Nông nghiệp công nghệ cao: Để không là “giấc mơ xa vời”
Hiện nhu cầu về các nông sản sạch, chất lượng cao, đáp ứng tiêu dùng trong nước và xuất khẩu ngày càng cao. Cùng với đó, sự cạnh tranh gay gắt của các sản phẩm nông nghiệp trong nước với các sản phẩm cùng loại của nước ngoài cả ở thị trường thế giới và thị trường nội địa là những đòi hỏi buộc sản xuất nông nghiệp ở nước ta
Hiện nhu cầu về các nông sản sạch, chất lượng cao, đáp ứng tiêu dùng trong nước và xuất khẩu ngày càng cao. Cùng với đó, sự cạnh tranh gay gắt của các sản phẩm nông nghiệp trong nước với các sản phẩm cùng loại của nước ngoài cả ở thị trường thế giới và thị trường nội địa là những đòi hỏi buộc sản xuất nông nghiệp ở nước ta phải hướng đến phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (CNC). Quyết định 176/QĐ-TTg về đề án tổng thể phát triển nông nghiệp ứng dụng CNC từ nay đến năm 2020 được coi là cơ hội góp phần xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, sản xuất hàng hoá lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh cao.
Thực tế CNC được áp dụng trong nông nghiệp nước ta và bước đầu có một số thành tựu nhất định, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng của một số sản phẩm nông nghiệp. Điển hình tại Đà Lạt (Lâm Đồng), với hướng chuyên môn hoá cao trong sản xuất hoa và rau, các mô hình trồng hoa trong nhà có mái che plastic ở đây đạt giá trị lên tới 605 triệu đồng/ha, trồng rau an toàn đạt 150 triệu đồng/ha. Cũng theo hướng chuyên môn hoá cao trong sản xuất, việc sản xuất cây giống bằng phương pháp nuôi cấy mô phát triển khá nhanh, với gần 40 phòng nuôi cấy mô tư nhân đang hoạt động có hiệu quả nhằm cung cấp nguồn cây giống rau và hoa ổn định, chất lượng cao cho người trồng. Cùng với ứng dụng CNC trong sản xuất, việc chuyên môn hóa các khâu trong vấn đề xây dựng thương hiệu, tổ chức thị trường góp phần đưa Đà Lạt không những là thủ phủ sản xuất rau, hoa mà còn trở thành thủ phủ của CNC trong nông nghiệp.
Tại Hà Nội và Hải Phòng cũng xuất hiện mô hình trồng rau, hoa - cây cảnh công nghệ cao, đem lại giá trị sản lượng gấp 5 đến 10 lần so với phương thức canh tác khác, mở ra một hướng mới trong sản xuất nông nghiệp. TP Hồ Chí Minh cũng có khá nhiều mô hình ứng dụng công nghệ cao với nhiều diện tích trồng rau an toàn ứng dụng CNC. Để tạo động lực thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng CNC, TP Hồ Chí Minh có dự án đầu tư xây dựng khu nông nghiệp CNC với quy mô 88,17 ha. Đây là mô hình thử nghiệm đầu tiên của nước ta về một khu nông nghiệp CNC đa chức năng để nghiên cứu hoàn thiện công nghệ, trình diễn công nghệ mới và chuyển giao công nghệ, từ đó lan toả công nghệ, hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao ở phía Nam.
Tuy nhiên, ngoài một số mô hình được xây dựng ở một số thành phố lớn, CNC dường như vẫn là “giấc mơ xa vời” với nhiều địa phương, trong khi trên thực tế, đây lại là những vùng có tiềm năng, có nhu cầu phát triển mô hình này. Nguyên nhân chủ yếu do vốn đầu tư cho mô hình quá lớn, quy trình vận hành sản xuất hiện đại, trong khi ngành nông nghiệp các địa phương còn thiếu nguồn nhân lực bảo đảm năng lực. Bên cạnh đó, với quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thiếu hệ thống đồng bộ trong các khâu từ sản xuất đến tiêu thụ nên việc ứng dụng CNC vào sản xuất chưa được các địa phương mặn mà.
Nhu cầu về nông sản sạch, chất lượng cao, đáp ứng tiêu dùng trong nước và xuất khẩu ngày càng cao. Cùng với đó, sự cạnh tranh gay gắt của các sản phẩm nông nghiệp trong nước với các sản phẩm cùng loại của nước ngoài cả ở thị trường thế giới và thị trường trong nước là những đòi hỏi buộc ngành nông nghiệp phải hướng đến phát triển nông nghiệp ứng dụng CNC. Đề án tổng thể phát triển nông nghiệp ứng dụng CNC từ nay đến năm 2020 đặt ra mục tiêu trước mắt đến năm 2015, mỗi tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm xây dựng được từ 3-5 doanh nghiệp và từ 2-3 vùng sản xuất nông nghiệp ứng dụng CNC, phấn đấu đưa tỷ trọng giá trị sản xuất nông nghiệp ứng dụng CNC chiếm từ 10-15% tổng giá trị sản xuất nông nghiệp của cả nước. Chính các khu nông nghiệp CNC sẽ đóng vai trò làm “đầu tàu”, mở đường cho việc đưa nhanh tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp và chuyển đổi nền nông nghiệp truyền thống, thúc đẩy phát triển nông nghiệp, nông thôn hướng nhanh tới hiện đại hoá.
Trong giai đoạn này, Nhà nước cũng sẽ đẩy mạnh hỗ trợ đầu tư và mở rộng các vùng sản xuất nông nghiệp ứng dụng CNC để phát triển một số loại sản phẩm nông nghiệp hàng hóa có năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế cao như: lúa chất lượng, lúa đặc sản; một số loại rau, chè, cây ăn quả an toàn... Đồng thời, từng bước hình thành hệ thống cơ sở dịch vụ ứng dụng CNC phục vụ nông nghiệp như: dịch vụ môi giới, tư vấn kỹ thuật, cung ứng vật tư, máy móc, thiết bị và dịch vụ tiêu thụ sản phẩm... cũng như hình thành sàn giao dịch ứng dụng CNC trong nông nghiệp. Với các tổ chức, cá nhân nghiên cứu và phát triển CNC trong nông nghiệp, Nhà nước sẽ ưu đãi, hỗ trợ phát triển CNC trong nông nghiệp với mức cao nhất theo quy định của pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng, thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu và được hỗ trợ kinh phí từ ngân sách Nhà nước cho các dự án sản xuất thử nghiệm các ứng dụng CNC mới.
Theo ông Nguyễn Trí Ngọc, Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), đây là cơ hội giúp các địa phương xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, sản xuất hàng hoá lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh cao. Tuy nhiên, để thực hiện được mục tiêu này, ông Ngọc cho rằng, các địa phương cần huy động sự tham gia của lực lượng nghiên cứu, đào tạo các ngành, các lĩnh vực và các thành phần kinh tế, trước hết là các doanh nghiệp và các tổ chức khoa học công nghệ. Bên cạnh đó, cần có chiến lược và chính sách thu hút nguồn đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực này để tận dụng kinh nghiệm và ưu thế của các nhà đầu tư trong lĩnh vực này. Song song với đó, ngành nông nghiệp cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực về CNC trong nông nghiệp đủ về số lượng và có chất lượng, đáp ứng nhu cầu phát triển nông nghiệp CNC ở nước ta.
Phạm Thanh Hương