Những cặp vợ chồng 'giữ lửa' dân ca quan họ

Vẻ đẹp dân ca quan họ (ảnh: báo Bắc Ninh)
Vẻ đẹp dân ca quan họ (ảnh: báo Bắc Ninh)
(PLVN) - Khi đến vùng đất Kinh Bắc tìm hiểu về dân ca quan họ, tôi đã được gặp nhiều cặp vợ chồng cùng “nuôi” quan họ, bảo tồn để giá trị của loại hình nghệ thuật độc đáo này được phát triển bền vững.

Trụ cột quan họ vùng Kinh bắc

Tìm hiểu ở “miền quan họ”, tôi được gặp gỡ và tiếp xúc với vợ chồng nghệ sĩ Nguyễn Văn Cách và Nguyễn Kim Quýnh ở làng Đặng Xá, phường Vạn An, thành phố Bắc Ninh. Họ là những người đã bỏ tiền túi ra để “nuôi” và phục dựng các làn điệu quan họ.

Ở ngôi nhà ấm cúng của bà Quýnh, cả ba gian ngoài treo kín giấy khen, là kết quả của những hoạt động gìn giữ, phát huy và thi quan họ. Nói chuyện với bà, tôi hiểu là vợ chồng bà, các con bà yêu quan họ như máu thịt của mình. Nhiều người rất nể trọng tinh thần hào hiệp của hai vợ chồng bà.

Vợ chồng nghệ sĩ Văn Cách - Kim Quýnh
Vợ chồng nghệ sĩ Văn Cách - Kim Quýnh  

Xưa kia, ngoại trừ lúc thi lấy giải ở hội làng, còn thì chỉ có người quan họ kết nghĩa mới hát đối với nhau. Các canh hát được tổ chức mỗi năm một đôi lần trong dịp hội làng hay khi nhà ai có đám khao. Mối quan hệ nghệ thuật đặc biệt đó được lưu truyền từ đời này sang đời khác.

“Sinh ra từ cái nôi văn hóa, cái nôi quan họ, chúng tôi cũng lo lắng cho nhiều giá trị truyền thống bị mai một, sự cạnh tranh của nhiều loại hình giải trí mới thu hút giới trẻ, nên chúng tôi hết lòng vì giá trị di sản của quê hương”, bà Quýnh nói.

NSƯT Lệ Ngải (người xã Hiên Vân, Tiên Du - Bắc Ninh) nổi tiếng là người hát hay, cha chị là nghệ nhân Nguyễn Đức Sôi - người đã sáng tạo, gìn giữ nhiều làn điệu quan họ đặc sắc. May mắn sinh ra và lớn lên trong gia đình có “gen” dân ca quan họ, năm 1969 chị được Sở văn hóa giới thiệu đi học ở trường văn hóa nghệ thuật Hà Bắc.

Sau khi ra trường, cuối năm 1970 chị được chọn vào đoàn văn công xung kích đi phục vụ chiến trường. Những tháng năm tuổi trẻ, chị đã đưa quan họ ra tiền tuyến phục vụ bộ đội. Cũng trong những ngày phục vụ ở chiến trường, chị đã gặp anh Nguyễn Hoa Ngân ở binh trạm 34 ở đường Trường Sơn – người bạn đời tâm đầu hợp ý của mình. 

Vợ chồng NSUT Lệ Ngải
Vợ chồng NSUT Lệ Ngải  

Vợ chồng chị Lệ Ngải là người mến khách. Trong dịp hội làng Ngang Nội, xã Hiên Vân, Lệ Ngải có mời một số khách xa và nhiều người trong đó cũng có “món” quan họ vô cùng độc đáo. Họ cũng thuộc các câu lạc bộ quan họ ở trong nội tỉnh và Hà Nội, và đều có tình yêu với bộ môn nghệ thuật này. Trong tiệc rượu ở nhà Lệ Ngải, anh Ngân vui vẻ đón khách và mọi người đã hát chung những bài quan họ cả cũ lẫn mới. 

Cùng làng Ngang Nội với Lệ Ngải, có một đại gia đình yêu quan họ, trong đó trụ cột gia đình là cặp vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Đức Nhuận - Nguyễn Thị Bướm. Họ đều nổi tiếng trong giới yêu nghệ thuật truyền thống.

Ông Nguyễn Đức Nhuận vinh dự nhận danh hiệu nghệ nhân của tỉnh Bắc Ninh năm 2018. Đó là niềm vui với đại gia đình ông, với làng quan họ gốc Ngang Nội, với xứ Kinh Bắc. Nhưng mọi người cũng thật sự thấy nể trọng là hai ông bà luôn bổ trợ, giúp đỡ cho nhau và nhiều lần cùng xuất hiện trên các sân khấu biểu diễn.

Vào tuổi thất thập, vợ chồng lão nghệ nhân Nguyễn Đức Nhuận - Nguyễn Thị Bướm vẫn đắm say với quan họ như thuở còn son
Vào tuổi thất thập, vợ chồng lão nghệ nhân Nguyễn Đức Nhuận - Nguyễn Thị Bướm vẫn đắm say với quan họ như thuở còn son 

Vùng Kinh Bắc còn nhiều “cặp đôi” mà ở ông và bà đều là những nghệ nhân, say và chơi quan họ hết mình.  Như vợ chồng ông Nguyễn Văn Quyển, bà Nguyễn Thị Thơm ở thôn Kim Đôi, xã Kim Chân (TP Bắc Ninh); vợ chồng ông Nguyễn Văn Hiển và bà Lê Thị Tiếu (Khu 6, phường Đáp Cầu, TP Bắc Ninh); vợ chồng chị Nguyễn Thị Thềm và anh Nguyễn Văn Hùng ở làng Diềm (thuộc xã Hòa Long, huyện Yên Phong)…

Họ không chỉ có chất giọng tốt, hát hay, mà vẫn từng ngày góp mặt vào đời sống quan họ, gìn giữ và bảo tồn di sản của cha ông.

Giá trị của quan họ, tình yêu vượt xa chuyện kinh tế

NSƯT Lệ Ngải tâm sự rằng, ngày xưa các cụ “chơi” quan họ không ai nghĩ đến tiền bạc, đến với quan họ chủ yếu là cái tình, cái tình thì không tiền nào có thể mua được. Một lần trả lời phỏng vấn, Lệ Ngải nói: “Quan họ đã mang lại cho tôi nhiều thứ nhưng thứ lớn nhất là tình yêu. Tôi yêu quan họ cũng là yêu tiếng hát dân tộc, yêu quê hương, yêu nơi chôn nhau cắt rốn. Nhiều khi tôi tự nghĩ nếu không có quan họ thì tôi không biết rằng mình sẽ làm gì. Nghệ thuật đã ăn sâu vào máu thịt của tôi nên dù nhiều lúc có khó khăn với nghề, với nghiệp tôi vẫn quyết vượt qua để giữ mãi tình yêu ấy”.

Tiếp xúc, trò chuyện với vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Đức Nhuận - Nguyễn Thị Bướm trong buổi truyền dạy quan họ cho các bạn trẻ, tôi hiểu rằng, một khi quan họ đã “ngấm vào máu” là không thể dứt ra.

Người ta sẽ khó làm được việc khác một cách say sưa trừ quan họ. Nên nhiều người, yêu hát, yêu quan họ đến nỗi dù có làm gì, cũng đâu đó ở xứ Kinh Bắc thôi, để đến mùa, đến hội lại được hát. Vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Đức Nhuận - Nguyễn Thị Bướm vẫn nhanh nhẹn, tháo vát, vẫn hát vang, khỏe mà thiết tha tình tứ, vẳng lên chút phong vị chèo ngấm trong quan họ Ngang Nội. Ngày ông Nhuận còn đi làm thợ mộc, bao giờ trong túi đồ nghề của ông cũng có sáo, nhị, lúc ngơi việc thì hát. Vì tiếng hát nên người ta cũng thông cảm cho. 

Quan họ đã và đang lan tỏa, ngấm vào cả một số họa sĩ ở Hà Nội và họ đã thành lập câu lạc bộ để đi sưu tầm, học hát những làn điệu hay nhưng thật khó hát. Rồi ngay như nhà thơ Nguyễn Quang Hưng, một người đến miền quan họ chơi rồi yêu quan họ lúc nào chẳng biết, cũng đã cố tập và hát được gần chục bài.

Hưng thổ lộ về vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Đức Nhuận - Nguyễn Thị Bướm: “Tưởng rằng mê hát hồi trẻ trai xuân sắc, tình tứ lúng liếng mà thôi, nhưng đến giờ, hát vẫn là việc thường ngày của cặp liền anh liền chị lão làng. Cho nên là ông hát cho khách nghe, nhỡ có quên chữ nào thì bà nhắc. Không kể hồi xưa trẻ khỏe, bây giờ ông chăm giờ càng kỹ, bởi lo già rồi, khi hát nhỡ quên mất. Cho nên có dịp chuẩn bị liên hoan, hội diễn, cả tháng ông mua sữa hộp và nước dừa cho bà uống”.

Mỗi cuộc đời nghệ nhân là mỗi câu chuyện cảm động. Song sẽ còn cảm động hơn nữa khi đời sống của chật vật, gian khó, các nghệ nhân vẫn đắm đuối với lời ca tiếng hát, hy sinh cho nghệ thuật gần như vô điều kiện. Họ chỉ muốn được cống hiến, gìn giữ, bảo tồn, dạy miễn phí cho thế hệ sau này.

Tin cùng chuyên mục

Đọc thêm

MV “Đà Nẵng vẫy gọi yêu” chính thức phát hành

MV “Đà Nẵng vẫy gọi yêu” chính thức phát hành
(PLVN) - MV “Đà Nẵng vẫy gọi yêu” chính thức phát hành vào tháng 12/2024. Đây là dự án âm nhạc mới nhất của nhạc sĩ Lê Minh Phương và đạo diễn Phan Ngọc Trung - được lấy cảm hứng từ ý thơ của nhà thơ Dương Quyết Thắng.

Lý do Kiều Duy đăng quang Hoa hậu Quốc gia Việt Nam 2024

Lý do Kiều Duy đăng quang Hoa hậu Quốc gia Việt Nam 2024
(PLVN) - Theo Trưởng Ban tổ chức Phạm Kim Dung, Kiều Duy được chọn vì sở hữu hình thể cân đối, hài hòa, trí tuệ xuất sắc và đáp ứng tiêu chí của cuộc thi. Cô có tố chất cần thiết để tham gia cuộc thi sắc đẹp quốc tế.

NSND Mai Hoa ra mắt đĩa than “Nốt trầm”

“Nốt trầm” không chỉ là một phong cách âm nhạc mà còn là thương hiệu giọng hát của NSND Mai Hoa (ảnh BTC).
(PLVN) - “Nốt trầm” không chỉ là một phong cách âm nhạc mà còn là thương hiệu giọng hát của NSND Mai Hoa. NSND Mai Hoa thích hát những bài buồn, nhưng là buồn ánh lên tia hy vọng, ánh lên niềm lạc quan về cuộc sống chứ không phải buồn não nề, bi ai.

"Hoa hậu Việt Nam năm 2024" góp phần nhân lên niềm tự hào dân tộc

Các Hoa hậu: Tiểu Vy, Ngọc Hân, Đỗ Thị Hà, Đỗ Mỹ Linh cùng hội ngộ (ảnh BTC).
(PLVN) - Được thiết kế chuỗi hoạt động giàu tính thực tế, đậm chất nhân văn, cuộc thi Hoa hậu Việt Nam năm 2024 sẽ góp phần nhân lên niềm tự hào dân tộc, lan tỏa lòng nhân ái và khát khao chinh phục những đỉnh cao mới trong mỗi người dân đất Việt, để từ đó làm "Rạng rỡ Việt Nam".

Nguyễn Mộc An dành Quán quân "Tiếng hát Hà Nội 2024"

Thí sinh xứ Nghệ Nguyễn Mộc An đã giành giải thưởng cao nhất của cuộc thi (ảnh BTC).
(PLVN) - Tối 25/12/2024 tại Nhà hát Hồ Gươm, Chung kết cuộc thi Tiếng hát Hà Nội 2024 do Đài Hà Nội tổ chức đã diễn ra với 15 thí sinh tranh tài. Với ca khúc "Lời ru" (sáng tác: Quang Thái) và "Mênh mang một khúc sông Hồng" (sáng tác: Phó Đức Phương), thí sinh xứ Nghệ - Nguyễn Mộc An đã giành giải thưởng cao nhất của cuộc thi.

Cần “luồng gió mới” cho phim truyền hình Việt Nam

Cần “luồng gió mới” cho phim truyền hình Việt Nam
(PLVN) - Sau giai đoạn thành công với các bộ phim về đề tài gia đình, phim truyền hình Việt Nam đang đứng trước thách thức lớn khi các mô típ quen thuộc dần trở nên nhàm chán. Trong bối cảnh đó, sự xuất hiện của những tác phẩm khai thác các đề tài mới mẻ cho thấy tín hiệu đáng mừng, khẳng định sự cần thiết của một “luồng gió mới” để làm phong phú mảng phim truyền hình và đáp ứng nhu cầu khán giả hiện nay.

Triển lãm “Thiên Quang” - câu chuyện ánh sáng đất trời Thăng Long

Triển lãm truyền tải ý nghĩa về ánh sáng đất trời, tri thức, văn hóa và lịch sử lâu đời đất Thăng Long (ảnh P.V)
(PLVN) - Triển lãm “Thiên Quang” khai thác câu chuyện về ánh sáng thiêng liêng của trời và đất soi chiếu Thăng Long - nơi hội tụ văn hóa, lịch sử và tinh hoa nghề thủ công truyền thống diễn ra tại khu Thái Học, Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội). Từ ngày 22/12/2024 đến ngày 25/3/2025

Câu chuyện thoát nghèo của người phụ nữ Mường chinh phục Liên hoan phim quốc tế

Chị Bùi Thị Thu Huyền cầm trên tay hai chiếc cúp danh dự của Liên hoan phim SineMaya 2024. (Ảnh: TYM)
(PLVN) - Những ngày cuối năm 2024, tin vui đã đến khi bộ phim ngắn mang tên “Escaping Poverty: A Story of a Muong Woman Supported by TYM” được xây dựng dựa trên câu chuyện có thật của chị Bùi Thị Thu Huyền, một phụ nữ dân tộc Mường sống tại Thanh Sơn, Phú Thọ, đã đạt giải tại Liên hoan phim quốc tế SineMaya 2024. Bộ phim gây ấn tượng khi chị Huyền và các thành viên trong gia đình tự đóng vai chính, mang đến cảm xúc chân thực và sâu sắc.

Cuộc đời buồn của 'ông hoàng bolero' Trúc Phương

Những bản nhạc sầu thương đã vận vào đời nhạc sĩ Trúc Phương. (Nguồn: Amnhac.net)
(PLVN) - Nhạc sĩ Trúc Phương nổi tiếng khoảng những năm 60 của thế kỷ trước với dòng nhạc bolero uyển chuyển, hấp dẫn. Mỗi câu hát, lời ca của ông đều gắn liền với thân phận con người trôi nổi, đau thương, buồn khổ. Có lẽ, âm nhạc đã vận vào cuộc đời của nhạc sĩ Trúc Phương “chữ tài đi với chữ tai một vần”.

Các thí sinh với trang phục dân tộc tại bán kết 'Hoa hậu Thương hiệu Việt Nam 2024'

Các thí sinh với trang phục dân tộc đại diện cho bản sắc văn hoá của 54 dân tộc anh em. (ảnh BTC)
(PLVN) - Các thí sinh với trang phục dân tộc đại diện cho bản sắc văn hoá của 54 dân tộc anh em. Tiết mục đã khiến tất cả mọi người trong như vừa được sống lại với không khí hào hùng và mang đầy hào khí của dân tộc Việt Nam qua hơn 4.000 năm lịch sử tại đêm Bán kết “Hoa hậu Thương hiệu Việt Nam 2024 - Miss Brand VietNam 2024” vừa diễn ra tại thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai.