Nữ liệt sĩ trung kiên Hoàng Ngân và mối tình bất tử với chiến sĩ cách mạng Hoàng Văn Thụ

Lễ đính hôn của hai chiến sĩ cách mạng

Yêu nhau trong bí mật, tìm hiểu nhau trong ánh sáng của cách mạng Việt Nam, lễ đính hôn của hai người chiến sĩ cách mạng cũng trở thành giai thoại không bao giờ quên.

Năm 1939, chị Vân vừa tròn 18 tuổi, anh Thụ khi đó 30 tuổi, sau một thời gian tìm hiểu, yêu thương, đồng chí Hoàng Quốc Việt và đồng chí Trường Chinh thay mặt Thường vụ Trung ương Đảng chấp thuận cho hai người được về báo cáo gia đình để chuẩn bị kết hôn. Khi đó, anh Hoàng Văn Thụ lấy bí danh là Hồng Vân, theo tên chị Vân, còn chị Vân lấy bí danh là Hoàng Ngân, theo họ của anh Thụ. Lễ “chạm ngõ” của nhà trai cũng diễn ra trong bí mật. Ông giáo trường làng Hoàng Khải Lan (cha của Hoàng Văn Thụ) bí mật xuống Hải Phòng thưa chuyện cùng gia đình ông Phạm Trung Long. Hai gia đình nhanh chóng đi đến thống nhất. Bà Đỗi (mẹ chị Vân) làm mâm cơm ấm cúng tiếp ông thông gia. Lễ ăn hỏi, đính ước thiêng liêng diễn ra ngay sau đó. Đôi uyên ương Hoàng Văn Thụ - Phạm Thị Vân cũng chỉ gặp nhau được 20-30 phút cùng thắp hương trước ban thờ tổ tiên rồi tiếp tục lên đường làm nhiệm vụ. Ông Hoàng Khải Lan, 1-2 giờ sau cũng bí mật lên tàu hoả ngược Lạng Sơn. Họ trở thành vợ chồng sắp cưới trong bí mật trước con mắt dò xét của bọn mật thám và Việt gian đầy rẫy khắp nơi. Sự phối hợp trong hoạt động của đôi uyên ương ngày ấy càng trở nên gắn bó.

Đầu Xuân 1941, anh Thụ, chị Vân cùng đi công tác ở Quảng Ninh làm việc với các đồng chí ở nước ngoài về qua đường Móng Cái. Tại Đông Triều, chị Phạm Thị Vân quan sát anh Hoàng Oánh huấn luyện quân sự, dịch và biên soạn tài liệu anh Oánh mang về thành tập tài liệu dùng huấn luyện cho lực lượng vũ trang vùng Quảng Ninh và nhiều nơi trước tháng 8-1945. Sau này, chị còn huấn luyện các đội du kích đường 5 ở Hải Phòng, Hưng Yên, Hải Dương. Những kinh nghiệm chị truyền đạt lại cho anh em như đánh tàu hoả chở vũ khí từ Hải Phòng-Hà Nội thì áp tai xuống đường ray nghe ước lượng khoảng cách để đánh mìn hoặc tháo tà vẹt, đường ray tàu... khiến giặc Pháp kinh ngại. Hoàng Văn Thụ càng thêm tin yêu người đồng chí, người bạn đời tương lai của mình.

Đám cưới trong chờ mong

Hợp nhau là vậy, yêu nhau là thế, chỉ tiếc rằng, mối tình của Hoàng Văn Thụ và Hoàng Ngân không bao giờ đi đến  đám cưới trọn vẹn. Chia tay người yêu từ ngày 10 đến 19-5-1945, Hoàng Văn Thụ ngược lên Khuổi Nậm, Pác Bó dự Hội nghị Trung ương 8 họp tại đây do Bác Hồ triệu tập. Sau hội nghị, anh trở về điều hành cuộc họp Xứ uỷ mở rộng tại ngoại thành Hà Đông. Hoàng Ngân cũng có mặt trong cuộc họp này.

Cuộc họp đang tiến hành thì bị mật thám phát hiện cho lính bao vây. Mọi người phân tán theo kế hoạch nhưng không kịp. Chị Ngân cải trang chạy ra đến gần ga tàu điện Hà Đông thì bị mật thám phục sẵn bắt được. Sau 3 tháng giam chị Ngân ở Hà Đông, thực dân Pháp mang chị Ngân ra xét xử trong phiên toà đại hình có đủ đại diện toàn quyền Đông Dương, toà Hà Nội, Hà Đông. Chị Ngân bình tĩnh đứng trước vành móng ngựa. Chúng hỏi: “Phạm Thị Vân, là con gái một nhà buôn bán có tiếng sao không học hành buôn bán mà đi theo cộng sản nổi loạn?” Chị Ngân dõng dạc: “Nước tôi mất đã lâu, dân tôi bị bóc lột đến tận cùng, sưu cao, thuế nặng mà độc ác nhất là bắt đóng thuế thân, lại không được học hành, các ông còn dùng thuốc phiện, rượu cồn làm cho nhân dân tôi ngu muội để dễ bề cai trị. Nên chúng tôi đấu tranh chứ chúng tôi không nổi loạn vì đây là đất nước của chúng tôi”. Trước toà án, Hoàng Ngân vạch mặt kẻ thù. Nữ chiến sĩ cộng sản 20 tuổi đã biến vành móng ngựa thành diễn đàn tuyên truyền cách mạng và vạch trần tội ác của chúng trước đông đảo nhân dân. Thấy tình hình bất lợi, toà vội vàng tuyên án chị 12 năm tù khổ sai rồi đưa chị về giam tại nhà tù Hoả Lò (Hà Nội).

Trong tù, chị tiếp tục động viên tù chính trị kiên trì đấu tranh với bọn cai ngục, đòi ra sân phơi nắng để có điều kiện liên lạc, đòi được tổ chức học chữ lấy cớ để đọc được thông báo của nhà tù. Chị vừa dạy văn hoá, vừa tranh thủ nâng cao trình độ chính trị cho chị em để phục vụ đấu tranh cách mạng. Đến khi địch phát hiện đánh đập tra khảo người dạy học thì chị em nhất tề đấu tranh đòi tuyệt thực để phản đối.

Biến nỗi đau thành lý tưởng cách mạng

Đám cưới của hai chiến sĩ cách mạng mãi mãi chỉ còn trong chờ mong. Sau khi Hoàng Ngân bị địch bắt và chịu án tù giam 12 năm trong Hỏa Lò, Hoàng Văn Thụ nén nỗi đau  dồn sức cùng anh em, tổ chức chống khủng bố tàn bạo của giặc. Sau Hội nghị Ban Thường vụ 1943 ở Võng La (Đông Anh) triển khai Nghị quyết “Toàn bộ công tác của Đảng phải nhằm vào chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang”, Hoàng Văn Thụ bị giặc bắt rồi tuyên án tử hình. Anh lãnh đạo chi bộ nhà tù Hoả Lò đấu tranh chống cai trị hà khắc, tổ chức học tập chính trị. Còn Hoàng Ngân vận động anh chị em nữ tù đòi làm cỏ, được phơi nắng ngoài sân, được nhận đồ tiếp tế của gia đình, được mở lớp học chữ, không cắt tóc ngắn, không ăn gạo hẩm, cá thối ... qua ánh mắt trao gửi của anh Thụ mỗi lần nhìn thấy nhau ngoài bãi phơi nắng, chị Vân nhận được tình yêu thương rất nhiều của người chồng đính ước của mình.

Do giặc Pháp không cho người lớn vào tiếp tế, nên cô bé Phạm Thị Minh Hiền (em ruột chị Vân) ngày ấy mới 10 tuổi đã thay chị 4 năm trời khéo léo qua mắt cai ngục tiếp tế thuốc men, thực phẩm, giấy bút cho anh chị tiếp tục sự nghiệp cách mạng. Cảm động hơn, có lần được em gửi cho chiếc áo len, thương người yêu phải nằm trên nền xi-măng lạnh lẽo, Hoàng Ngân đã tháo ra đan thành chiếc áo len cao cổ giấu cai ngục gửi cho anh. Tình yêu của chị giúp anh vượt qua những giây phút khổ sai trong kìm kẹp của bọn cai tù và thực dân Pháp.