Nỗ lực ngăn chặn nạn tự vẫn tại đất nước 'mặt trời mọc'

(PLVN) - Từ lâu, tự tử được coi là một cách để tránh hổ thẹn hay nhục nhã trong văn hóa Nhật Bản, những người muốn nhận giúp đỡ tâm lý thường bị kỳ thị. Nhưng khi số vụ tự tử lên tới đỉnh điểm 34.427 trường hợp năm 2003, nó thu hút sự chú ý của nước ngoài, đồng thời cảnh tỉnh các nhà hoạch định chính sách, mang tới sự thay đổi ở Nhật Bản.
Phụ huynh cầm di ảnh của Naoko Nakashima, một học sinh trung học ở tỉnh Ibaraki tự tử hồi tháng 11/2015. Phụ huynh cầm di ảnh của Naoko Nakashima, một học sinh trung học ở tỉnh Ibaraki tự tử hồi tháng 11/2015.

Quan niệm sai lệch

Taeko Watanabe tỉnh giấc vào một đêm tháng ba lạnh lẽo, phát hiện hành lang có vết máu, trên giường con trai Yuki là một con dao có vết máu và cậu không có nhà. Bà báo cảnh sát, họ phát hiện một lá thư tuyệt mệnh trong phòng ngủ của Yuki.

"Người ta tìm thấy cháu trong con mương cạnh ngôi đền, quấn xác cháu vào một cái chăn. Khám nghiệm xong, họ đưa quan tài cháu về nhà. Tôi thấy đất trời như sập xuống", Watanabe nhớ lại, mắt nhìn về phía bàn thờ đầy hoa và táo Phú Sĩ, bên cạnh là một tấm ảnh của Yuki.

Yuki mới 29 tuổi khi qua đời năm 2009, là một trong số nhiều người tự sát năm đó ở tỉnh Akita, cách Tokyo khoảng 450 km về phía bắc. Trong gần 20 năm, Akita có tỷ lệ tự sát cao nhất Nhật Bản, đất nước có tỷ lệ tự tử cao nhất trong nhóm G7.

Nhưng mọi thứ đang thay đổi, Watanabe nói. Nếu con trai bà đối mặt với tình huống tương tự vào thời điểm này, "thằng bé sẽ không chết, bởi có người sẽ ngăn chặn nó".

Watanabe từng định đi theo con trai. Giờ bà đứng đầu một nhóm nạn nhân sống sót khỏi tự tử. Đây là một phần trong nỗ lực quốc gia giúp tỷ lệ tự tử ở Nhật Bản giảm xuống gần 40% trong 15 năm qua, vượt qua mục tiêu của chính phủ. Trong đó, tỉnh Akita đạt mức thấp nhất trong 40 năm.

Những nỗ lực này được khởi động trên toàn quốc năm 2007 bằng kế hoạch ngăn tự tử toàn diện, các học giả và cơ quan chính phủ nhận dạng nhóm có nguy cơ cao. Năm 2016, từng khu vực được tự do phát huy kế hoạch cho phù hợp với điều kiện địa phương.

Do sức ép từ những gia đình có người thân tự tử vì làm việc quá sức, các doanh nghiệp buộc phải tạo thuận lợi cho nhân viên nghỉ phép, cung cấp tư vấn tâm lý và quy định số giờ tăng ca tối đa. Chính phủ cũng bắt những công ty có hơn 50 nhân viên phải cho người lao động kiểm tra sức khỏe tâm thần thường niên.

Từ lâu, tự tử được coi là một cách để tránh hổ thẹn hay nhục nhã trong văn hóa Nhật Bản, những người muốn nhận giúp đỡ tâm lý thường bị kỳ thị. Nhưng khi số vụ tự tử lên tới đỉnh điểm 34.427 trường hợp năm 2003, nó thu hút sự chú ý của nước ngoài, đồng thời cảnh tỉnh các nhà hoạch định chính sách, mang tới sự thay đổi ở Nhật Bản.

"Trong một thời gian dài, người ta cho rằng tự tử là vấn đề cá nhân vì thế chính phủ không quan tâm tới nó, không chỉ tỉnh Akita mà cả nước đều như thế", Hiroki Koseki, một công chức tỉnh Akita có nhiệm vụ phòng chống nạn tự tử, cho hay.

Tự tử có nhiều nguyên nhân, nhưng các chuyên gia cho rằng Akita có nhiều vụ bởi nó nằm ở khu vực xa xôi, thiếu thốn việc làm, mùa đông kéo dài, số lượng người lớn tuổi sống biệt lập và cô đơn nhiều, nhiều người túng thiếu vì nợ nần.

Năm 1999, thống đốc Akita là người đầu tiên ở Nhật Bản lên kinh phí dự trù cho nạn ngăn chặn tự tử. Truyền thông tích cực lên tiếng, các nhóm ngăn chặn tự tử của người dân và tình nguyện viên mọc lên. Akita, với dân số 981 ngàn người, là nơi có mạng lưới trợ giúp công dân lớn nhất Nhật Bản.

"Bởi vì tự tử từng được coi là vấn đề cá nhân, thậm chí chính phủ còn cho rằng không nên dùng tiền thuế để ngăn chặn nó. Nhưng thay đổi đã diễn ra ở Akita, và những nơi khác ở Nhật Bản noi gương", Yutaka Motohashi, giám đốc Trung tâm Hỗ trợ người Tự tử Nhật Bản nói. Ông từng làm việc ở Akita vào những năm 1990 với nhiệm vụ nhận diện các nhóm có nguy cơ tự tử cao.

“Đó là việc của mọi người”

Akita bắt đầu sàng lọc nhóm người trầm cảm, nhân viên y tế công cộng kiểm tra nhóm người có nguy cơ cao. Ngoài ra, còn có sự tham gia nhiệt tình của những tình nguyện viên như Hisao Sato, người đã chiến đấu với bệnh trầm cảm nhiều năm khi kinh doanh thất bại năm 2000.

"Thời gian đó, một người bạn của tôi đã nhảy cầu tự tử", Sato, 75 tuổi, nói. Bố của ông cũng được cho là chết vì tự tử. "Tôi rất giận dữ, tôi không muốn họ bị ép vào con đường tự sát".

Năm 2002, ông lập ra Kumonoito, mạng lưới luật sư và chuyên gia tài chính, cung cấp hỗ trợ cho những người như mình. 60% kinh phí do chính quyền tỉnh Akita tài trợ, phần còn lại từ các nhà hảo tâm. Quốc hội Nhật cũng đang xây dựng một đạo luật để thành lập một tổ chức quốc gia tương tự Kumonoito. 

Tỉnh Akita cũng có một mạng lưới "người gác cổng". Đó là những người được đào tạo để nhận diện những người có ý định tự tử và nếu cần thiết, sẽ liên lạc với họ để giúp đỡ. Bất kỳ ai cũng có thể trở thành người gác cổng sau vài giờ đào tạo do nhân viên y tế cộng đồng của Akita huấn luyện. "Về cơ bản, ai cũng là một phần của cộng đồng phòng chống tự tử. Đó là việc của mọi người", Motohashi nói. 

Akita còn có những "thính giả" tình nguyện, là những người đã 79 tuổi như bà Ume Ito. Bà Ito dành hàng giờ trò chuyện với những người thuộc nhóm nguy cơ cao mà rất nhiều đối tượng là người cao niên.

"Khoảng 70 - 80% những người mà chúng tôi tiếp cận cho hay họ muốn chết, nhưng sau khi trò chuyện, họ bỏ ý định tự tử và thậm chí còn mong muốn được gặp lại chúng tôi", bà nói.

Một trong số đó là bà Sumiko, 73 tuổi, nằm liệt giường vì ngã. Bà nằm cả ngày một mình tới khi gia đình con trai trở về vào buổi tối.  "Tôi đã nghĩ mình mắc kẹt trên giường suốt phần đời còn lại. Đó có phải là tôi không? Tôi nghĩ mình mất trí rồi", bà tâm sự.

"Nếu bà ấy không đến, mọi chuyện có lẽ đã kết thúc trong tuyệt vọng. Tôi không thể kể mọi chuyện cho con cháu nghe và không thể giải tỏa được u uất", Sumiko nói và nhìn vào Ito, mỉm cười. "Tôi bảo con trai là: Được lắng nghe đã cứu sống mẹ".

Tỷ lệ tự tử ở Akita đã giảm từ 44,6 vụ cho mỗi 100.000 người năm 2003 xuống 20,7 vụ năm 2018. Tình trạng tự tử ở Nhật Bản đã giảm từ mức đỉnh năm 2003 xuống còn 20.598 vụ, tỉ lệ 27 vụ cho mỗi 100.000 người xuống còn 16,3 vụ. Chính phủ đặt mục tiêu còn 13 vụ mỗi 100.000 người vào năm 2027. Trong khi đó, số vụ tự tử ở Mỹ, quốc gia có dân số đông gấp đôi Nhật Bản, là 14 vụ mỗi 100.000 người năm 2017.

Nhưng năm 2018, số vụ tự tử ở người 19 tuổi trở xuống tại Nhật Bản là 543 trường hợp, cao nhất trong 30 năm trở lại. Thanh thiếu niên Nhật Bản thường bỏ các hoạt động cộng đồng và tập trung vào học hành, hạn chế tâm tình với người khác.

"Thời điểm căng thẳng gia tăng ở thanh thiếu niên, thế giới của các em cũng thu hẹp lại", Yoshiaki Takahashi, nghiên cứu viên về tự tử thuộc Viện Hòa bình Nakasone nói. "Chúng ta cần mở nó ra".

Bộ Giáo dục đã ra một cuốn sách nhỏ dành cho trẻ tiểu học. Thông qua các câu chuyện vui vẻ, cho phép các em biểu đạt cảm xúc, dạy các em cách giảm căng thẳng như hít thở sâu, khuyến khích trẻ tìm kiếm giúp đỡ.

"Nếu chúng ta dạy trẻ con rằng tìm kiếm giúp đỡ là chuyện bình thường, thì khi lớn lên, các em sẽ cởi mở hơn", Koseki nói. "Nuôi dưỡng trẻ theo cách này sẽ giúp giảm tự tử trong tương lai".

Từ tháng 3/2017 tới tháng 3/2018, số lượng trẻ em Nhật Bản tự tử cao hơn 5 trường hợp so với 245 vụ cùng kỳ năm trước. Bộ Giáo dục Nhật Bản cho hay 33 trẻ tự sát vì lo sợ trước tương lai, 31 gặp vấn đề gia đình, 10 em bị bắt nạt, 140 trường hợp không rõ nguyên nhân do các em không để lại lời nhắn. Đa số các vụ tự tử là học sinh cấp ba.

Đây là mức cao nhất kể từ năm 1986, khi 268 học sinh tự sát. Báo cáo năm 2015 của Văn phòng Nội các Nhật Bản xem xét dữ liệu trẻ em tự tử ở quốc gia này từ năm 1972 tới 2013, cho thấy thời gian xảy ra nhiều vụ nhất thường rơi vào đầu học kỳ hai của năm học, bắt đầu vào ngày 1/9.

Tổng số vụ tự tử ở Nhật Bản đã giảm, nhưng tỷ lệ trẻ tự tử vẫn tương đối cao, khiến nó trở thành nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trong thanh thiếu niên đất nước này.

"Số lượng các vụ tự tử của học sinh vẫn ở mức cao và đây là vấn đề báo động cần giải quyết", Bộ trưởng Giáo dục Noriaki Kitazaki nhấn mạnh.

Nguyễn Trâm (tổng hợp)
Cùng chuyên mục

Đọc thêm

Dòng chảy vốn chính sách ở Hòa Bình

Điểm giao dịch xã ở huyện Đà Bắc, Hòa Bình.
(PLVN) - Nguồn vốn chính sách ở “cửa ngõ” vùng Tây Bắc đã và đang được chuyển tải nhanh chóng, an toàn về khắp địa bàn, tới tận các bản làng trong vùng sâu, vùng cao, dù gặp nhiều trở ngại do thiên tai, dịch bệnh gây ra.

Ngày hội của công tác tuyên truyền miệng trong Quân đội

Báo cáo viên một điểm cầu được chúc mừng sau khi đoạt giải.
(PLVN) -  Hội thi Báo cáo viên (BCV) giỏi toàn quân năm 2021 bằng hình thức trực tuyến đã khép lại. Từ kết quả của hội thi, Tổng cục Chính trị sẽ lựa chọn BCV xuất sắc tham gia Hội thi BCV giỏi toàn quốc do Ban Tuyên giáo Trung ương tổ chức.

Bếp ăn thiện nguyện ấm lòng giữa đại dịch

Chị Dương Diệp Đoan Ngân (bên trái) và những người bạn đang chuẩn bị các phần cơm cho người khó khăn.
(PLVN) -Bất chấp khó khăn và ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, những bếp ăn thiện nguyện xuất phát từ tấm lòng hảo tâm của các mạnh thường quân được “mở ra” ngày càng nhiều, với mong muốn góp sức nhỏ cùng địa phương tham gia chống dịch.

Tăng cường quản lý tàu cá ra khơi bám biển

Tăng cường quản lý tàu cá ra khơi bám biển
(PLVN) - Phát huy vai trò nòng cốt trong thực thi pháp luật và bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn trên biển, lực lượng Biên phòng tỉnh Kiên Giang đã và đang đẩy mạnh triển khai thực hiện các biện pháp chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, góp phần thực hiện tốt chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ chủ quyền biển, đảo, tài nguyên, môi trường biển.

Những người 'ăn suối ngủ rừng' lăn lộn chống dịch ở biên cương

Cán bộ, chiến sĩ Chốt số 1 Đồn Biên phòng Cửa khẩu A Đớt tuần tra, kiểm soát đường biên, cột mốc, đường mòn, lối mở.
(PLVN) -  Kể từ khi đại dịch COVID-19 xuất hiện, 38 cán bộ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Thừa Thiên Huế đã xung phong, tăng cường lên tuyến biên giới A Lưới phối hợp Bộ Chỉ huy Biên phòng tỉnh vượt qua khó khăn, vất vả bám đồn, bám chốt, kiểm soát ngăn chặn dịch ở tuyến đầu bên giới.

Cần Thơ: “Trạm Y tế lưu động” hỗ trợ chống dịch, kịp thời chăm sóc sức khỏe cho người dân

Cần Thơ: “Trạm Y tế lưu động” hỗ trợ chống dịch, kịp thời chăm sóc sức khỏe cho người dân
(PLVN) -  Nhiều địa phương ở TP Cần Thơ đã triển khai thực hiện mô hình “Trạm y tế lưu động” để hỗ trợ, “tiếp sức” cho các trạm y tế cố định trong việc chăm sóc và đảm bảo an toàn, sức khỏe cho người dân. Bên cạnh đó, mô hình này còn hỗ trợ đắc lực trong công tác quản lý các trường hợp nghi nhiễm, các trường hợp hoàn thành cách ly tập trung trở về địa phương.

Trung thu trăng sáng như gương…

Trung thu thời nay.
(PLVN) - Còn mấy ngày nữa đến Trung thu. Ngày Rằm tháng 8 hằng năm là ngày Tết của trẻ em còn được gọi là “Tết trông trăng” hay “Tết hoa đăng”. Trẻ em ai cũng mong đợi.

Huyện Con Cuông chuyển dịch cơ cấu phát triển kinh tế trong giai đoạn mới

Huyện Con Cuông chuyển dịch cơ cấu phát triển kinh tế trong giai đoạn mới
(PLVN) - Thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn 2021 – 2026, huyện Con Cuông (tỉnh Nghệ An) đã tập trung khắc phục mọi khó khăn, tận dụng những thành tựu về mọi mặt trong những năm qua làm nền tảng, tạo động lực cho việc chuyển đổi cơ cấu phát triển kinh tế, xã hội trong giai đoạn tiếp theo.

Thay đổi để trân quý giá trị cuộc sống

Bố mẹ đã hướng con biết nâng niu giá trị cuộc sống.
(PLVN) - Những ngày giãn cách, dù kinh tế eo hẹp, hơi “cuồng chân”, nhưng nhiều thành viên gia đình đã có thời gian quây quần ấm áp bên mâm cơm, cùng tâm sự, chia sẻ buồn vui trong cuộc sống mà trước đây bận rộn, họ lãng quên.

Bình Dương tiêm 02 mũi vaccine phòng COVID-19 cho toàn dân trong năm 2021

Bình Dương tiêm 02 mũi vaccine phòng COVID-19 cho toàn dân trong năm 2021.
(PLVN) - Để tạo miễn dịch cộng đồng cho người dân trên địa bàn tỉnh trong thời gian sớm nhất, đảm bảo an toàn và hiệu quả khi sử dụng vaccine phòng COVID-19, UBND tỉnh Bình Dương đã ban hành Kế hoạch triển khai tiêm 02 mũi vaccine phòng COVID-19 cho toàn dân năm 2021.

Trung thu khác lạ giữa tâm dịch

Trung thu khác lạ giữa tâm dịch
(PLVN) -  Giữa dịch COVID - 19, trước cảnh con thơ háo hức trăng rằm, nhiều cha mẹ ở Đồng Nai tìm cách tạo ra một trung thu khác lạ cho con em mình...

Báo Pháp luật Việt Nam 'kết nối yêu thương' với người dân khó khăn do dịch COVID-19

Báo Pháp luật Việt Nam 'kết nối yêu thương' với người dân khó khăn do dịch COVID-19
(PLVN) - Sáng 18/9, Báo Pháp luật Việt Nam phối hợp cùng các mạnh thường quân trao tặng gần 300 suất quà gồm tiền mặt, lương thực, thực phẩm thiết yếu… cho người dân có hoàn cảnh khó khăn, người ngoại tỉnh bị mắc kẹt tại tại quận Hoàn Kiếm, Hà Đông và phường Phú Thượng (Quận Tây Hồ), Trung tâm nuôi dưỡng trẻ em mồ côi Hà Cầu (Hà Đông, TP Hà Nội).