ ràng. Khi được giao nhiệm vụ và có điều kiện triển khai, doanh nghiệp có thể chủ động huy động nguồn lực, hoàn thiện hệ sinh thái, phát triển hạ tầng và thúc đẩy dự án sớm đi vào thực tế.

Minh Hữu