Những người con ưu tú của dân tộc trở về

Những nén hương thơm tượng trưng cho tình cảm gắn bó của người dân Hải Phòng, Thái Bình và Bắc Ninh (quê hương của liệt sĩ Hồ Ngọc Lân) thể hiện rõ tình cảm yêu mến và vị trí của các đồng chí trong sự nghiệp cách mạng cũng như trong lòng nhân dân cả nước.

Kết quả giám định của Viện pháp y Quân đội làm nức lòng nhân dân thành phố Cảng và cả quê hương của liệt sĩ Nguyễn Đức Cảnh. Sự mừng vui được chào đón các chiến sĩ cách mạng trở về trong vòng tay hân hoan của đồng chí, đồng bào. 75 năm trước, ngày các đồng chí bị hành hình trước Đề lao Hải Phòng, đất nước còn đang trong vòng kìm kẹp của thực dân Pháp. Khí phách anh hùng và lòng quả cảm, hiên ngang quyết không để thực dân bịt mắt mình của hai đồng chí đã khiến thực dân khiếp sợ. Tinh thần ấy được gìn giữ, phát huy qua nhiều thế hệ cách mạng và trở thành những bài học quý giá trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng, xây dựng và phát triển quê hương, đất nước.

Được sự chỉ đạo của Ban Bí thư Trung ương Đảng, lễ truy điệu, dâng hương hai liệt sĩ được tổ chức trọng thể với sự tham gia của hàng vạn người dân đến từ các tỉnh thành trong cả nước. Trong đó, đông đảo nhân dân Thái Bình,  quê hương của ông , thị trấn Diêm Điền, Thái Thuỵ. Gắn bó với Hải Phòng trong suốt sự nghiệp cách mạng, song nơi đây cũng là quê ngoại của liệt sĩ Nguyễn Đức Cảnh. Đường phố chính nằm dọc bờ sông Tam Bạc mang tên của người cộng sản lỗi lạc này. 2 trường học và nhiều bài học trong sách giao khoa, lịch  sử dạy trong các trường học tại Hải Phòng khẳng định vai trò và niềm tin yêu của thành phố Cảng với ông. Còn trên quê hương ông, một khu công nghiệp, tên phố chính và 2 trường học mang tên Nguyễn Đức Cảnh khẳng định niềm tự hào về người con của quê hương Thái Bình.

Đại biểu Trung ương và các địa phương dự lễ tưởng niệm các liệt sĩ

Trong lễ dâng hương tưởng niệm và truy điệu hai liệt sĩ tại Cung Văn hoá lao động hữu nghị Việt-Tiệp, hoà trong biển người từ khắp nơi về thể hiện lòng thành kính, biết ơn  hai liệt sĩ cách mạng tiền bối  có những người con của quê hương Thái Bình, Bắc Ninh, Điện Biên, Hà Nội... Tần ngần bên lối vào khu an vị hài cốt, một phụ nữ tàn tật không thể tự đi bằng đôi chân của mình đang cố gắng lấy tay ngăn dòng nước mắt trào dâng vì thương tiếc. Không phải là thân quyến, không phải là người của quê hương Thái Bình, song chị vẫn cảm thấy tự hào và gần gũi như thể hai chiến sĩ cách mạng đang nằm trong quách gỗ kia là người thân ruột thịt của mình. Những cụ bà tay run run chống gậy sụp lạy kính cẩn từ ngoài sảnh, những em học sinh còn đang mặc đồng phục tới trường, những cô giáo vừa tan ca giảng trên lớp, những công nhân, chiến sĩ công an, anh bộ đội trong thời bình đến chào và dâng hương tưởng nhớ các đồng chí.

Lễ truy điệu  tổ chức đúng vào dịp cả nước đang thi đua thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, tấm gương của người cộng sản Nguyễn Đức Cảnh, người chiến sĩ trung kiên Hồ Ngọc Lân là những bài học giá trị nhất giúp cuộc vận động đạt hiệu quả thiết thực. Biển người với các tầng lớp nhân dân già, trẻ, gái, trai từ khắp các ngả đường thành phố đổ về quảng trường Cung Văn hoá lao động hữu nghị Việt Tiệp là minh chứng  về sự tác động sâu sắc của cuộc vận động. Liệt sĩ Nguyễn Đức Cảnh là người học trò ưu tú của Chủ tịch Hồ Chí Minh, là một trong 7 đảng viên đầu tiên thành lập ra tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng (tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam);  Liệt sĩ Hồ Ngọc Lân, nguyênlãnh đạo Tỉnh bộ Bắc Ninh- Bắc Giang năm 1929.

3 cuốn sổ ghi lưu niệm đặt trước khu an vị hài cốt tại Cung văn hoá lao động hữu nghị Việt-Tiệp liên tục được giở sang trang mới. Những dòng chữ thành kính ghi nhớ công lao hai đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, Hồ Ngọc Lân của đại diện các tổ chức, đoàn thể từ Trung ương đến các địa phương, đại diện các giai cấp công nhân, nông dân, học sinh, thanh niên, phụ nữ... Đồng chí Nguyễn Văn Thuận, Uỷ viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND thành phố Hải Phòng vô cùng thương tiếc đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, lãnh tụ xuất sắc của Đảng Cộng sản Việt Nam, người Bí thư Thành ủy đầu tiên, kính mến của Đảng bộ Hải Phòng; đồng chí Hồ Ngọc Lân, người chiến sĩ trung kiên của Đảng... Chúng tôi nguyện đem hết sức mình xây dựng Hải Phòng trở thành một thành phố văn minh, giàu đẹp như ý nguyện của các đồng chí" Có những dòng lưu bút của những em nhỏ còn đang cắp sách tới trường. Ngày ngày học những bài học đạo đức cách mạng, những câu chuyện về tấm gương hy sinh anh dũng vì sự nghiệp cách mạng của dân tộc, các em càng thấm thía hơn nghĩa cử cao đẹp của hai chiến sĩ cách mạng.

Giai cấp công nhân Việt Nam nói chung và Hải Phòng nói riêng còn tự hào bởi đồng chí Nguyễn Đức Cảnh là Chủ tịch Công hội Đỏ đầu tiên (tiền thân của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam). Như lời lưu bút của Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Nguyễn Văn Ngàng,  Chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố Hải Phòng trong cuốn sổ lưu niệm: "Giai cấp công nhân và tổ chức công đoàn thành phố Hải Phòng đời đời ghi nhớ công lao của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh...” Lời lưu bút ấy là thật lòng, cũng như hàng ngàn đoàn người từ khắp nơi đến dâng hương tưởng niệm, như tình cảm chân thành mà người dân Hải Phòng, Thái Bình, Bắc Ninh dành tặng các đồng chí.

Cũng trong những ngày thành phố ngát hương trầm thơm cầu siêu linh hồn hai liệt sĩ, tập sách “Lãnh tụ Nguyễn Đức Cảnh” của nhà văn Lê Bính sưu tầm, biên soạn được Nhà xuất bản Lao động ấn hành. Những lưu bút, câu chuyện về tấm gương đạo đức cách mạng của một trong những người học trò ưu tú đầu tiên của Chủ tịch Hồ Chí Minh, những đánh giá thành kính ghi nhận công lao của lãnh đạo Nguyễn Đức Cảnh với sự nghiệp cách mạng của nước nhà. Ngày đưa tiễn hai liệt sĩ về yên nghỉ tại quê nhà Thái Bình, Bắc Ninh có lẽ là ngày khó quên đối với nhân dân ba địa phương và nhân dân cả nước. Thái Bình hướng về Hải Phòng, Bắc Ninh mong ngóng Hải Phòng. Lòng người dân Hải Phòng trong giờ phút chia tay thật khó nói. Vui có, buồn có, bâng khuâng có, bồi hồi có... Những giọt nước vỡ oà hay cố giấu trong buổi sáng hôm ấy tại Cung Văn hoá lao động hữu nghị Việt-Tiệp gieo vào lòng chúng tôi biết bao dư âm ấm áp đến nao lòng.

Lễ cầu siêu hai liệt sĩ Nguyễn Đức Cảnh và Hồ Ngọc Lân

Con đường về quê hương Thái Bình vàng trong nắng ấm, xanh màu xanh của cây cỏ ven đường và màu vàng mênh mông của những thửa ruộng đang mùa. Đoàn xe chưa vào đến trung tâm thành phố Thái Bình, bà con nhân dân đã ùa ra đón trong tâm trạng náo nức yêu thương. Khi đoàn xe dừng tại Nhà văn hoá lao động Thái Bình, cả đám đông xôn xao bỗng dưng ngưng tiếng, không gian im lặng trang nghiêm để đón “Người về”. Những nghi lễ truyền thống và lễ viếng trang trọng được tổ chức tại đây trước khi đưa Người về quê hương Diêm Điền. Nơi đó, là nơi quê nhà bấy lâu đau đáu ngóng trông. Nơi đó, là nơi Người an nghỉ vĩnh hằng bên nếp nhà xưa thân thuộc, bên giếng nước mát lành, hàng cau thẳng tắp, hàng rào dâm bụt xanh mướt sắp trổ bông và không gian thơm mùi hoa lan, hoa sữa. Hàng nghìn người đứng chật hai bên đường trước khu nhà lưu niệm Nguyễn Đức Cảnh được xây dựng ngay tại làng Diêm Điền, xã Thuỵ Hà, nay là làng Diêm Điền, thị trấn Diêm Điền - quê nhà của người con trung kiên Nguyễn Đức Cảnh. Anh cán bộ Bảo tàng Thái Bình kéo tay chúng tôi nói khẽ: “Cuối cùng, sau 75 năm, đồng chí Nguyễn Đức Cảnh lại  trở về quê nhà, trở về nơi đã cất tiếng khóc chào đời. Thế là ý nguyện của đồng chí, ý nguyện của con cháu trong họ tộc, ý nguyện của Đảng, Nhà nước, ý nguyện của nhân dân cả nước đã trở thành hiện thực. Mừng lắm”. Mới nói đến đó, chúng tôi đã thấy mắt anh rơm rớm. Nhìn chung quanh, không chỉ riêng anh. Nỗi xúc động dường như lan toả trong không khí trang nghiêm. Nghe trong tiếng gió có cả niềm vui xôn xao. Người đã “trở về bên Mẹ, làng quê yên bình”, như câu thơ của cháu nội Nguyễn Đức Lâm xúc động viết dâng Người. Về quê hương Bắc Ninh của liệt sĩ Hồ Ngọc Lân chúng tôi cảm giác, hình như cả thành phố Bắc Ninh đã thức một đêm trắng chờ đón hài cốt của một trong 3 người đảng viên đầu tiên thành lập Chi bộ Đảng cộng sản tỉnh Bắc Ninh. Đoàn xe đưa linh cữu liệt sĩ Hồ Ngọc Lân đi trên các tuyến đường của quê hương ông. Những nơi 75 năm trước là làng thôn, là ruộng lúa, nay mọc lên những khu đô thị mới nhà cao tầng san sát. Đô thị của Bắc Ninh đang thời kỳ hội nhập. Trung tâm văn hoá Kinh Bắc như mở rộng vòng tay chào đón người con xa quê lâu năm về với quê nhà. Khắp các tuyến phố chúng tôi qua, người dân hai bên đường lặng đi để dõi theo chiếc xe tang rước linh cữu người chiến sĩ cách mạng có công với quê hương Bắc Ninh yêu dấu.

Trung tâm văn hoá - thông tin tỉnh Bắc Ninh là nơi đón nhận, truy điệu, làm lễ viếng và an táng đồng chí Hồ Ngọc Lân. Đón đồng chí trở về là những lớp thế hệ sau, những cán bộ, đảng viên và nhân dân tỉnh Bắc Ninh thời kỳ mới. Hoà trong dòng người đến với lễ dâng hương tưởng niệm có gần 100 người trong gia tộc họ Hồ hiện đang sinh sống và làm việc tại Hải Phòng. Không ngại đường sá xa xôi, không nề công việc bận rộn, họ thu xếp việc gia đình để được đưa tiễn một người con của dòng họ sau bao năm lưu lạc trở về an nghỉ trong lòng đất mẹ quê hương. Trước ban thờ Tổ quốc và di ảnh, linh cữu người chiến sĩ cách mạng, tất cả cùng rưng rưng nước mắt. Quãng đường xa bỗng chốc tan biến để Trung tâm văn hoá-thông tin tỉnh Bắc Ninh bỗng dưng trở thành ngôi nhà thân yêu của gia tộc họ Hồ.

 Trên đường từ quê hương của 2 chiến sĩ cách mạng trở về Hải Phòng, chúng tôi bỗng cảm thấy có gì đó bâng khuâng, man mác. Dù biết chắc hẳn linh hồn người đã khuất đang vui vầy bên người thân của mình trên quê hương thân yêu, nhưng vẫn thấy có gì đó thật khó nói. Bao nhiêu năm nay, người Hải Phòng chúng tôi đã quá thân thuộc với tên tuổi đồng chí Nguyễn Đức Cảnh. Đến mức, con phố khu vực trung tâm  mang tên Người chạy dọc trước cửa Đề lao năm xưa chỉ cần nhắm mắt cũng mường tượng đầy đủ bao nhiêu công trình dọc theo tuyến phố ấy. 2 trường học, và cả những phù hiệu gắn tên người chiến sĩ cách mạng trên những tấm áo đồng phục học sinh tinh khôi. Giờ đây, có thêm một tên người trở nên gần gũi, cũng bởi gần 2 tháng nay, cùng với linh cữu của đồng chí Nguyễn Đức Cảnh, người con của gia tộc họ Hồ - Hồ Ngọc Lân dường như cũng trở thành một người thân trong đại gia đình thành phố Cảng.

NHÓM PHÓNG VIÊN CHÍNH TRỊ