Một đoạn tường của Đồn Rạch Cát nhìn từ bên ngoài.
(PLVN) - Được Pháp xây dựng vào năm 1903, đồn Rạch Cát (xã Long Hựu Đông, huyện Cần Đước, tỉnh Long An) là pháo đài quân sự đồ sộ vào loại nhất nhì Đông Dương lúc bấy giờ với chi phí cao gấp 3,5 lần xây dựng Nhà hát lớn Hà Nội. 
0:00 / 0:00
0:00

Những bí ẩn xung quanh pháo đài lớn nhất Đông Dương

Để hoàn thành công trình quân sự có kiến trúc độc đáo tại vị trí chiến lược này, người Pháp phải mất hơn 10 năm với số tiền đầu tư khủng 7 triệu francs thời ấy, cao gấp 3,5 lần chi phí xây dựng Nhà hát lớn Hà Nội cùng thời điểm.

Từng là pháo đài tối tân

Đồn Rạch Cát có vị trí đắc địa khi nằm ở cửa 3 con sông Rạch Cát - Vàm Cỏ - Soài Rạp thông với cửa biển Vàm Láng. Vị trí này cạnh tuyến đường thủy giao lưu hàng hóa từ miền Tây Nam bộ lên Sài Gòn - Chợ Lớn và các tỉnh miền Đông Nam bộ và ngược lại. Đồng thời án ngữ trên con đường thủy từ biển vào Sài Gòn, các tuyến đường có thể lưu thông qua Lào, Campuchia, Thái Lan.

Nhìn ra được địa thế quan trọng đó, nên hơn 100 năm trước, trước nguy cơ xảy ra chiến tranh thế giới thứ nhất (1914-1917) với mục đích củng cố quyền lực của Pháp ở Đông Dương, thực dân Pháp đã cho xây dựng Đồn Rạch Cát. Nhiệm vụ của pháo đài này chẳng những kiểm soát toàn bộ giao thông thủy vào Sài Gòn mà còn khống chế 1 phần biển Vũng Tàu.

Công trình được khởi công năm 1903, với kiến trúc tổng thể hình hình cánh cung, đối xứng, trên diện tích khoảng 3ha. Công trình có chiều dài 300m, rộng 100m, cao 5 tầng với 3 tầng chìm, 2 tầng nổi. Hai tầng nổi chứa đạn dược, hầm chỉ huy và phòng ở của binh lính, lương thực thực phẩm phòng khi đồn bị bao vây dài ngày. Các tầng hầm vừa là móng công trình vừa là hầm chứa nước ngọt bởi khu vực này nhiễm mặn và xa dân cư.

Những bí ẩn xung quanh pháo đài lớn nhất Đông Dương ảnh 1

Tháp pháo khổng lồ này có thể xoay 360 độ.

Ban đầu công trình dự kiến hoàn thành khoảng hai năm sau đó nhưng do mưa bão, cùng việc địa chất vùng này rất yếu phải thay đổi thiết kế nên công trình mất 11 năm sau mới hoàn thành (năm 1914). Người Pháp gọi đây là “Hệ thống phòng thủ các con sông và Cap Saint-Jacques”. Chi phí xây dựng pháo đài vào khoảng 7 triệu francs thời ấy, cao gấp 3,5 lần chi phí xây dựng Nhà hát lớn Hà Nội.

Chuyện kể rằng, sau khi người Pháp cho tàu chở vật liệu đến thì xảy ra trận bão năm Giáp Thìn (1904) - trận cuồng phong mạnh nhất từng đổ bộ vào Sài Gòn khiến 3.000 người chết, khiến vật liệu trôi sạch. Năm 1905, Pháp gom dân 2 huyện Cần Giuộc, Cần Đước đến đây lao động khổ sai, đào móng đóng cừ, đào nền sâu hàng chục mét dưới lòng đất. Hàng trăm dân phu phải bỏ mạng vì rừng thiêng nước độc và làm việc nặng nhọc.

Sau thập kỷ xây dựng, pháo đài được đưa vào sử dụng với những vũ khí vào loại hiện đại nhất lúc bấy giờ. Ở hai đầu cánh cung, người Pháp lắp hai khẩu trọng pháo lớn có thể xoay 360 độ nên có thể kiểm soát được mọi hướng, có tầm bắn hơn 20km, khống chế một vùng rộng lớn tới cả vùng Gò Công, Sài Gòn và vùng biển Vũng Tàu. Người Pháp còn lắp đặt hai khẩu Canon loại 240mm để tăng thêm sức mạnh cho trận địa này ở tầm bắn gần hơn.

Đặc biệt, từng có hai khẩu pháo 605mm trên nóc pháo đài, sau đó bị lấy đi và nay chỉ còn hai mâm pháo bằng thép có đường kính 6m, nhô cao để lộ hai lỗ nòng pháo lớn. Hai khẩu pháo được thể hiện trong thiết kế từ khi người Pháp lên kế hoạch xây dựng pháo đài. Ngày nay vẫn còn một số tài liệu lưu trữ về kế hoạch để bắn thử hai khẩu pháo khổng lồ này những năm 1908-1914.

Những bí ẩn xung quanh pháo đài lớn nhất Đông Dương ảnh 2

Những mâm pháo bằng bê tông sau khi các khẩu pháo bị tháo đi.

Ở giữa đồn được lắp 4 khẩu pháo 95mm (sau này cả 4 khẩu pháo này đã bị tháo dỡ) và 6 khẩu pháo phòng không 75mm. Với tầm bắn và số lượng pháo lắp đặt này, pháo đài tại Đồn Rạch Cát cho thấy quy mô còn hơn cả pháo đài ở Verdun (Pháp). Tại trung tâm cánh cung là trung tâm chỉ huy của pháo đài với lối đi dích dắc. Cách pháo đài chính vài trăm mét là hệ thống các lô cốt bảo vệ từ xa được trang bị hỏa lực.

Khoảng cuối thập niên 1930, để tăng cường thêm hỏa lực cho pháo đài, thực dân Pháp còn xây dựng ở hai đầu của pháo đài hai ụ pháo lộ thiên, mỗi ụ đặt một khẩu pháo 138 mm. Đây là một loại pháo hạm hiện đại, bán tự động, có tốc độ bắn cao, tầm bắn 18,2 km, đạn nặng 40 kg. Khi chiến tranh thế giới thứ 2 bùng nổ, pháo đài được tu sửa trang bị trận địa pháo phòng không, súng máy phòng không, nhà ở và các hồ chứa nước cho binh lính.

Khi thực dân Pháp đầu hàng Nhật ở Sài Gòn thì đồn giao cho lính Nhật, khi đó một số loại trọng pháo, súng ống đạn dược bị Nhật tháo đi. Tháng 8/1945, phát xít Nhật đầu hàng đồng minh, quân Nhật bỏ đồn, người dân xã Long Hựu Đông theo lời kêu gọi của Mặt trận Việt Minh nổi lên giành chính quyền và chiếm lấy đồn. Thời chống Mỹ, đây từng là nơi chính quyền Việt Nam Cộng hòa lập làm trại giam, đặt 12 khẩu pháo 75mm để trấn giữ các vùng từ chiến khu Rừng Sác đến Cần Đước, Cần Giuộc…

Hứa hẹn là điểm đến hấp dẫn

Sau hơn trăm năm tồn tại, pháo đài một thời lừng danh giờ ẩn mình giữa rừng đước xanh ngắt, thay vì có tầm nhìn bao quát tứ phía từ nóc đồn như xưa kia. Cảnh quan bên ngoài đã đổi khác nhưng kết cấu tổng thể Đồn Rạch Cát vẫn nguyên vẹn, và trên mình pháo đài bao dấu tích trăm năm vẫn còn hằn rõ. Trên hai cánh cửa thép dày 12cm vẫn còn chi chít vết đạn, các thanh cài vẫn còn nguyên, những bản lề vẫn lắp khít trên tường thành.

Hình ảnh thể hiện rõ nét nhất cho uy lực pháo đài là các cỗ pháo lớn phía trên tầng 5. Các mâm pháo bằng bê tông, những trụ nổi và cột ốc thép đặt pháo còn lại sau khi các khẩu pháo bị tháo đi. Riêng hai khẩu pháo 138mm dài hơn 4m vẫn còn nguyên vẹn, kê nòng thép trên thành mâm pháo bêtông. Đây là một loại pháo hạm hiện đại, bán tự động, có tốc độ bắn cao, tầm bắn 18,2 km, đạn nặng 40 kg.

Những bí ẩn xung quanh pháo đài lớn nhất Đông Dương ảnh 3

Khẩu pháo 138mm dài hơn 4m tại đồn còn tương đối nguyên vẹn.

Mặc dù còn nguyên kết cấu ban đầu nhưng nhiều bộ phận pháo đài đã xuống cấp trầm trọng, có chỗ sụt lún, bong tróc. Sàn bêtông đã hư hỏng nặng, lộ rõ thép hoen gỉ, thấm dột. Các phòng tầng hầm không sử dụng được do nước và bùn xâm nhập, hệ thống súng máy đã bị tháo đi, hai khẩu trọng pháo ở hai đầu cánh cung không còn, chỉ còn hai tháp pháo. Các đài quan sát từng cao đến 20-25m nay đã bị sụp đổ và các lô cốt xung quang đã đổ ngã và bị cây cỏ bao phủ.

Pháo đài mang trên mình nhiều ý nghĩa lịch sử to lớn và nằm giữa thiên nhiên xanh tươi với rừng ngập mặn bạt ngàn và hệ thống kênh rạch đặc trưng vùng hạ nguồn các con sông. Xung quanh có các điểm du lịch, nổi tiếng nhất là di tích lịch sử quốc gia nhà trăm cột, được các nghệ nhân Huế xây dựng hơn trăm năm trước. Vùng lúa Nàng Thơm Chợ Đào, Chùa Núi và chùa Tôn Thạnh gắn liền với Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc và nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu.

Mang vẻ đẹp hoành tráng, trận địa pháo này trở thành bối cảnh của trên 10 bộ phim sau năm 1975, trong đó bộ phim nổi tiếng Đất phương nam. Đồn Rạch Cát vì thế được đánh giá là có tiềm năng trở thành điểm du lịch đặc biệt hấp dẫn. Tỉnh Long An cũng từng đưa ra dự án du lịch và mời gọi các nhà đầu tư và hiện tại địa phương đã có chủ trương đầu tư phát triển du lịch trên diện tích hàng chục ha.

Nếu được thực hiện như kế hoạch, nơi này sẽ trở thành một điểm tham quan trọng tâm bên cạnh các điểm du lịch, các khu nghỉ dưỡng sinh thái. Khi đó, du khách từ TP HCM sẽ chỉ mất hơn 1 giờ đồng hồ để đến khu vực này. Và từ đây dễ dàng kết nối giao thông đường sông với cảng quốc tế Long An (xã Tân Tập, huyện Cần Giuộc), khu du lịch Rừng Sác Cần Giờ (TP HCM) và trận địa pháo Vũng Tàu, xa hơn là các tỉnh miền Tây và Đông Nam Bộ.

Hiện nay, đang có một đơn vị của Quân khu 7 đóng tại đây nên để được tham quan cần có sự cho phép của cơ quan chức năng. Được biết, sau khi có chủ trương phát triển du lịch tại di tích Đồn Rạch Cát, tỉnh Long An đang làm việc với Quân khu 7 (đơn vị đang quản lý đồn) để tính các phương án bàn giao đất và tiếp đến là các phương án phát triển du lịch tại di tích này. Vừa giàu giá trị lịch sử, vừa có giá trị nghệ thuật kiến trúc đồn lũy cổ ở châu Âu, Đồn Rạch Cát đã được xếp hạng di tích cấp quốc gia.

Gia Nguyễn

Đọc thêm

Danh tướng triều Nguyễn với nhiều kỳ tích ở vùng Tây Nam Bộ được dân tôn thần

 Lăng Thoại Ngọc Hầu (Sơn Lăng) tại phường Núi Sam, TP Châu Đốc, tỉnh An Giang.
(PLVN) - Thoại Ngọc Hầu (1761–1829), bậc khai quốc công thần triều Nguyễn, được biết đến không chỉ là một danh tướng kiệt xuất, nhà ngoại giao tài ba, mà còn là một nhà doanh điền xuất sắc được người dân Tây Nam Bộ tôn kính. Hai công trình có giá trị vô cùng to lớn thể hiện công lao của ông là kênh Thoại Hà và kênh Vĩnh Tế.

Đền cổ linh thiêng chôn cất cá voi nơi xứ Nghệ

Đền Làng Hiếu có lịch sử trên 350 năm thờ cá Ông Voi.
(PLVN) - Ở Nghệ An có một khu vực bà người dân “quy hoạch” thành khu nghĩa trang hương khói mỗi năm. Nhưng đó không phải là nghĩa trang dành cho người mà là nghĩa trang dành cho...cá voi ở đền Làng Hiếu. Ngôi đền với lịch sử hơn 350 năm là nơi cư dân chọn để lưu giữ xương cốt, thờ phụng cá Ông.

Việt Nam trong ký ức (Kỳ 2): Trăm năm tàu điện Hà Thành

Việt Nam trong ký ức (Kỳ 2): Trăm năm tàu điện Hà Thành
(PLVN) - Háo hức với tuyến tàu điện Cát Linh – Hà Đông đi vào hoạt động, nhiều người Hà Nội xếp hàng từ sớm để được trải nghiệm. Chắc hẳn, trong ký ức nhiều người cao tuổi vẫn còn nhớ tiếng “leng keng tàu điện sớm khuya” thuở trước.

Phong thủy và tín ngưỡng thờ thần thánh tại các tứ trấn Việt Nam (Kỳ 11): Ý nghĩa của những phương thức ma thuật trong tín ngưỡng phồn thực

Tái hiện nghi lễ phồn thực trong Lễ hội Trò Trám ở Phú Thọ.
(PLVN) - Việc thờ thủy thần và thần rắn tại các tứ trấn Việt Nam là biểu hiện của tín ngưỡng nông nghiệp bao gồm: Tín ngưỡng phồn thực, Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên và Tín ngưỡng thờ Lúa... Tín ngưỡng phồn thực được thể hiện qua sự tôn sùng sinh thực khí nam nữ và hoạt động tính giao với những phương thức ma thuật.

Lên đại ngàn nghe giai thoại về hoàng đế cuối cùng triều Nguyễn

Biệt điện Bảo Đại tại Buôn Ma Thuột.
(PLVN) - Bảo Đại - vị hoàng đế cuối cùng của triều đại phong kiến Việt Nam nổi tiếng với những thú ăn chơi "độc nhất vô nhị" trở thành giai thoại trong dân gian. Cưỡi voi, săn hổ, du ngoạn "hồ thủy quái"… là những chuyện thú vị được người dân Tây Nguyên đồn thổi khi nhắc về vị vua này.

Người nghệ sĩ dương cầm làm rạng danh nước Việt

Chân dung Nghệ sĩ nhân dân Đặng Thái Sơn thời trẻ.
(PLVN) - Nghệ sĩ nhân dân Đặng Thái Sơn được cả thế giới âm nhạc biết đến khi là người châu Á đầu tiên đạt giải Nhất Cuộc thi piano quốc tế danh tiếng Chopin năm 1980. Không chỉ làm rạng danh nước nhà, từ đó đến nay, bằng việc giảng dạy và truyền cảm hứng, ông đã chắp cánh cho nhiều tài năng âm nhạc thăng hoa...

Giá trị toàn cầu của Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương (Tiếp theo): Vì sao Giỗ Tổ Hùng Vương vào ngày 10 tháng 3 Âm lịch?

Hội thi gói, nấu bánh chưng, giã bánh giầy thường niên tại Khu Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Đền Hùng (Phú Thọ).
(PLVN) - Như đã nói ở kỳ trước, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã, đang và sẽ mãi là điểm tựa cho khối đại đoàn kết của dân tộc, vun bồi ý chí, năng lực nội sinh của con người Việt Nam. Tuy nhiên, không nhiều người biết được vì sao Giỗ Tổ Hùng Vương vào ngày 10 tháng 3 Âm lịch.

Chuyện thời du học (Kỳ 5): Ở xứ sở của “vựa” xe đạp cuốc và quạt tai voi

Chiếc xe đạp “cuốc” nhãn hiệu Sputnik (với lô-gô hình con nhạn của nhà máy xe đạp Khacov), “đặc sản” một thời của Kharcov và niềm mơ ước của bao người Việt du học.
(PLVN) - Như đã nói ở kỳ trước, sau đúng 16 ngày đêm kể từ lúc lên tầu ở ga Hàng Cỏ (Hà Nội), vừa đi vừa nghỉ, nhóm chúng tôi đến vùng đất hoàn toàn châu Âu của Liên Xô. Đến một trong các thành phố văn minh, hiện đại nhất của Liên Xô lúc ấy: Thủ đô Kiev của xứ Ucraina. Bắt đầu một cuộc sống sinh viên xa nhà 6 năm đằng đẵng…

Thường trong vô thường

(ảnh minh họa).
(PLVN) - Chúng ta sinh ra đôi bàn tay để nắm lấy, để sẻ chia cho nhau nỗi khó khăn trong đời; sinh ra đôi bờ vai để nương tựa, để nâng đỡ và gánh vác. Đó chính là sợi dây tuyệt vời để kết nối con người lại gần nhau hơn và biết yêu thương, biết cần nhau hơn.

Giai thoại về “Cây đa bến ngự” nơi chúa Nguyễn từng đóng binh ở Đồng Tháp

Cây đa cổ thụ trước ngôi miếu gắn liền với những giai thoại ly kỳ.
(PLVN) - Trước ngôi miếu Gia Long (ấp Hưng Mỹ Tây, xã Long Hưng A, huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp) có một cây đa lớn độ 5-6 người ôm, tương truyền là “cây đa bến ngự”, nơi chúa Nguyễn Ánh thường ngồi câu cá trong thời gian bôn đào và đóng quân lại đây. Liên quan đến những dấu tích này dân gian lưu truyền nhiều câu chuyện ly kỳ.

Thơ Thiền Việt Nam: Trời thu, lá úa, vọng niệm vô thường

Thơ Thiền Việt Nam: Trời thu, lá úa, vọng niệm vô thường
(PLVN) -  Bài thơ “Cảnh mùa thu” của Thanh Sĩ (1928 – 1973) là viết theo thể thơ đường luật, vần bằng, tám câu. Với những câu tả cảnh đối nhau, tác giả giúp người đọc nhận thức rõ và sâu sắc về tính biến hóa vô thường ở vạn vật...