Nhiều vấn đề cần sớm được giải quyết

Đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn giai đoạn 2010-2020 của Bộ Lao động -Thương binh và Xã hội được Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 1956 có số tiền đầu tư lớn nhất từ trước đến nay đối với một đề án đào tạo nghề: 3600 tỷ đồng, với mục tiêu đào tạo nghề cho một triệu lao động/năm, 70% số lao động có việc làm sau đào tạo. Tuy nhiên, nếu không kịp thời khắc phục những vướng mắc trong quá trình triển khai, đề án khó đạt mục tiêu đề ra…

Đào tạo nghề chưa gắn với giải quyết việc làm
Chị Nguyễn Thị Thắm, 50 tuổi, học viên lớp trồng nấm thương phẩm ở xã Trung Lập (Vĩnh Bảo) cho biết: “Ở thôn tôi, nhiều chị em ra thành thị làm việc nặng nhọc như phụ hồ, giúp việc gia đình, bán hàng… kiếm tiền nuôi con ăn học. Tuy kiếm được nhiều tiền hơn ở quê nhưng lại xa chồng con. Vì thế, được học nghề tại chỗ và có thể làm việc ngay tại nhà với thu nhập ổn định đủ trang trải cuộc sống gia đình là niềm mơ ước của nhiều người”. Tuy nhiên, chị Thắm cũng như 20 học viên trong lớp học nghề trồng nấm thương phẩm tại xã Trung Lập tâm tư: “Nghề trồng nấm ở đây đang được coi là nghề hấp dẫn bởi mức đầu tư ban đầu thấp, nhanh có thu nhập, dễ thu hồi vốn, thu hút được nhiều lao động ở mọi lứa tuổi… Nhưng nếu “người người trồng nấm, nhà nhà trồng nấm” thì sản phẩm sẽ bán cho ai?”

Công ty cổ phần Đại Tín tạo việc làm hơn 400 lao động trên địa bàn Thủy Nguyên. Trong ảnh: Công nhân trong dây chuyền sản xuất gạch.     Ảnh: Duy Thính

Theo điều tra, khảo sát, huyện Vĩnh Bảo có 22.941 người có nhu cầu học nghề, chiếm 25% trong tổng số người còn khả năng lao động. Phần lớn số lao động này có nhu cầu được học nghề ngắn hạn nhằm tăng năng suất lao động nông nghiệp, cải thiện kinh tế gia đình. Cái họ cần không chỉ là học lý thuyết mà quan trọng là được thực hành, có sản phẩm và cho thu nhập. Vì vậy, sản phẩm của họ phải có “đầu ra” ổn định. Vấn đề đang được đặt ra là đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn là đề án lớn với 5 giải pháp và 8 hoạt động nhưng chủ yếu đề cập tới việc đào tạo nghề, còn giải pháp tạo việc làm cho nông dân sau đào tạo lại bỏ ngỏ…
Có thể thấy, với lao động nông thôn các mối quan hệ hạn chế, khả năng thích ứng với thị trường lao động tự do kém, tự tạo việc làm sau khóa học nghề ngắn hạn rất khó. Vì vậy, nếu không tạo việc làm cho người nông dân sẽ rất lãng phí khâu đào tạo, học xong bỏ đấy, sản phẩm làm ra khó tiêu thụ… Như vậy “cấp cần” chưa đủ mà còn phải hướng dẫn họ “câu” như thế nào, “bán cá” ở đâu. Do đó, trước mỗi quá trình đào tạo, phải tính đến cơ chế trách nhiệm giữa cơ quan quản lý-cơ sở đào tạo-doanh nghiệp để tạo việc làm cho người nông dân.

Xây dựng cơ sở dạy nghề theo kiểu phong trào ?
Cơ sở dạy nghề cấp huyện được đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình đào tạo nghề. Nơi đây sẽ đào tạo nghề bài bản cho những lao động trẻ, chủ yếu là đào tạo dài hạn, đáp ứng nhu cầu chuyển dịch cơ cấu lao động trong khu vực này. Tuy nhiên, khi bắt đầu triển khai đề án, năm 2010 cả nước còn 50% số huyện chưa có trung tâm dạy nghề. Cơ sở vật chất của các trung tâm dạy nghề hiện nay cũng khó đảm nhận nhiệm vụ đào tạo những lao động phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Theo số liệu của Tổng cục Dạy nghề, cả nước hiện có 42 trung tâm dạy nghề không có giáo viên cơ hữu, 100 trung tâm chỉ có 2-3 giáo viên. Để đáp ứng mục tiêu mỗi năm có một triệu lao động qua đào tạo, riêng năm 2010 thiếu 2900 giáo viên. Về, cơ sở vật chất, 31% số phòng học và 20,7% số nhà xưởng của các cơ sở dạy nghề là cấp bốn. Để khắc phục tình trạng này, đề án quan tâm đến đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cho các cơ sở dạy nghề tham gia. Theo đó, phụ thuộc vào cơ sở thành lập mới hay cũ mà mức đầu tư thấp nhất là một tỷ đồng, cao nhất 25 tỷ đồng. Đề án cũng dành 76 tỷ đồng để bồi dưỡng, nâng cấp giáo viên dạy nghề. Nhưng thực tế xảy ra hiện tượng, khi đề án vào guồng quay, nhiều huyện đua nhau lập dự án, xin kinh phí để đầu tư hoặc xây dựng mới các cơ sở dạy nghề cho dù không biết hiệu quả đến đâu.
Tại hội nghị trực tuyến sơ kết một năm thực hiện đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn mới đây của Chính phủ, nhiều ý kiến của đại biểu cho rằng, việc xây dựng trung tâm dạy nghề cấp huyện nên căn cứ vào điều kiện cụ thể của từng địa phương, không nên tiến hành đầu tư xây dựng hàng loạt theo kiểu phong trào. Vấn đề ở chỗ không cấp thiết phải có ngay một khu nhà hoành tráng, trang thiết bị hiện đại mà cái cần nhất hiện nay là chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Các trung tâm dạy nghề cần hiểu rõ, bà con có nhu cầu đào tạo nghề gì, đâu là lợi thế của địa phương, đào tạo như thế nào phù hợp với trình độ của bà con và sau đào tạo giúp người nông dân tìm được việc làm và tiêu thụ sản phẩm.

Thanh Giang