Những người xây nền móng

Trưởng thành trong gian khó

Nhà báo Vũ Duy Thiệu - người trực tiếp chắp bút xây dựng đề cương thành lập tờ “Pháp luật thường thức”, tiền thân của Báo PLVN cho biết, sau nhiều năm công tác tại Đài Tiếng nói Việt Nam, năm 1985 ông chuyển về Vụ Tuyên truyền, giáo dục pháp luật (Bộ Tư pháp). Trong bối cảnh báo chí nước ta khi ấy đã có nhiều tờ báo nhưng chưa có ấn phẩm chuyên sâu về phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL), ông được Vụ trưởng Lê Sĩ giao nhiệm vụ soạn thảo đề cương thành lập 1 tờ báo mới.

Bản đề cương xác định rõ tôn chỉ, mục đích, đối tượng bạn đọc, quy mô xuất bản, hệ thống chuyên mục như “Tìm hiểu pháp luật”, “Giải đáp pháp luật”, “Văn học pháp lý”... Ban đầu, tên gọi “Pháp luật và Đời sống” được đề xuất. Hồ sơ nhanh chóng được trình Bộ trưởng Bộ Tư pháp Phan Hiền trước khi chuyển sang Ban Tuyên huấn Trung ương xin cấp phép.

Ông Thiệu nhớ lại, khi ấy Bộ trưởng Phan Hiền cho rằng tên gọi “Pháp luật và Đời sống” quá rộng so với lực lượng còn rất mỏng của tờ báo. Ông đề xuất đổi tên thành “Pháp luật thường thức”, nhấn mạnh mục tiêu phổ biến kiến thức pháp luật một cách gần gũi, thiết thực đến đông đảo người dân. Phương án được thống nhất.

Đầu tháng 4/1985, lãnh đạo Bộ gợi ý xuất bản báo dịp 30/4 để chào mừng 10 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Tuy nhiên, ông Thiệu mạnh dạn đề xuất lùi thời điểm phát hành để tập trung chuẩn bị kỹ lưỡng nội dung cho 5 số báo đầu tiên. Theo ông, mục tiêu là khi cầm tờ báo trên tay, bạn đọc sẽ có cảm giác đây là một ấn phẩm đã được xây dựng bài bản "như thể tờ báo đã có tuổi đời 3 – 5 năm".

Đề xuất này được lãnh đạo Bộ chấp thuận. Nội dung 5 số báo đầu tiên do Thứ trưởng Phùng Văn Tửu trực tiếp duyệt, trước khi số đầu tiên của “Pháp luật thường thức” chính thức phát hành ngày 10/7/1985.

Nhà báo Đặng Ngọc Luyến, nguyên Bí thư Đảng ủy, nguyên Phó Tổng Biên tập Thường trực Báo PLVN, vẫn nhớ như in những ngày đầu hình thành.

Khởi đầu vô cùng khiêm tốn. Cả tòa soạn chỉ 7 người, phần lớn trước đó làm công tác PBGDPL, chưa từng qua đào tạo báo chí. Không phóng viên chuyên trách, không bộ máy tòa soạn hoàn chỉnh, không bộ phận phát hành. 7 người làm mọi việc, từ viết bài, biên tập, đánh máy, dàn trang, mang sang nhà in, phát hành báo. Sau này, nhà báo Đào Văn Hội (nguyên Tổng Biên tập Báo PLVN), trong câu chuyện nói về thời kỳ đó, vẫn ví von là “vừa rửa bát, vừa quét nhà, vừa trông em”.

Hành trình vượt qua nhiều thử thách

Sau 3 tháng chuẩn bị, ngày 10/7/1985, số báo đầu tiên được in bằng chữ chì.

Ông Luyến kể lại, ngày báo in xong, cả tòa soạn cùng đứng trước cổng nhà in chờ nhận những xấp báo đầu tiên, chia nhau ôm báo đi giao đại lý. “Đêm đó cả tòa soạn gần như thức trắng. Cảm giác lần đầu tiên cầm trên tay tờ báo do chính mình viết, biên tập, phát hành là ký ức không thể nào quên”, ông nhớ lại.

Sự đón nhận của bạn đọc vượt ngoài mong đợi. Nhiều nhà báo tên tuổi tìm đến cộng tác. Báo từng bước hình thành mạng lưới cộng tác viên rộng khắp gồm các chuyên gia pháp luật, nhà báo lão thành, những cây bút tâm huyết. Những chuyên mục “Câu chuyện vụ án”, “Nhật ký phiên tòa”, “Pháp luật và đời sống” tạo nên dấu ấn riêng, đưa pháp luật đến với công chúng bằng ngôn ngữ gần gũi, dễ hiểu, nhưng vẫn bảo đảm chiều sâu chuyên môn pháp lý.

Từ 2 số/tháng, báo từng bước tăng kỳ xuất bản, trở thành tuần báo. Đầu những năm 1990, khi thực hiện cơ chế tự chủ tài chính, báo đề xuất đổi tên thành “Pháp luật”, mở ra giai đoạn phát triển mới.

Đây cũng là thời kỳ chuyển đổi mạnh mẽ về tổ chức, công nghệ. Những nhân sự trẻ được đào tạo bài bản về luật, báo chí bắt đầu gia nhập. Các Ban chuyên môn được hình thành, quy trình làm báo dần chuyên nghiệp. Từ máy chữ, tòa soạn từng bước ứng dụng vi tính trong biên tập, dàn trang. “Chúng tôi phải tự học mọi thứ, từ trình bày, dựng trang, làm maquette (ma-két), đến in ấn. Khi ấy, mỗi bước thay đổi đều giống như một cuộc cách mạng nhỏ”, ông Luyến nhớ lại.

Năm 1997, ấn phẩm cuối tuần ra đời, đánh dấu thời kỳ tăng trưởng mạnh mẽ. Chỉ sau hơn 1 thập niên, từ tờ báo phát hành 2 kỳ/tháng, báo đã tiệm cận mô hình nhật báo.

Năm 2002, trước yêu cầu định danh thương hiệu trong bối cảnh xuất hiện nhiều tờ báo có tên gọi tương đồng, tên gọi Báo Pháp luật Việt Nam chính thức được xác lập. Từ đây, Báo PLVN bước vào giai đoạn mở rộng quy mô, phát triển nhiều ấn phẩm, xây dựng hệ sinh thái truyền thông chuyên biệt. Dù trải qua không ít thách thức trong cơ chế hoạt động, tổ chức nhân sự, quá trình tự chủ, Báo PLVN vẫn từng bước đổi mới để thích ứng.

Từ 7 người làm báo “tay ngang” đến ngày hôm nay, Báo PLVN đã đi qua một hành trình dài, nhiều thử thách, có khi gặp biến cố, nhưng sau cùng đều tự hào đã vượt qua. Nhìn lại chặng đường 41 năm, những nhà báo xây nền móng cho Báo PLVN đều cho rằng sự trưởng thành của báo bắt nguồn từ tinh thần đoàn kết, sự nghiêm túc trách nhiệm trong công việc. "Những người làm Báo PLVN không chạy theo danh lợi, luôn đặt nghĩa tình, trách nhiệm với bạn đọc lên hàng đầu", nhà báo Vũ Duy Thiệu nói.

Nhà báo Trần Thị Hương Mai, nguyên Phó Tổng Biên tập, nhớ lại: Năm 1984 sau khi tốt nghiệp trường ĐH Luật, bà về công tác tại Bộ Tư pháp rồi tham gia vào quá trình chuẩn bị xuất bản số đầu tiên của báo. Những người trẻ vừa học nghề, vừa làm nghề. Họ đi đặt bài, gặp chuyên gia, trả lời thư bạn đọc, dựng trang, theo báo xuống nhà in, đạp xe mang báo đi phát hành.

Từ phụ trách mảng bạn đọc đến Ban Thư ký tòa soạn (TKTS), bà trải qua những năm tháng áp lực nhưng tự hào. Có những đêm duyệt báo đến 1 – 2 h sáng; có những giai đoạn, con nhỏ gửi ông bà chăm, mẹ đi làm. Sống trọn với nghề, những năm bao cấp gian khó, Tòa soạn như một gia đình, mang cơm ăn chung, chia nhau từng món quà quê, cùng thức đêm làm báo.

32 năm gắn bó với Báo PLVN, với bà Mai, không chỉ là công việc, mà còn là một hành trình tôi luyện bản lĩnh, sự điềm tĩnh, tinh thần trách nhiệm, lòng tử tế.