Những lớp học thắp sáng tri thức giữa đại ngàn
Giữa núi rừng biên giới Mường Lát (Thanh Hóa), khi nhiều người đã khép lại một ngày lao động trên nương rẫy, những lớp học xóa mù chữ lại bắt đầu sáng đèn. Ở đó, những người lính Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 5 (Quân khu 4) kiên trì đưa con chữ đến với đồng bào, giúp những người từng mặc cảm vì không biết đọc, biết viết có thêm cơ hội tiếp cận tri thức, tự tin hơn trong cuộc sống.

Vượt qua mặc cảm để tìm đến con chữ
Ở tuổi mà nhiều người đã quen với nhịp sống lao động thường ngày, việc bắt đầu học đánh vần, tập viết không phải điều dễ dàng. Với không ít người dân ở các bản làng vùng cao thuộc khu vực Mường Lát (cũ), trở lại lớp học đồng nghĩa với việc phải vượt qua mặc cảm tuổi tác, những hạn chế về tiếng phổ thông và cả nỗi lo không thể tiếp thu kiến thức.
Thế nhưng, tại bản Tén Chè, bản Chim (xã Nhi Sơn), thôn Chiên Pục, Tén Tằn (xã Mường Lát), bản Pù Đứa (xã Quang Chiểu)... những lớp học đặc biệt vẫn đều đặn được duy trì. Không có bục giảng khang trang hay những điều kiện học tập đầy đủ, lớp học thường được tổ chức tại nhà văn hóa, với bảng đen, phấn trắng và những người thầy mặc áo lính.
Đứng lớp là cán bộ, chiến sĩ và lực lượng trí thức trẻ tình nguyện thuộc Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 5. Học viên phần lớn là người dân chưa biết chữ hoặc có nguy cơ tái mù chữ, trong đó có những người đã ngoài 40, 50 tuổi.
Bài học bắt đầu từ những điều tưởng chừng đơn giản nhất: nhận diện mặt chữ, học âm vần, ghép tiếng, tập đọc, tập viết và làm những phép tính thông thường. Với những học viên lớn tuổi, việc tiếp thu không thể nhanh như người trẻ. Có người chưa thành thạo tiếng phổ thông, có người phải học đi học lại một chữ mới nhớ. Bởi vậy, người đứng lớp không chỉ cần kiến thức mà còn phải có sự kiên trì, gần gũi và thấu hiểu.
Không dừng lại ở việc dạy đọc, dạy viết, các cán bộ, chiến sĩ còn lồng ghép tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; hướng dẫn kiến thức chăm sóc sức khỏe, kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt và những kỹ năng thiết thực trong sinh hoạt hằng ngày. Nhờ đó, mỗi buổi học không chỉ giúp học viên làm quen với mặt chữ mà còn mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, kiến thức phục vụ đời sống.
Tại xã Nhi Sơn, hai lớp học ở bản Tén Chè và bản Chim được duy trì nhờ sự kiên trì vận động của cán bộ, chiến sĩ và trí thức trẻ tình nguyện Đội sản xuất số 4. Những ngày đầu, việc vận động người dân đến lớp gặp không ít trở ngại. Nhiều chị em còn e ngại vì tuổi đã cao, không biết tiếng phổ thông, thậm chí cho rằng đã lớn tuổi thì học chữ cũng không còn cần thiết.
Để thay đổi suy nghĩ ấy, cán bộ, chiến sĩ không chỉ chờ học viên đến lớp mà còn tìm đến từng nhà, lên tận nương rẫy để trò chuyện, giải thích và động viên. Khi người dân hiểu được lợi ích của việc biết chữ, những rào cản ban đầu từng bước được tháo gỡ.
Thượng tá Lã Minh Thanh, Trưởng phòng Chính trị, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 5 chia sẻ: “Điều chúng tôi mong muốn không chỉ là giúp bà con biết đọc, biết viết mà còn tạo được niềm tin để người dân thấy việc học là cần thiết, dù ở bất kỳ độ tuổi nào. Khi bà con hiểu được lợi ích của con chữ, tự giác đến lớp và duy trì việc học, đó chính là kết quả đáng mừng nhất đối với đơn vị”.
Để bài giảng không trở nên xa lạ, những người thầy đặc biệt cũng chủ động lựa chọn phương pháp truyền đạt gần gũi với đời sống. Các từ ngữ quen thuộc trong sinh hoạt, những con số liên quan đến mua bán nông sản được đưa vào bài học, giúp học viên dễ hiểu, dễ nhớ và có thể vận dụng ngay trong thực tế.

Chị Hoàng Khánh Linh, trí thức trẻ tình nguyện Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 5 cho biết, niềm vui của những người đứng lớp là nhìn thấy học viên ngày càng mạnh dạn đọc bài, chủ động đến lớp và còn nhắc nhở nhau duy trì việc học. Những chuyển biến tưởng chừng nhỏ bé ấy lại là động lực để các thầy giáo tiếp tục gắn bó với lớp học.
Với bà Vi Thị Điếng, học viên lớp xóa mù chữ tại thôn Chiên Pục, xã Mường Lát, biết chữ đã mang lại những thay đổi cụ thể trong cuộc sống. Bà chia sẻ: “Ngày trước tôi không biết chữ, đi chợ mua bán nhiều khi cũng khó, người ta ghi thế nào thì mình phải nhờ người khác xem hộ. Lúc mới đi học cũng ngại lắm, vì tôi lớn tuổi rồi, sợ học không vào. Nhưng các thầy bộ đội dạy rất dễ hiểu. Giờ tôi đã biết viết tên, biết đọc được một số chữ, biết tính tiền khi mua bán. Tôi vui lắm”.
Từ chỗ phải nhờ người khác đọc hộ những thông tin đơn giản, giờ đây bà Điếng đã có thể tự mình nhận diện mặt chữ, viết tên và thực hiện những phép tính phục vụ việc mua bán. Đó không chỉ là kết quả của quá trình học tập mà còn là sự thay đổi trong tâm thế của một người từng nghĩ rằng cơ hội học chữ đã qua đi.
Gieo tri thức, bồi đắp tình quân dân nơi biên giới
Những lớp học xóa mù chữ ở Mường Lát, Nhi Sơn, Quang Chiểu không phải hoạt động nhất thời mà đã được Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 5 duy trì trong nhiều năm, gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao dân trí tại địa bàn vùng dự án.
Từ năm 2021 đến nay, đơn vị đã phối hợp với cấp ủy, chính quyền các địa phương mở 20 lớp xóa mù chữ, tái mù chữ cho 360 người dân trên địa bàn các xã thuộc vùng dự án Khu Kinh tế - Quốc phòng Mường Lát. Riêng lớp học tại thôn Chiên Pục, xã Mường Lát được tổ chức với sự phối hợp của Ủy ban MTTQ và UBND xã. Sau hơn một tháng học tập, nhiều học viên đã có thể đánh vần, đọc những từ ngữ đơn giản.
Kết quả ấy cho thấy, xóa mù chữ ở địa bàn miền núi, biên giới không đơn thuần là mở lớp và truyền đạt kiến thức. Điều quan trọng hơn là duy trì được việc học, tạo động lực để người dân vượt qua những trở ngại về điều kiện kinh tế, tuổi tác và tập quán sinh hoạt. Muốn vậy, hoạt động này cần sự phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng quân đội với cấp ủy, chính quyền và các tổ chức ở cơ sở.

Ông Mai Xuân Giang, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Lát đánh giá, sự đồng hành của Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 5 đã giúp địa phương có thêm nguồn lực nâng cao dân trí, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp rà soát nhu cầu học tập, vận động các gia đình tạo điều kiện để học viên duy trì việc học và hỗ trợ các lớp phát huy hiệu quả lâu dài.
Theo Thiếu tá Nguyễn Văn Thìn, Đội trưởng Đội sản xuất số 1, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 5, muốn giúp đồng bào phát triển, cán bộ, chiến sĩ phải gần dân, hiểu dân và nắm bắt đúng nhu cầu của người dân. Khi biết chữ, bà con sẽ tự tin hơn, chủ động tiếp cận thông tin, chính sách và kiến thức mới. Thông qua những lớp học, tình cảm gắn bó giữa cán bộ, chiến sĩ với Nhân dân cũng ngày càng được củng cố.
Ở khu vực biên giới phía Tây Thanh Hóa, nơi đời sống người dân còn nhiều khó khăn, nâng cao dân trí là một trong những nền tảng quan trọng để người dân từng bước cải thiện đời sống, chủ động tiếp cận các chính sách và ứng dụng kiến thức vào sản xuất. Bởi vậy, mỗi lớp học được duy trì, mỗi người dân biết thêm một con chữ đều mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một hoạt động giáo dục đơn thuần.
Từ thao trường đến những lớp học nơi bản xa, cán bộ, chiến sĩ Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 5 đang thực hiện nhiệm vụ bằng những việc làm cụ thể, gần gũi với đời sống Nhân dân. Những nét chữ đầu tiên có thể chưa thật tròn trịa, những phép tính ban đầu có thể còn chậm, nhưng đó là khởi đầu cho hành trình tiếp cận tri thức và thay đổi cuộc sống. Cũng từ những lớp học bình dị ấy, tình quân dân nơi phên dậu Tổ quốc thêm bền chặt, góp phần xây dựng thế trận lòng dân vững chắc từ cơ sở.