Những nhà báo đầu tiên có mặt ở Làng Nủ

6h sáng ngày 10/9, khi bản Làng Nủ (xã Phúc Khánh, tỉnh Lào Cai) còn đang chìm trong giấc ngủ, một “dòng sông” đất đá hàng triệu m3 từ ngọn núi gần đó tràn về. 33 hộ dân biến mất, 67 người chết và mất tích. Ngôi làng bình thường đã cách xa trung tâm, giao thông khó khăn. Trong mưa lũ, đường sá sạt lở, hoàn toàn bị chia cắt; hệ thống thông tin liên lạc cũng bị cắt đứt; Làng Nủ trở thành một ốc đảo hoàn toàn bị cô lập.

Những người đầu tiên biết tin dữ là người dân ở các bản làng trong khu vực. Thông tin đến bằng cách hoàn toàn thủ công là truyền tai nhau. Một trong những nhà báo đầu tiên biết tin, là nhà báo Phạm Diệu, phụ trách VPĐD Báo PLVN tại Lào Cai. Khoảng 9h sáng, một người bạn của anh ở Phố Ràng, cách Làng Nủ khoảng 10km, nghe thông tin mọi người bàn tán xôn xao, nhưng không có cách gì kiểm chứng. Các trạm phát sóng ở Phố Ràng đã tắt lim vì mưa lũ, người bạn này phải chạy xe máy khoảng 10km tới một ngọn đồi cao, may mắn bắt được tín hiệu yếu ớt mới có thể gọi được một cuộc điện thoại.

Nhà báo Phạm Diệu khi đó đang theo một đoàn công tác đi đưa tin khắc phục hậu quả mưa lũ, nhận được điện thoại của bạn lúc 10h, lập tức liên lạc với nhà báo Phạm Hải (phóng viên thường trú tại Lào Cai), yêu cầu xác minh thông tin “Làng Nủ bị vùi lấp, có thể nhiều người bị chết”.

Anh Hải nhớ lại: “Đó là một thông tin gây “bán tín bán nghi”, vì là phóng viên thường trú, bám rất chắc địa bàn, tới lúc đó tôi vẫn chưa nghe gì về chuyện này. Liên hệ với các đầu mối từ UBND tỉnh đến các Sở, ngành, đều chưa có thông tin gì. Thậm chí liên hệ chính quyền địa phương, một số cán bộ tại xã cũng trả lời “chưa nghe thấy gì””.

Nhưng linh tính của người làm báo cho thấy có điều gì không ổn, đặc biệt là mọi người đều cho biết “hiện chưa liên lạc được với ai ở Làng Nủ”. Thêm những cuộc điện thoại đến “cháy máy”, đến chiều, mới nhận được thông tin “đúng là đã có chuyện ở Làng Nủ”. “Nhiều năm tác nghiệp ở vùng cao, từng chứng kiến không ít vụ sạt lở, lũ quét, tôi hiểu phía sau thông tin ban đầu ấy là một sự cố lớn. Nhưng khi đó chưa ai có thể hình dung hết mức độ tàn khốc của trận lũ đã quét qua Làng Nủ”, anh Hải nhớ lại.

Tiếp tục là những cuộc gọi tìm phương án tiếp cận hiện trường, kết nối với lực lượng chức năng. Nhà báo Phạm Hải cuối cùng cũng đã xin được đi cùng xe với lực lượng cảnh sát giao thông. Trong tình hình lúc ấy, nếu xuất phát ngay vào buổi tối, lực lượng cứu nạn có thể tiếp tục trở thành nạn nhân của thiên tai. Đêm đó mọi người thao thức, vừa sốt ruột, vừa lo lắng, chờ trời sáng.

Từ trung tâm Lào Cai lên Làng Nủ khoảng 80 km, nhưng trong ngày mưa lũ sạt lở, quãng đường như dài hơn gấp đôi, gấp ba. Nước chưa rút, bùn đất còn phủ kín, xe lầm lũi tiến lên trong màn mưa nặng hạt. Càng tiến về phía Làng Nủ, những dấu hiệu bất ổn càng hiện rõ. Nước từ trên núi ào ạt trút xuống như thác, đất đá tràn mặt đường. Gần trưa 11/9, mọi người mới tiếp cận được khu vực gần hiện trường.

“Khi đặt chân đến Làng Nủ, tôi lặng người cảm thấy một khoảng lặng mênh mông sau cơn cuồng nộ của thiên nhiên. Không gian chìm trong chết chóc tang thương, trong đau buồn. Chỉ có tiếng gió, tiếng khóc, tiếng bước chân nặng nề lội trong biển bùn đất, tiếng gọi tên người nghẹn ngào. Ngôi làng nay chỉ còn là một biển bùn, đất, đá ngổn ngang”, anh Hải nhớ lại. Nguyễn Hải là nhà báo thứ 2 có mặt hiện trường, ít phút sau khi một phóng viên của báo Lào Cai nhà ở gần Làng Nủ có mặt.

Bộ đội tìm kiếm người mất tích tại Làng Nủ. (Ảnh: N.Hải)

Trước thảm họa, trước những thi thể chất chồng, trong không gian đặc quánh mùi tử khí và lời than khóc, nhưng những nhà báo, phóng viên phải nuốt nước mắt vào trong, nén lại nỗi đau để thực hiện phận sự, chức trách. Nhà báo Nguyễn Hải nhớ lại, việc tác nghiệp ở hiện trường Làng Nủ diễn ra trong điều kiện đặc biệt: không bàn làm việc, không một phút yên tĩnh để chọn lọc sắp xếp thông tin.

“Tôi vừa quan sát hiện trường, vừa tốc ký từng chi tiết, những con số, những diễn biến mới, những lời kể của người dân và lực lượng cứu nạn... Máy ảnh để ghi lại những khoảnh khắc quan trọng; điện thoại để quay clip, cập nhật hình ảnh, gửi trực tiếp về tòa soạn kịp thời đăng tải. Có những lúc vừa ghi chép, vừa truyền ảnh, gửi clip, vừa trao đổi với bộ phận biên tập về nội dung cần cập nhật”, anh Hải nhớ lại. Những thông tin về thảm họa Làng Nủ được Báo PLVN tường thuật trực tiếp từ hiện trường đã góp phần giúp dư luận cả nước cùng hướng về Làng Nủ.

Và chỉ 5 ngày sau khi thảm họa Làng Nủ xảy ra, 4 ngày sau khi lực lượng cứu nạn, cứu hộ tiếp cận Làng Nủ, sáng 15/9/2024, Đoàn công tác của Báo PLVN từ Hà Nội do Tổng Biên tập Vũ Hoài Nam dẫn đầu, cũng đã có mặt ở hiện trường để thăm hỏi, động viên, hỗ trợ người dân. Gặp nhau ở hiện trường Làng Nủ, sau cái bắt tay thật chặt, người lại tiếp tục công việc tường thuật diễn biến cứu nạn, người lao vào công việc cứu trợ.

Trong câu chuyện về những ngày tác nghiệp ở Làng Nủ, nhà báo Nguyễn Hải không nói về những vất vả anh đã trải qua. Anh nói học được nhiều điều sau thảm họa Làng Nủ. Là tình đoàn kết cùng nhau vượt qua những thời khắc khó khăn. Là nghĩa vụ, trách nhiệm của người làm báo phải có mặt ở những điểm nóng. Là dấn thân bất chấp hiểm nguy. Là làm báo, phải có một cái đầu lạnh nhưng trái tim thì rất nóng, cùng tấm lòng tràn đầy nhân ái, yêu thương.