Nộp tiền khắc phục hậu quả án kinh tế: Cần hài hòa giữa nghiêm trị và khoan hồng

Tham dự hội thảo có đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hòa, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội; PGS.TS, Đại tá Đỗ Cảnh Thìn, Phó Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống, Đại học Quốc gia Hà Nội; TS Đinh Văn Minh, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ cùng các chuyên gia, luật sư và đại diện doanh nghiệp.

Phát biểu khai mạc, Tổng Biên tập Báo Nông thôn Ngày nay Nguyễn Văn Hoài nhấn mạnh, xử lý sai phạm phải đi đôi với bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, đồng thời hạn chế những tổn thất không cần thiết đối với nền kinh tế và xã hội.

Theo ông Nguyễn Văn Hoài, nghiêm trị và khoan hồng không nhất thiết là hai lựa chọn đối lập. Khoan hồng không đồng nghĩa với dung túng, càng không thể trở thành đặc quyền dành cho người có tiền. Tuy nhiên, việc chủ động khắc phục hậu quả, hoàn trả tài sản, bồi thường thiệt hại cần được xem xét theo đúng điều kiện pháp luật quy định.

Vấn đề cốt lõi là xây dựng cơ chế minh bạch, công bằng, vừa bảo đảm người vi phạm chịu trách nhiệm tương xứng, vừa khuyến khích khắc phục hậu quả thực chất, thu hồi tài sản và hạn chế lãng phí nguồn lực xã hội.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi về điều kiện, giới hạn của chính sách khoan hồng, cơ chế thu hồi tài sản và giải pháp tháo gỡ những điểm nghẽn trong thực tiễn, trên cơ sở thượng tôn pháp luật, bảo đảm công bằng và lợi ích chung.

Đề cập đến Nghị quyết 37 của Quốc hội, đại biểu Phạm Văn Hòa cho rằng, việc ban hành nghị quyết có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học, công nghệ.

Theo ông, chính sách này nhằm khuyến khích cán bộ, công chức, viên chức và doanh nghiệp mạnh dạn thực hiện nhiệm vụ, đầu tư sản xuất, kinh doanh vì lợi ích chung. Những trường hợp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ có sai sót, thậm chí gây thất thoát tài sản nhà nước nhưng không vụ lợi, không tham nhũng, không có lỗi cố ý chủ quan và không gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng cần được xem xét áp dụng cơ chế miễn trách nhiệm theo quy định.

Đại biểu Phạm Văn Hòa nhận định, thực tế thời gian qua, một bộ phận cán bộ có năng lực, trình độ vướng vòng lao lý do sai phạm trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Điều này dẫn đến tâm lý e ngại, né tránh trách nhiệm, thậm chí không dám làm dù biết công việc mang lại lợi ích cho xã hội.

Theo đại biểu, Nghị quyết 37 góp phần khắc phục tâm lý này, tạo cơ chế để cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Chính sách không chỉ hướng đến khu vực nhà nước mà còn áp dụng đối với doanh nghiệp trong và ngoài nhà nước khi tham gia các hoạt động liên quan.

Tuy nhiên, đối với hành vi tham nhũng, chiếm đoạt tài sản, người vi phạm vẫn phải chịu trách nhiệm theo quy định. Việc thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, nhận trách nhiệm và chủ động khắc phục hậu quả cần được xem xét khi áp dụng chính sách khoan hồng.

Cùng bàn về vấn đề này, PGS.TS, Đại tá Đỗ Cảnh Thìn cho rằng, khuyến khích người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả, nhất là trong lĩnh vực kinh tế, là cách tiếp cận nhân văn, phù hợp với yêu cầu phát triển hiện nay. Đây không phải là dung túng hay giảm nhẹ trách nhiệm tùy tiện, mà là tạo cơ hội để người vi phạm nhận thức sai lầm, khắc phục thiệt hại, sửa chữa sai phạm và tiếp tục đóng góp cho xã hội.

Dù vậy, ông Đỗ Cảnh Thìn lưu ý cần phân biệt rõ khoan hồng với tha bổng, miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn chấp hành hình phạt. Người vi phạm vẫn phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình; việc chủ động khắc phục hậu quả chỉ là một trong những căn cứ cần xem xét khi đánh giá tính chất, mức độ vi phạm và quyết định hình thức xử lý phù hợp.

Đặc biệt, cần phân biệt hành vi cố ý vi phạm, lợi dụng việc khắc phục hậu quả để trục lợi với những trường hợp sai sót trong quá trình thực hiện công việc, sau đó thực sự nhận thức được sai lầm và tự nguyện khắc phục. Không thể đánh đồng người cố ý phạm tội rồi dùng tiền tìm cách giảm nhẹ trách nhiệm với người thành khẩn, tự giác bồi thường thiệt hại.

Cách tiếp cận chính sách cũng phải tránh tạo ra nhận thức sai lệch rằng cứ có tiền khắc phục hậu quả là có thể thoát khỏi trách nhiệm pháp lý.

Theo PGS.TS, Đại tá Đỗ Cảnh Thìn, trong các vụ án kinh tế, yêu cầu quan trọng là kịp thời ngăn chặn vi phạm, thu hồi tài sản, hạn chế thiệt hại cho Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội. Khuyến khích người vi phạm tự nguyện khắc phục hậu quả sẽ góp phần thực hiện các mục tiêu này, đồng thời hạn chế những tổn thất kép về kinh tế và nguồn lực con người.

Ông Đỗ Cảnh Thìn nhấn mạnh, kết hợp nghiêm trị với khoan hồng là tư tưởng xuyên suốt trong chính sách pháp luật. Việc cụ thể hóa chủ trương này bằng cách tiếp cận phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội sẽ góp phần củng cố niềm tin, tạo động lực để cán bộ, doanh nghiệp chủ động sửa chữa sai lầm, khắc phục hậu quả và tiếp tục đóng góp cho đất nước.