Ninh Bình đẩy mạnh xây dựng hồ sơ đề cử Quần thể Tam Chúc và Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long là di sản Thế giới

Ninh Bình đang tập trung triển khai các bước xây dựng hồ sơ trình UNESCO công nhận Quần thể Tam Chúc và Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long là Di sản Thế giới. Đây được xác định là nhiệm vụ quan trọng, có ý nghĩa chiến lược trong bảo tồn các giá trị tự nhiên, văn hóa tiêu biểu, đồng thời tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội theo hướng bền vững.

Theo đó, ngày 14/1, UBND tỉnh Ninh Bình đã tổ chức hội thảo khoa học quốc tế với chủ đề “Xác lập ranh giới dự kiến khu vực đề cử, xác định các tiêu chí về các giá trị nổi bật toàn cầu gắn với định hướng xây dựng Hồ sơ trình UNESCO công nhận Quần thể Tam Chúc và Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long là di sản thế giới”.

Hội thảo thu hút sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế, đại diện các bộ, ngành Trung ương và địa phương liên quan. Hội thảo tập trung làm rõ giá trị nổi bật toàn cầu, xác định phạm vi, ranh giới khu vực đề cử cũng như xây dựng lộ trình hoàn thiện hồ sơ theo các tiêu chí của UNESCO.

Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình Trần Song Tùng khẳng định Quần thể Tam Chúc – Vân Long là không gian di sản đặc thù, nơi hội tụ hài hòa giữa thiên nhiên, cảnh quan và các giá trị văn hóa, tâm linh, tiêu biểu cho hệ sinh thái karst nhiệt đới ở rìa phía Nam đồng bằng sông Hồng. Khu vực này có hệ thống núi đá vôi, thung lũng karst, vùng đất ngập nước và mặt nước liên thông, bảo tồn được mức độ toàn vẹn cao của các quá trình địa chất, địa mạo, sinh thái và thủy văn, tạo nên cảnh quan có giá trị khoa học và thẩm mỹ nổi bật.

Tam Chúc – Vân Long đồng thời là sinh cảnh quan trọng của quần thể Voọc mông trắng - loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam, thuộc nhóm có nguy cơ tuyệt chủng cao trên thế giới. Tuy nhiên, các hoạt động phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt là khai thác đá vôi, sản xuất xi măng và phát triển hạ tầng trong khu vực và vùng lân cận, đang tạo áp lực lên sinh cảnh tự nhiên, ảnh hưởng đến sự kết nối của hành lang sinh thái.

Trước thực tế đó, lãnh đạo tỉnh Ninh Bình và các chuyên gia cho rằng việc nhận diện đầy đủ các tác động, tăng cường các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt sinh cảnh, kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác khoáng sản. Đồng thời từng bước phục hồi, kết nối các không gian sinh thái là yêu cầu cấp thiết. Công tác bảo tồn Voọc mông trắng không chỉ nhằm bảo vệ một loài nguy cấp toàn cầu, mà còn là chỉ báo quan trọng phản ánh mức độ toàn vẹn sinh thái, hiệu quả quản lý và cam kết phát triển bền vững của khu vực karst ngập nước Tam Chúc – Vân Long theo các tiêu chuẩn và khuyến nghị của UNESCO.

Hội thảo lần này được tổ chức nhằm rà soát, đánh giá toàn diện các kết quả nghiên cứu, tư liệu khoa học liên quan đến Quần thể Tam Chúc – Vân Long, làm rõ cơ sở khoa học cho việc xác lập giá trị nổi bật toàn cầu, thống nhất các tiêu chí đề xuất, xác định ranh giới khu vực đề cử và định hướng hình thành hành lang sinh thái kết nối, bảo đảm tính toàn vẹn và khả năng quản lý hiệu quả của di sản trong dài hạn.

Trao đổi tại hội thảo, các đại biểu cũng tập trung thảo luận về công tác quản lý, bảo tồn gắn với phát triển bền vững, làm rõ mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn các giá trị thiên nhiên với phát triển kinh tế – xã hội, du lịch và sinh kế của cộng đồng địa phương.

Phát biểu đề dẫn, PGS.TS Trần Tân Văn - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản, cho rằng Ninh Bình đang đứng trước thời điểm có ý nghĩa bước ngoặt trong lộ trình đưa các giá trị di sản của địa phương ra thế giới. Dự án đề cử di sản đang bước vào giai đoạn hoàn thiện báo cáo tóm tắt trình Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO, xin tư vấn Upstream và chuẩn bị xây dựng Hồ sơ đề cử chính thức. Đây không chỉ là thủ tục hành chính mà là quá trình đối thoại khoa học chuyên sâu, nhằm bảo đảm hồ sơ đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe.

Theo PGS.TS Trần Tân Văn, trong bối cảnh UNESCO ngày càng siết chặt các yêu cầu về tính toàn vẹn và cơ chế quản lý di sản, việc chậm trễ trong việc xác lập các luận cứ khoa học có thể dẫn tới lãng phí nguồn lực và thời gian. Vì vậy, hội thảo lần này đóng vai trò “sàng lọc”, rà soát toàn bộ nền tảng dữ liệu trước khi triển khai các bước tiếp theo, tập trung vào 3 nhóm mục tiêu cốt lõi gồm: Đề xuất và tiến tới đạt được sự đồng thuận về ranh giới khu vực đề cử; khẳng định và biện luận sắc bén các tiêu chí (đề xuất); kiến tạo và thực thi mô hình quản trị nhất thể hóa.

Trên cơ sở đó, hội thảo đã trình bày và thảo luận nhiều tham luận chuyên sâu về địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học; các giá trị văn hóa, lịch sử, khảo cổ học, di sản phi vật thể và sự thích ứng của con người; vấn đề tính toàn vẹn, ranh giới và quản lý khu vực đề cử; cùng lộ trình dự kiến xây dựng hồ sơ đề cử và kế hoạch hành động trong thời gian tới.

Kết luận hội thảo, GS.TS Nguyễn Văn Kim - Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia, thành viên Ủy ban Di sản Thế giới, cho biết Ban Tổ chức đã tiếp nhận nhiều tham luận có giá trị khoa học, làm rõ các nội dung trọng tâm của hồ sơ đề cử. Trong đó, nhóm giá trị thiên nhiên, địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học có 12 tham luận, cung cấp hệ thống tư liệu, số liệu nghiên cứu nhiều năm, ghi nhận sự hiện diện của các loài đặc hữu, loài có giá trị tại khu vực Tam Chúc – Vân Long.

Nhóm nội dung về giá trị văn hóa gồm 11 tham luận, tập trung phân tích các giá trị khảo cổ, lịch sử, văn hóa, dấu ấn cư dân cổ và sinh kế cộng đồng, nổi bật là các bích họa trên vách đá ở Vân Long và di tích khảo cổ tiền sử tại Tam Chúc. Nhóm nội dung về tính toàn vẹn, ranh giới và quản lý khu vực đề cử tiếp nhận 7 tham luận, làm rõ cơ sở khoa học xác định vùng lõi, vùng đệm, hành lang sinh thái và mô hình quản lý di sản.

Hội thảo cũng ghi nhận các ý kiến tư vấn, định hướng của đại diện UNESCO về lộ trình đề cử và các bước triển khai tiếp theo. Đây là cơ sở quan trọng để Ban Tổ chức tổng hợp, hoàn thiện báo cáo trình Ban Chỉ đạo, phục vụ việc xây dựng Hồ sơ đề cử Quần thể Tam Chúc – Vân Long trình UNESCO xem xét công nhận là Di sản Thế giới.