Những khía cạnh pháp lý của trí tuệ nhân tạo ở Việt Nam: Lý luận và thực tiễn

AI đang trở thành một trong những động lực quan trọng của phát triển kinh tế - xã hội và đặt ra hàng loạt vấn đề pháp lý mới, phức tạp. Ngày nay, trong một số lĩnh vực, AI đã có thể thay thế con người trong việc “tư duy” và “quyết định hành động”. Con người đang đứng trước những khả năng mà sự tham gia của AI trong các mối quan hệ truyền thống (người - người) là khó tránh khỏi.

Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng, liệu trong những quan hệ đó, ranh giới nào là rõ ràng giữa con người và máy móc? Và do vậy, những khía cạnh pháp lý xung quanh việc phát triển và ứng dụng AI có liên quan mật thiết đến vấn đề địa vị pháp lý của AI, cũng như một số phát sinh khác như tính bảo mật của dữ liệu, vấn đề sở hữu trí tuệ, trách nhiệm pháp lý và đặc biệt là vấn đề về đạo đức và quản lý nội dung AI...

Xuất phát từ quan điểm chung của Đảng, Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã để ra các nhiệm vụ “ưu tiên phát triển một số ngành công nghiệp, công nghệ chiến lược, trọng tâm là chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo”... Trước đó, ngày 26/01/2021, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 127/QĐ-TTg ban hành Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng Trí tuệ nhân tạo đến năm 2030. Chiến lược xác định rõ quan điểm coi AI là một lĩnh vực công nghệ nền tảng, góp phần quan trọng tạo bước đột phá về năng lực sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thúc đẩy phát triển kinh tế tăng trưởng bền vững. Chiến lược hướng tới mục tiêu đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI, đưa AI trở thành lĩnh vực công nghệ quan trọng của Việt Nam trong Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.

Việt Nam đang đứng trước thời điểm chuyển đổi mang tính chiến lược: vừa phải tận dụng cơ hội từ công nghệ AI, vừa phải chủ động thiết lập hệ thống pháp luật đủ linh hoạt, đủ tiên liệu để quản lý rủi ro và bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc song hành với khuyến khích, thúc đẩy phát triển AI an toàn có trách nhiệm.

Trong thời gian tới, Việt Nam cần tiếp tục có những giải pháp xây dựng chính sách, pháp luật cụ thể để tạo nền tảng thích nghi phù hợp với những thách thức mà nhiệm vụ trước mắt là nhận diện rõ ràng những vấn đề pháp lý trong hoạt động ứng dụng AI; xác định được các nguyên tắc điều chỉnh đối với AI trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm một số quốc gia, khu vực; đánh giá sự tương thích (hoặc chưa tương thích) của chúng với thực tiễn Việt Nam và hệ thống pháp luật hiện hành, từ đó đưa ra những phương án xây dựng khung pháp lý một cách phù hợp.

Cuốn sách là sản phẩm khoa học mang tính kế thừa kết quả nghiên cứu chuyên sâu của Đề tài khoa học cấp Bộ cùng tên do TS. Chu Thị Hoa làm chủ nhiệm. Nhà Xuất bản Tư pháp giữ nguyên một số quan điểm của tác giả có thể còn có ý kiến đa chiều để bạn đọc tham khảo.