Nhìn lại thị trường ôtô 2008: Bước ngoặt lớn

Có thể nói rằng chưa bao giờ thị trường ôtô Việt Nam lại chứa đầy những sự kiện và vấn đề mang tính bước ngoặt như năm 2008. Quan trọng hơn, người ta bắt đầu nghĩ đến một bước ngoặt lớn đưa ngành công nghiệp ôtô, thị trường ôtô trong nước bước sang một thời kỳ mới.

Thay đổi tư duy tiêu dùng

Những ngày cuối năm 2008, không khí tại đại lý Toyota Giải Phóng trở nên rộn rã hơn hẳn với cờ phướn, băng-rôn quảng cáo và khách hàng tấp nập. Đó là một tín hiệu mừng không chỉ với Toyota Giải Phóng mà còn với cả thị trường ôtô Việt Nam sau những tháng ngày chìm trong cảnh ảm đạm. Nhưng nếu chỉ có thế, Toyota Giải Phóng cũng sẽ giống như hàng chục đại lý ôtô khác khắp cả nước. Điểm khác biệt là cái tên Toyota Giải Phóng đã góp phần vào việc thay đổi tư duy tiêu dùng của nhiều người từ một câu chuyện hy hữu. Câu chuyện đó thế nào?

Ngược thời gian về cuối tháng giêng sang đầu tháng hai dương lịch, 18 khách hàng của Toyota Giải Phóng đã kéo đến trụ sở công ty để đòi nhận xe họ đặt mua trước đó. Đến đây, chuyện mới vỡ lở ra là 18 khách hàng này đã bị một nhân viên của Toyota Giải Phóng là Đỗ Trọng Hải lừa đảo với số tiền đặt cọc mua xe lên tới 3,4 tỷ đồng và hơn 54.000 USD. Số tiền đặt cọc này được Hải lừa bằng thủ đoạn hứa giao xe sớm cho khách hàng. Câu hỏi tiếp theo được đặt ra, là vì sao chỉ với việc hứa giao xe sớm mà Hải lừa được đến 18 khách hàng chủ yếu là doanh nhân, trí thức? Để trả lời thấu đáo câu hỏi này, nhất thiết phải đặt câu chuyện vào bối cảnh thị trường ôtô thời gian đó.

Kể từ giữa năm 2007 đến hết quý 1/2008, nghĩa là đến tận sau sự kiện Toyota Giải Phóng xảy ra, thị trường ôtô trong nước đã rơi vào tình trạng khan hàng trầm trọng. Vì vậy, trong khi các hãng xe thông báo không đủ xe giao thì hàng nghìn khách hàng phải xếp hàng, thậm chí phải đút lót để được nhận xe sớm. Trong bối cảnh… ngược đời khi đó, việc 18 khách hàng sẵn sàng trao tay Hải những món tiền đặt cọc lớn mà không cần chứng từ, hóa đơn với lời hứa giao xe sớm trong khi không phải đút lót cũng là điều dễ hiểu. Chỉ đến khi Hải không có khả năng giao xe và bỏ trốn, sự việc mới vỡ lở. Giữa tháng 11, tòa sơ thẩm thành phố Hà Nội đã tuyên phạt Đỗ Trọng Hải 20 năm tù can tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Còn 18 khách hàng không được Toyota Giải Phóng bồi thường bởi những giao dịch của họ với Đỗ Trọng Hải không đủ căn cứ để ràng buộc trách nhiệm pháp lý.

Câu chuyện điển hình này đã vẽ một đường cắt ngang bức tranh thị trường ôtô Việt Nam năm 2008 thành hai nửa đối nghịch nhau. Trong khi đầu năm các hãng ôtô “sắm vai” Thượng đế vừa bán vừa la vẫn đắt hàng thì đến cuối năm, khi thị trường ôtô ảm đạm, khách hàng lại trở về làm Thượng đế. Cho dù tại thời điểm cuối năm nhu cầu mua xe của người dân rất lớn, một phần còn để được “vi vu” những ngày đầu Xuân, trong khi được các hãng xe giảm giá, chiều chuộng, chăm sóc chẳng khác gì… ngày xưa thì họ cũng chẳng mặn mà, vồ vập gì cho lắm. Có lẽ nhờ bài học Toyota Giải Phóng, kể từ nay trên tại thị trường ôtô sẽ không còn chuyện xếp hàng, đút lót để được mua xe nữa.

Hết thời kinh doanh “ăn xổi”

Trọn vẹn một ngày cuối năm, tác giả bài viết đã dạo quanh một vòng thành phố Hà Nội để nhận ra được một cuộc thiên di tại thị trường xe hơi nhập khẩu. Không đong đếm được, không thống kê được nhưng sự ước lượng cũng sẽ không quá sai lệch khi thấy rằng có đến quá nửa số công ty hay salon ôtô nhập khẩu đã “mất tích” hoặc chuyển đổi ngành nghề kinh doanh, so với thời điểm quý 2 và quý 3.

Nhằm tranh thủ lúc tâm lý phong trào của nhiều người dân vẫn chi phối thị trường, hàng loạt các công ty thương mại, các salon ôtô nhập khẩu đã đua nhau mọc lên. Nhờ “cao trào” xe nhập các tháng đầu năm, nhiều thương nhân đã phất lên nhanh chóng. Tuy nhiên, sự gia tăng đột biến ôtô nhập khẩu trong khi kinh tế khó khăn, nạn ùn tắc giao thông ngày càng trầm trọng, Chính phủ đã liên tiếp tăng thuế suất thuế nhập khẩu xe nguyên chiếc từ mức 60% lên 83%. Theo đó, giá xe đã tăng mạnh và làm chững lại thị trường. Ước tính có thời điểm lượng xe hơi nhập khẩu tồn đọng tại các kho bãi lên đến 15.000 chiếc. Đến lúc này, các salon xe hơi nhập khẩu chỉ còn biết loay hoay bán tống bán tháo lượng xe đã lỡ đem về. Như trớ trêu thay, đối với nhiều người tiêu dùng, lúc tranh nhau mua thì đắt cũng mua, đến lúc hàng nghìn xe đại hạ giá thì quay lưng lại.

Trong lần trò chuyện hồi giữa tháng 4, ông chủ salon TBA tại Cầu Giấy (Hà Nội) lúc đó rất hồ hởi nói về tương lai của thị trường ôtô và khẳng định việc tận dụng cơ hội của mình là đúng đắn. Song, trong lần gặp gỡ 7 tháng sau đó, ông chủ này đã thừa nhận quyết định đầu tư kiểu “ăn xổi” của mình là quá sai lầm. Lúc này, salon TBA đã quay trở về với “nghề” cũ là kinh doanh nội thất và đồ chơi xe hơi.

• Autonet