Những cặp vợ chồng 'giữ lửa' dân ca quan họ

Vẻ đẹp dân ca quan họ (ảnh: báo Bắc Ninh)
Vẻ đẹp dân ca quan họ (ảnh: báo Bắc Ninh)
(PLVN) - Khi đến vùng đất Kinh Bắc tìm hiểu về dân ca quan họ, tôi đã được gặp nhiều cặp vợ chồng cùng “nuôi” quan họ, bảo tồn để giá trị của loại hình nghệ thuật độc đáo này được phát triển bền vững.

Trụ cột quan họ vùng Kinh bắc

Tìm hiểu ở “miền quan họ”, tôi được gặp gỡ và tiếp xúc với vợ chồng nghệ sĩ Nguyễn Văn Cách và Nguyễn Kim Quýnh ở làng Đặng Xá, phường Vạn An, thành phố Bắc Ninh. Họ là những người đã bỏ tiền túi ra để “nuôi” và phục dựng các làn điệu quan họ.

Ở ngôi nhà ấm cúng của bà Quýnh, cả ba gian ngoài treo kín giấy khen, là kết quả của những hoạt động gìn giữ, phát huy và thi quan họ. Nói chuyện với bà, tôi hiểu là vợ chồng bà, các con bà yêu quan họ như máu thịt của mình. Nhiều người rất nể trọng tinh thần hào hiệp của hai vợ chồng bà.

Vợ chồng nghệ sĩ Văn Cách - Kim Quýnh
Vợ chồng nghệ sĩ Văn Cách - Kim Quýnh  

Xưa kia, ngoại trừ lúc thi lấy giải ở hội làng, còn thì chỉ có người quan họ kết nghĩa mới hát đối với nhau. Các canh hát được tổ chức mỗi năm một đôi lần trong dịp hội làng hay khi nhà ai có đám khao. Mối quan hệ nghệ thuật đặc biệt đó được lưu truyền từ đời này sang đời khác.

“Sinh ra từ cái nôi văn hóa, cái nôi quan họ, chúng tôi cũng lo lắng cho nhiều giá trị truyền thống bị mai một, sự cạnh tranh của nhiều loại hình giải trí mới thu hút giới trẻ, nên chúng tôi hết lòng vì giá trị di sản của quê hương”, bà Quýnh nói.

NSƯT Lệ Ngải (người xã Hiên Vân, Tiên Du - Bắc Ninh) nổi tiếng là người hát hay, cha chị là nghệ nhân Nguyễn Đức Sôi - người đã sáng tạo, gìn giữ nhiều làn điệu quan họ đặc sắc. May mắn sinh ra và lớn lên trong gia đình có “gen” dân ca quan họ, năm 1969 chị được Sở văn hóa giới thiệu đi học ở trường văn hóa nghệ thuật Hà Bắc.

Sau khi ra trường, cuối năm 1970 chị được chọn vào đoàn văn công xung kích đi phục vụ chiến trường. Những tháng năm tuổi trẻ, chị đã đưa quan họ ra tiền tuyến phục vụ bộ đội. Cũng trong những ngày phục vụ ở chiến trường, chị đã gặp anh Nguyễn Hoa Ngân ở binh trạm 34 ở đường Trường Sơn – người bạn đời tâm đầu hợp ý của mình. 

Vợ chồng NSUT Lệ Ngải
Vợ chồng NSUT Lệ Ngải  

Vợ chồng chị Lệ Ngải là người mến khách. Trong dịp hội làng Ngang Nội, xã Hiên Vân, Lệ Ngải có mời một số khách xa và nhiều người trong đó cũng có “món” quan họ vô cùng độc đáo. Họ cũng thuộc các câu lạc bộ quan họ ở trong nội tỉnh và Hà Nội, và đều có tình yêu với bộ môn nghệ thuật này. Trong tiệc rượu ở nhà Lệ Ngải, anh Ngân vui vẻ đón khách và mọi người đã hát chung những bài quan họ cả cũ lẫn mới. 

Cùng làng Ngang Nội với Lệ Ngải, có một đại gia đình yêu quan họ, trong đó trụ cột gia đình là cặp vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Đức Nhuận - Nguyễn Thị Bướm. Họ đều nổi tiếng trong giới yêu nghệ thuật truyền thống.

Ông Nguyễn Đức Nhuận vinh dự nhận danh hiệu nghệ nhân của tỉnh Bắc Ninh năm 2018. Đó là niềm vui với đại gia đình ông, với làng quan họ gốc Ngang Nội, với xứ Kinh Bắc. Nhưng mọi người cũng thật sự thấy nể trọng là hai ông bà luôn bổ trợ, giúp đỡ cho nhau và nhiều lần cùng xuất hiện trên các sân khấu biểu diễn.

Vào tuổi thất thập, vợ chồng lão nghệ nhân Nguyễn Đức Nhuận - Nguyễn Thị Bướm vẫn đắm say với quan họ như thuở còn son
Vào tuổi thất thập, vợ chồng lão nghệ nhân Nguyễn Đức Nhuận - Nguyễn Thị Bướm vẫn đắm say với quan họ như thuở còn son 

Vùng Kinh Bắc còn nhiều “cặp đôi” mà ở ông và bà đều là những nghệ nhân, say và chơi quan họ hết mình.  Như vợ chồng ông Nguyễn Văn Quyển, bà Nguyễn Thị Thơm ở thôn Kim Đôi, xã Kim Chân (TP Bắc Ninh); vợ chồng ông Nguyễn Văn Hiển và bà Lê Thị Tiếu (Khu 6, phường Đáp Cầu, TP Bắc Ninh); vợ chồng chị Nguyễn Thị Thềm và anh Nguyễn Văn Hùng ở làng Diềm (thuộc xã Hòa Long, huyện Yên Phong)…

Họ không chỉ có chất giọng tốt, hát hay, mà vẫn từng ngày góp mặt vào đời sống quan họ, gìn giữ và bảo tồn di sản của cha ông.

Giá trị của quan họ, tình yêu vượt xa chuyện kinh tế

NSƯT Lệ Ngải tâm sự rằng, ngày xưa các cụ “chơi” quan họ không ai nghĩ đến tiền bạc, đến với quan họ chủ yếu là cái tình, cái tình thì không tiền nào có thể mua được. Một lần trả lời phỏng vấn, Lệ Ngải nói: “Quan họ đã mang lại cho tôi nhiều thứ nhưng thứ lớn nhất là tình yêu. Tôi yêu quan họ cũng là yêu tiếng hát dân tộc, yêu quê hương, yêu nơi chôn nhau cắt rốn. Nhiều khi tôi tự nghĩ nếu không có quan họ thì tôi không biết rằng mình sẽ làm gì. Nghệ thuật đã ăn sâu vào máu thịt của tôi nên dù nhiều lúc có khó khăn với nghề, với nghiệp tôi vẫn quyết vượt qua để giữ mãi tình yêu ấy”.

Tiếp xúc, trò chuyện với vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Đức Nhuận - Nguyễn Thị Bướm trong buổi truyền dạy quan họ cho các bạn trẻ, tôi hiểu rằng, một khi quan họ đã “ngấm vào máu” là không thể dứt ra.

Người ta sẽ khó làm được việc khác một cách say sưa trừ quan họ. Nên nhiều người, yêu hát, yêu quan họ đến nỗi dù có làm gì, cũng đâu đó ở xứ Kinh Bắc thôi, để đến mùa, đến hội lại được hát. Vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Đức Nhuận - Nguyễn Thị Bướm vẫn nhanh nhẹn, tháo vát, vẫn hát vang, khỏe mà thiết tha tình tứ, vẳng lên chút phong vị chèo ngấm trong quan họ Ngang Nội. Ngày ông Nhuận còn đi làm thợ mộc, bao giờ trong túi đồ nghề của ông cũng có sáo, nhị, lúc ngơi việc thì hát. Vì tiếng hát nên người ta cũng thông cảm cho. 

Quan họ đã và đang lan tỏa, ngấm vào cả một số họa sĩ ở Hà Nội và họ đã thành lập câu lạc bộ để đi sưu tầm, học hát những làn điệu hay nhưng thật khó hát. Rồi ngay như nhà thơ Nguyễn Quang Hưng, một người đến miền quan họ chơi rồi yêu quan họ lúc nào chẳng biết, cũng đã cố tập và hát được gần chục bài.

Hưng thổ lộ về vợ chồng nghệ nhân Nguyễn Đức Nhuận - Nguyễn Thị Bướm: “Tưởng rằng mê hát hồi trẻ trai xuân sắc, tình tứ lúng liếng mà thôi, nhưng đến giờ, hát vẫn là việc thường ngày của cặp liền anh liền chị lão làng. Cho nên là ông hát cho khách nghe, nhỡ có quên chữ nào thì bà nhắc. Không kể hồi xưa trẻ khỏe, bây giờ ông chăm giờ càng kỹ, bởi lo già rồi, khi hát nhỡ quên mất. Cho nên có dịp chuẩn bị liên hoan, hội diễn, cả tháng ông mua sữa hộp và nước dừa cho bà uống”.

Mỗi cuộc đời nghệ nhân là mỗi câu chuyện cảm động. Song sẽ còn cảm động hơn nữa khi đời sống của chật vật, gian khó, các nghệ nhân vẫn đắm đuối với lời ca tiếng hát, hy sinh cho nghệ thuật gần như vô điều kiện. Họ chỉ muốn được cống hiến, gìn giữ, bảo tồn, dạy miễn phí cho thế hệ sau này.

Đọc thêm

Chương trình nghệ thuật chính luận “Vĩ tuyến 17 - Khát vọng hòa bình”

Cụm di tích lịch sử Cầu Hiền Lương – Sông Bến Hải- Vĩĩ tuyến 17 (Ảnh: Trần Tiến)
(PLVN) -  Nhân dịp kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống Khu vực Vĩnh Linh (25/8/1954 -25/8/2024), Báo Nhân Dân phối hợp tỉnh Quảng Trị tổ chức Chương trình nghệ thuật chính luận “Vĩ tuyến 17 - Khát vọng hòa bình”. Chương trình sẽ diễn ra vào tối ngày 19/7/2024 tại Kỳ đài Bờ Bắc – Khu Di tích Đôi bờ Hiền Lương, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị.

Vở nhạc kịch Shrek - hạnh phúc khi là chính mình

Hành trình đưa nhạc kịch đến với khán giả khắp Việt Nam mang tên "Shrek: On National Tour". (Ảnh BTC)
(PLVN) - Vở nhạc kịch Shrek đã phá vỡ những định kiến thông thường, đem lại thông điệp vô cùng ý nghĩa: Mỗi người dù là ai, đều thật đẹp khi là chính mình và đều xứng đáng có được hạnh phúc. Chính thông điệp này đã chạm đến trái tim của những khán giả thưởng thức vở nhạc kịch và để lại những dư âm thật sâu sắc, rực rỡ.

Xem phim kinh điển trên Hanoi On

Đài Phát thanh-Truyền hình Hà Nội ra mắt ứng dụng nội dung đa phương tiện Hanoi On (ảnh P.V)
(PLVN) - Hanoi On là một hệ sinh thái nội dung số cho Hà Nội và về Hà Nội. Ứng dụng này gồm các chương trình truyền hình, thông tin điện tử, chương trình phát thanh và các nội dung nghe nhìn đặc sắc. Ngoài ra, Hanoi On còn có hàng vạn chương trình âm nhạc, hàng nghìn sách nói, cùng thư viện phim bộ đặc biệt là bộ sưu tập những bộ phim kinh điển của Việt Nam và nước ngoài.

60 thí sinh vào bán kết Hoa hậu Du lịch Việt Nam 2024

Thí sinh tham dự Hoa hậu Du lịch Việt Nam 2024. (Ảnh T.Thanh)
(PLVN) - Tại vòng Bán kết, top 60 thí sinh xuất sắc nhất đến từ khắp đất nước tập trung tại Sa Pa (Lào Cai) và bắt đầu chuỗi hành trình quảng bá, lan tỏa vẻ đẹp của du lịch Sa Pa nói riêng và Việt Nam nói chung đến cộng đồng.

Hội thảo về Danh nhân Lưu Đình Chất

Tham luận của các nhà nghiên cứu, nhà sử học góp phần làm rõ nét hơn về cuộc đời và sự nghiệp của vị đại quan Lưu Đình Chất. (Ảnh: Y. Khương).
(PLVN) - Ngày 6/7/2024, Hội thảo “Vai trò của danh nhân Lưu Đình Chất trong lịch sử dân tộc và việc bảo tồn, phát huy các giá trị di sản về ông” diễn ra tại huyện Hoằng Hóa, (Thanh Hóa), góp phần làm rõ nét hơn về cuộc đời và sự nghiệp của vị đại quan Lưu Đình Chất, cũng như đóng góp của ông trong lịch sử dân tộc.

Ca sĩ Phương Linh từng ở ẩn để chữa bệnh

Ca sĩ Phương Linh trở lại với sân khấu sau thời gian dài điều trị bệnh (ảnh P.V)
(PLVN) - Hạn chế việc đi hát, ít ai biết được rằng ca sĩ Phương Linh phải đối diện với việc bị tràn dịch khớp gối. Sau nhiều năm điều trị từ Đông y đến Tây y, đến nay nữ ca sĩ mới phục hồi được 80%.

Nhiều người trẻ tâm huyết với nghệ thuật hát bội

Nhiều người trẻ tâm huyết với nghệ thuật hát bội
(PLVN) - Trước dòng chảy như vũ bão của nghệ thuật hiện đại với sự du nhập của nhiều loại hình giải trí mới, các loại hình nghệ thuật truyền thống như hát bội rơi vào khủng hoảng, bấp bênh. Lo ngại di sản niên đại hàng trăm năm của ông cha đứng trước nguy cơ mai một, thất truyền, các bạn trẻ Gen Z đã tâm huyết, nỗ lực tổ chức nhiều chương trình giới thiệu, đưa các loại hình nghệ thuật truyền thống đến gần công chúng, tạo cầu nối giữa nghệ thuật truyền thống và hiện đại…

Vẻ đẹp Tây Hồ trên khuôn nhạc

Vẻ đẹp mênh mang của Hồ Tây luôn dễ chạm vào trái tim người nghệ sĩ, tạo nguồn cảm hứng bất tận cho thi ca. (Ảnh: Zing.vn)
(PLVN) - Hồ Tây là góc lãng mạn nhất trong bức tranh Hà Nội đa màu, là thế giới của những làn gió trong trẻo, sự phóng khoáng và giàu chất thơ. Như một lẽ rất tự nhiên, vẻ đẹp mênh mang của Hồ Tây luôn dễ chạm vào trái tim người nghệ sĩ, tạo nguồn cảm hứng bất tận cho thi ca, nhạc họa, văn chương bao đời nay. Vẻ đẹp lung linh, lãng mạn của Hồ Tây được hiện lên trên từng khuôn nhạc.

'Vui lên nào, anh em ơi' - bộ phim ca ngợi sức mạnh tình bạn

"Vui lên nào, anh em ơi" hướng đến khẳng định giá trị bản thân, sức mạnh của tình bạn (ảnh trong phim)
(PLVN) - “Vui lên nào, anh em ơi” khẳng định sức mạnh của tình bạn, giá trị của niềm tin, sự khích lệ và lối sống tích cực. Bộ phim không chỉ mang đến cho khán giả những tiếng cười mà còn truyền tải những bài học quý giá về cuộc sống, khơi dậy sự lạc quan trong mỗi người.

18 tác phẩm hội họa tại 'Hồng Sen'

Một số bức tranh hoa sen với nét vẽ tài hoa của các họa sĩ đương đại Việt Nam (ảnh Sơn Tùng).
(PLVN) - 18 tác phẩm hội họa có chủ đề về hoa sen thuộc bộ sưu tập “Hồng Sen” của nhà sưu tập Thúy Anh được trưng bày tại Hà Nội. Những bức tranh hoa sen với nét vẽ tài hoa của các họa sĩ đương đại Việt Nam xuất hiện bên áo dài, nón lá đã tạo điểm nhấn đẹp đẽ, khó phai, góp phần tôn vinh vẻ đẹp của đất nước, con người Việt Nam.

Triển lãm “Cuộc sống quanh ta 2024” tôn vinh nét đẹp bình dị

Cuộc sống quanh ta 2024” tôn vinh nét đẹp đời thường (Ảnh: BTC).
(PLVN) - Triển lãm “Cuộc sống quanh ta 2024” trưng bày 63 tác phẩm, là những sáng tác mới của 62 tác giả thuộc thuộc Câu lạc bộ Mỹ thuật sáng tác đề tài xây dựng Tổ quốc. Người xem có thể bắt gặp những hình ảnh bình dị với làng gốm, làng thổ cẩm, làng nón, phong cảnh bốn mùa, đình làng, Khuê Văn Các...