Những 'cánh tay nối dài' giữ bình yên nơi vùng biên Quảng Trị
Tại xã Hướng Lập (tỉnh Quảng Trị), nơi phần lớn cư dân là đồng bào Bru - Vân Kiều sinh sống, những người có uy tín trong cộng đồng cùng các trưởng dòng họ đang trở thành lực lượng đặc biệt trong công tác giữ gìn an ninh, trật tự. Không mang quân hàm, cũng không thực hiện nhiệm vụ theo mệnh lệnh hành chính, nhưng tiếng nói của họ lại có sức nặng, góp phần đưa chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến từng nếp nhà, từng bản làng.
Lấy uy tín để lan tỏa ý thức chấp hành pháp luật
Có dịp đến với các bản làng vùng biên xã Hướng Lập, chúng tôi dễ dàng cảm nhận được sự gần gũi giữa lực lượng công an với người dân địa phương. Mối quan hệ ấy không chỉ được xây dựng bằng những lần xuống cơ sở, mà còn được vun đắp thông qua đội ngũ người có uy tín và trưởng các dòng họ.
Ông Hồ Văn Hoa là Bí thư Chi bộ, người có uy tín tại thôn A Xóc – Cha Lỳ. Nhiều năm qua, ông luôn được người dân tin tưởng bởi sự gương mẫu, trách nhiệm và tận tâm trong các hoạt động cộng đồng.
Ông Hoa chia sẻ: “Muốn người dân thay đổi nhận thức thì trước hết phải kiên trì lắng nghe, gần gũi và giải thích bằng chính những điều diễn ra trong cuộc sống hằng ngày. Không thể áp đặt hay nóng vội, bởi sự chuyển biến trong nhận thức chỉ đến khi người dân thật sự hiểu được điều đúng và thấy được lợi ích của việc chấp hành pháp luật”.
Xã Hướng Lập hiện có khoảng 98% dân số là đồng bào Bru - Vân Kiều. Trước đây, do điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, một số hủ tục và tập quán lạc hậu vẫn tồn tại. Bên cạnh đó, tình trạng thanh thiếu niên sử dụng rượu bia, vi phạm trật tự an toàn giao thông, mâu thuẫn trong gia đình hay tranh chấp trong cộng đồng vẫn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh vi phạm pháp luật.
Từ năm 2019, sau khi lực lượng công an chính quy được bố trí về xã, những buổi gặp gỡ, đối thoại, tuyên truyền được tổ chức thường xuyên ngay tại thôn, bản, với sự tham gia tích cực của các già làng, trưởng bản, người có uy tín và các đoàn thể địa phương.
Chính nhờ sự đồng hành ấy, nhiều hủ tục từng bước được loại bỏ, ý thức chấp hành pháp luật của người dân ngày càng được nâng lên, góp phần xây dựng đời sống văn minh, đoàn kết trong cộng đồng.
Phát huy sức mạnh của dòng họ trong phòng ngừa vi phạm
Một điểm đặc biệt trong công tác bảo đảm an ninh, trật tự ở Hướng Lập là việc phát huy vai trò của các trưởng dòng họ. Đối với đồng bào Bru - Vân Kiều, quan hệ huyết thống và dòng tộc luôn giữ vị trí quan trọng trong đời sống xã hội. Vì vậy, tiếng nói của trưởng họ có sức ảnh hưởng lớn đối với mỗi thành viên trong gia đình, dòng tộc.
Anh Hồ Hoàng Thới, Trưởng họ A Pai tại thôn Cù Bai cho biết: “Nhiều năm qua, dòng họ luôn phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an xã trong việc giáo dục, nhắc nhở con cháu chấp hành pháp luật, xây dựng nếp sống văn hóa và phòng ngừa các hành vi vi phạm”.
Theo anh Thới, khi phát hiện một thành viên có biểu hiện vi phạm, dòng họ sẽ chủ động tổ chức họp để phân tích đúng sai, động viên, giáo dục và giúp người đó sửa đổi. Chỉ khi các biện pháp giáo dục trong cộng đồng không còn hiệu quả hoặc hành vi vi phạm vượt quá thẩm quyền thì mới phối hợp với chính quyền để xử lý theo quy định pháp luật.
Cách làm mềm dẻo nhưng kiên quyết này đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Trong khoảng 5 năm qua, trưởng họ cùng lực lượng Công an xã đã tham gia cảm hóa, giáo dục khoảng 20 trường hợp có biểu hiện vi phạm pháp luật, chủ yếu liên quan đến thanh thiếu niên điều khiển xe tốc độ cao, gây rối trật tự, mâu thuẫn gia đình hoặc trộm cắp vặt.
Một trường hợp điển hình là một người đàn ông ở thôn Cù Bai từng nhiều lần uống rượu, có hành vi bạo lực với vợ. Sau khi được dòng họ, chính quyền và Công an xã phối hợp tuyên truyền, phân tích, người này đã thay đổi nhận thức, từ bỏ hành vi bạo lực, tập trung lao động sản xuất, ổn định cuộc sống gia đình.
Những câu chuyện như vậy cho thấy, khi pháp luật được truyền tải thông qua chính những người mà cộng đồng tin tưởng, hiệu quả giáo dục và phòng ngừa sẽ bền vững hơn.
Xây dựng "thế trận lòng dân" vững chắc nơi biên giới
Theo Thượng tá Cao Sơn Hải, Trưởng Công an xã Hướng Lập, công tác bảo đảm an ninh, trật tự ở địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số không thể chỉ dựa vào lực lượng chức năng mà cần phát huy sức mạnh của toàn dân.
Bởi vậy, đơn vị luôn duy trì sự phối hợp thường xuyên với cấp ủy, chính quyền, các đoàn thể, già làng, người có uy tín và trưởng các dòng họ để tuyên truyền pháp luật, phòng ngừa tội phạm và giải quyết các vụ việc phát sinh ngay từ cơ sở.
Thực tế cho thấy, nhờ sự đồng thuận của người dân và cách làm phù hợp với đặc điểm văn hóa của đồng bào Vân Kiều, nhiều năm qua tình hình an ninh, trật tự trên địa bàn xã Hướng Lập luôn được giữ vững. Địa phương không phát sinh điểm nóng về an ninh, trật tự, đồng thời tiếp tục duy trì địa bàn không có tệ nạn ma túy.
Ông Nguyễn Minh Tâm – Chủ tịch UBND xã Hướng Lập cho biết, việc phát huy vai trò của người có uy tín và các trưởng dòng họ không chỉ góp phần bảo đảm an ninh, trật tự mà còn củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, tạo nền tảng để phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững ở khu vực biên giới.
Trong hành trình giữ gìn bình yên nơi phên dậu Tổ quốc, bên cạnh lực lượng công an, những người có uy tín, trưởng bản, trưởng dòng họ vẫn đang lặng lẽ phát huy vai trò của mình. Họ chính là những "cầu nối" bền chặt giữa chính quyền với nhân dân, góp phần đưa pháp luật đi vào cuộc sống bằng sự gần gũi, thuyết phục và niềm tin từ cộng đồng.