Những điểm mới trong dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi)

Làm rõ dịch vụ bưu chính, phân định với logistics

Thông tin được ông Lê Văn Chung, đại diện Vụ Bưu chính, Bộ Khoa học và Công nghệ (Bộ KH&CN), cho biết tại họp báo thường kỳ tháng 9 của Bộ, ngày 30/9, khi giới thiệu những điểm mới của dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi).

Dự thảo kế thừa các quy định còn phù hợp của Luật Bưu chính năm 2010, đồng thời hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trước sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, chuyển đổi số và nhu cầu gửi, nhận hàng hóa ngày càng tăng.

Một trong những nội dung được dự thảo Luật làm rõ là phạm vi dịch vụ bưu chính, qua đó phân định với hoạt động vận tải, kho bãi và logistics.

Theo dự thảo, dịch vụ bưu chính được tổ chức, vận hành trên mạng bưu chính, gồm các công đoạn chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát bưu gửi và có thể bao gồm các công đoạn khác liên quan trực tiếp đến từng bưu gửi trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Dịch vụ bưu chính được nhận diện thông qua việc bưu gửi được xử lý riêng lẻ, có định danh và khả năng theo dõi, trừ trường hợp không thực hiện định danh theo quy định; đồng thời được phát đến người nhận theo địa chỉ hoặc địa điểm nhận theo thỏa thuận.

Các hoạt động vận tải hàng hóa, kho bãi, logistics độc lập và dịch vụ không có những đặc trưng nêu trên không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Bưu chính. Việc xác định rõ ranh giới này nhằm tạo cơ sở pháp lý minh bạch cho doanh nghiệp, đồng thời hạn chế chồng chéo trong quản lý.

Mạng bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu, chuyển cấp phép sang đăng ký điện tử

Dự thảo xác định phát triển mạng bưu chính trở thành hạ tầng thiết yếu phục vụ thương mại điện tử và kinh tế số. Trên cơ sở cách thức tổ chức hoạt động, doanh nghiệp bưu chính được phân thành doanh nghiệp vận hành mạng và doanh nghiệp không vận hành mạng để áp dụng các điều kiện, quyền và nghĩa vụ phù hợp.

Doanh nghiệp không vận hành mạng có thể sử dụng mạng hoặc thành phần mạng của doanh nghiệp vận hành mạng theo thỏa thuận để cung cấp dịch vụ, đồng thời được khuyến khích đầu tư, phát triển năng lực để trở thành doanh nghiệp vận hành mạng.

Một điểm đáng chú ý khác là dự thảo làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp trong chuỗi cung cấp dịch vụ. Doanh nghiệp giao kết hợp đồng với người sử dụng dịch vụ phải chịu trách nhiệm về việc cung cấp dịch vụ và bồi thường thiệt hại, kể cả khi thuê, hợp tác hoặc sử dụng mạng bưu chính của chủ thể khác.

Quy định này hướng tới việc xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm, giúp người sử dụng dịch vụ thuận lợi hơn trong việc yêu cầu giải quyết khi phát sinh sự cố hoặc tranh chấp.

Dự thảo Luật đề xuất chuyển từ cơ chế cấp phép sang đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính bằng phương thức điện tử, qua đó đơn giản hóa thủ tục gia nhập thị trường.

Theo đó, cơ quan có thẩm quyền kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ, không thẩm định nội dung đăng ký. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin kê khai và việc đáp ứng các điều kiện kinh doanh trong suốt quá trình hoạt động.

Thông tin đăng ký được công khai để phục vụ công tác quản lý, giám sát. Việc đáp ứng điều kiện kinh doanh được kiểm tra trong quá trình hoạt động.

Cách tiếp cận này chuyển trọng tâm từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm thủ tục hành chính ban đầu nhưng đồng thời tăng trách nhiệm tuân thủ của doanh nghiệp trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Mở rộng bưu chính phổ cập tới gói, kiện hàng hóa

Một thay đổi đáng chú ý là phạm vi dịch vụ bưu chính phổ cập được đề xuất mở rộng từ thư sang gói, kiện hàng hóa, phù hợp với sự phát triển của thương mại điện tử và nhu cầu gửi, nhận hàng hóa của người dân.

Theo dự thảo, người dân trên cả nước, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, được tiếp cận dịch vụ với chất lượng theo quy định và mức thu thống nhất trên toàn quốc. Mức thu không cao hơn giá cước bình quân của dịch vụ thương mại tương đương.

Quy định này nhằm tránh tình trạng người dân ở những địa bàn có chi phí phục vụ cao hoặc phát sinh ít bưu gửi phải chịu mức thu cao hơn chỉ do điều kiện địa lý.

Để duy trì khả năng cung cấp dịch vụ trên toàn quốc, Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp bưu chính được chỉ định duy trì quy mô và năng lực phục vụ tối thiểu của mạng bưu chính công cộng. Mức hỗ trợ được xác định trên cơ sở chi phí khấu hao tài sản cố định và chi phí nhân công tại các điểm phục vụ thuộc quy mô tối thiểu của mạng, đáp ứng yêu cầu chất lượng dịch vụ.

Doanh nghiệp được chỉ định phải theo dõi riêng hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh ngoài phạm vi công ích, không sử dụng nguồn lực hỗ trợ công ích để bù chéo cho hoạt động kinh doanh. Qua đó, nguồn lực Nhà nước được bảo đảm sử dụng đúng mục đích, phục vụ duy trì mạng bưu chính công cộng và cung cấp dịch vụ bưu chính công ích.

Theo đó, mỗi bưu gửi được gắn mã nhận dạng để theo dõi trong quá trình cung cấp dịch vụ, trừ trường hợp không thực hiện định danh theo quy định. Doanh nghiệp bưu chính thu thập thông tin liên hệ hợp lệ của người gửi, phân loại bưu gửi theo mức độ rủi ro và áp dụng biện pháp kiểm soát tương ứng trong phạm vi cần thiết.

Việc tạo lập, thu thập, sử dụng, kết nối, lưu trữ và bảo vệ dữ liệu bưu chính phải tuân thủ pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng và các quy định pháp luật có liên quan.

Các quy định mới tạo cơ sở nâng cao khả năng theo dõi, truy vết bưu gửi, phòng ngừa việc lợi dụng hoạt động bưu chính để vi phạm pháp luật, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Bảo đảm hoạt động bưu chính trong tình huống khẩn cấp

Dự thảo cũng bổ sung quy định về bảo đảm hoạt động bưu chính trong trường hợp thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp và các trường hợp cần thiết khác.

Theo đó, mạng bưu chính với vai trò là hạ tầng thiết yếu phục vụ thương mại điện tử và kinh tế số cũng có trách nhiệm duy trì lưu thông thư, gói, kiện hàng hóa thiết yếu trong những tình huống đặc biệt.

Dự thảo quy định việc huy động doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng để bảo đảm cung cấp dịch vụ và lưu thông hàng hóa thiết yếu khi cần thiết. Việc lựa chọn doanh nghiệp vận hành mạng làm đối tượng huy động xuất phát từ năng lực tổ chức, điều phối và kiểm soát mạng bưu chính, qua đó có thể huy động năng lực phục vụ trên các địa bàn.

Doanh nghiệp được huy động sẽ được bù đắp các chi phí hợp lý, hợp lệ phát sinh từ việc thực hiện nhiệm vụ.

Những nội dung trên cho thấy dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) không chỉ tập trung điều chỉnh hoạt động cung cấp dịch vụ mà còn hướng tới xây dựng một khung pháp lý phù hợp với sự phát triển của thương mại điện tử, kinh tế số và bưu chính số; đồng thời làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp, tăng khả năng bảo vệ người sử dụng dịch vụ và bảo đảm duy trì mạng bưu chính trong những tình huống cần thiết.