Nỗi lo bạn đọc thưa vắng

“Đọc báo mạng nhanh hơn, nhiều thông tin hơn”

Phạm Thị Minh Anh, học sinh Trường THCS Lê Hồng Phong (quận Ngô Quyền) vừa trả lời như vậy, vừa nhanh tay nhấp chuột lướt web. Ngồi kế bên Minh Anh, Trần Việt Hùng, học sinh Trường THPT Ma-ri Qui-ri cũng đang mải mê với những thông tin về điện thoại di động mới, những chiếc máy tính cấu hình cao nhất… Đang là dịp hè, nên vào 9-10 giờ sáng hằng ngày, học sinh đến các quán net rất đông. Hầu hết quán net ở phường Đồng Quốc Bình, đường Lê Lợi, Đà Nẵng… chật chỗ, dù có quán trang bị tới vài chục bộ máy tính tốc độ cao. Trong lúc đó, những phòng đọc của các thư viện cơ sở chỉ lèo tèo vài người. Những bạn đọc còn say mê với việc đọc sách, tài liệu, báo chí tập trung chủ yếu ở phòng đọc lớn của Thư viện Khoa học Tổng hợp. Còn những thư viện cơ sở, số bạn đọc tìm đến rất ít. Giải thích cho tình trạng này, Nguyễn Thị Phương, học sinh Trường THPT thị trấn An Dương tâm sự: “Chúng em ít đến thư viện cơ sở đọc báo, một phần cũng vì tâm lý ngại. Lên mạng, vừa nhanh, vừa nhiều thông tin, hình ảnh lại bắt mắt, đa dạng. Cùng một lúc có thể chuyển nhiều trang thông tin khác nhau. Còn đến thư viện, suốt buổi may ra đọc hết một phần cuốn sách. Nếu có mượn về cũng mất vài ngày để vừa đọc, vừa ghi chép và tìm hiểu. Trong khi, mạng In-tơ-net cho nhiều tiện ích. Thông tin mênh mông… Còn sách ở các thư viện, đặc biệt là thư viện cơ sở ở địa phương ít được bổ sung, chủ yếu là sách cũ”.

Nguyên nhân và cách “kéo” bạn đọc

Sách cũ, ít được bổ sung, không đa dạng ...mới chỉ là một phần trong những nguyên nhân cơ bản khiến hệ thống thư viện cơ sở giảm sức thu hút bạn đọc. Ngoài những nguyên nhân này, còn có những nguyên nhân sâu xa hơn, mà Vụ trưởng Vụ Thư viện (Bộ VH-TT- DL) Nguyễn Thị Ngọc Thuần nêu rõ: Đội ngũ cán bộ thư viện hiện vừa thiếu về số lượng, vừa yếu về chất lượng. Chỉ có khoảng 5 cán bộ/thư viện, trong khi vẫn có tới 8,6% số thư  viện chỉ có 0,5 cán bộ  kiêm nhiệm. Hoạt động thư viện là một lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn cao song số cán bộ có trình độ cao đẳng trở lên mới chỉ dưới 50%, gần 20% chưa được đào tạo, bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ. Nhiều địa phương còn có tình trạng, một số cán bộ dôi dư không có năng lực ở các bộ phận khác đưa về thư viện làm việc. Nhiều cán bộ thư viện chưa yêu nghề. Cơ sở vật chất, trang thiết bị của thư viện cấp cơ sở vẫn còn nghèo nàn, cũ kỹ, lạc hậu, thiếu thốn. Đây là những nguyên nhân làm giảm sự thu hút của hệ thống thư viện cơ sở với bạn đọc.

Riêng ở Hải Phòng, trong số 222 xã, phường, thị trấn của 14 quận, huyện hiện mới chỉ có 14 thư viện cấp xã, 26 tủ sách, phòng đọc sách làng văn hóa, 218 tủ sách pháp luật và 161 điểm bưu điện văn hóa xã. Tính về số lượng, mỗi xã chưa có một điểm đọc sách để duy trì phong trào đọc sách ở địa phương. Còn ở các làng, các khu dân cư, số phòng đọc càng ít hơn. Chưa kể đến số sách bổ sung cho các điểm duy trì văn hóa đọc còn rất hạn chế. Trong số 6052 bản sách được bổ sung mới 6 tháng đầu năm 2008, riêng Thư viện Khoa học Tổng hợp thành phố nhận 4291 bản, thư viện cấp cơ sở chỉ được bổ sung 1761 bản sách. Lượng sách lưu hành là 218.398 lượt, trong đó Thư viện Khoa học tổng hợp chiếm 113.026 lượt lưu hành sách ở cấp cơ sở chỉ là 105.372. Kinh phí bổ sung sách eo hẹp, cùng với tình trạng xuống cấp ở thư viện cơ sở, nhiều trụ sở còn “ở chung” với các cơ quan khác nên hiệu quả hoạt động chưa cao. Trong khi số người có nhu cầu mượn sách ở cấp cơ sở chắc chắn không nhỏ.

Muốn gìn giữ văn hóa đọc, không gì khác hơn là cần có những biện pháp thực tế, thức thời để nâng tính hấp dẫn trong hệ thống thư viện toàn quốc nói chung và Hải Phòng nói riêng. Trước hết là bổ sung đầu sách thường xuyên, đa dạng, đổi mới phương thức phục vụ, nâng cao nghiệp vụ thư viện trong đội ngũ cán bộ, nhân viên… Thực tế, hệ thống thư viện thành phố vẫn đang duy trì việc làm này với tinh thần trách nhiệm cao. Nhưng cơ bản nhất, vẫn là tăng cường vận động bạn đọc đến với thư viện ngày càng nhiều. Có bạn đọc, mới có thể gìn giữ được văn hóa đọc. Mỗi cán bộ, nhân viên làm trong ngành thư viện cũng như các cơ quan chức năng, nếu còn muốn kéo bạn đọc trở về, hãy có những hoạt động cụ thể và thiết thực.