Nhiễu thông tin và văn hóa ứng xử trên thị trường

Có lẽ chưa bao giờ câu chuyện lãi suất (LS), tỷ giá và vàng lại “nóng” như thời điểm hiện nay. Khởi nguồn từ việc giá USD trên thị trường “chợ đen” tăng vọt và Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia (UBGSTCQG) Lê Đức Thúy họp báo thông báo những chỉ đaọ quan trọng từ cuộc họp của Thường trực Chính phủ.

Ông Thúy dẫn ra bài viết trên một tờ báo phán đoán rằng tỷ giá sẽ tăng. “Khi giá đô la trên thị trường tự do tăng cao, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tuyên bố không tăng tỷ giá nhưng cuối cùng lại tăng. Sau khi phân tích, bài báo đó khẳng định kịch bản lần này cũng giống như lần trước: Giá đô la tăng cao, NHNN tuyên bố không tăng tỷ giá, cuối cùng là tăng tỷ giá!?. Vì vậy Chính phủ đã yêu cầu Chủ tịch UBGSTCQG phải họp báo ngay để khẳng định cam kết của Chính phủ là sẽ giữ ổn định tỷ giá, ít nhất là đến Tết nguyên đán…”.

Tại cuộc họp này, ông Lê Đức Thúy cũng khẳng định các ngân hàng thương mại (NHTM) không phải giảm LS, không phải đồng thuận LS nữa mà được thỏa thuận LS theo cung – cầu thị trường, điều đó có nghĩa là LS cơ bản cũng không còn ý nghĩa, NHNN sẽ sử dụng công cụ nghiệp vụ thị trường mở, như LS chiết khấu, tái cấp vốn… để tác động vào LS  chứ không được bắt ép các NHTM giảm LS…

Thế những ngay ngày hôm sau, taị cuộc họp do NHNN triệu tập, các NHTM lại “đồng thuận” LS huy động không quá 12%/năm. Ngay trong ngày, NHNN đã ra quyết định tăng LS cơ bản… Nhiều NHTM không hiểu chuyện gì, thậm chí có NH vừa treo biểu LS mới đã phải hạ xuống theo mức LS “đồng thuận”. Chưa hết, trong khi Chủ tịch UBGSTCQG Lê Đức Thúy cho biết chỉ tính trong nửa đầu tháng 10, tiền tiết kiệm của người dân đã giảm 45.000 tỷ VND, thì trên Website của mình, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Giàu khẳng định, con số đó là không chính xác và đưa ra con số khác để nói huy động VND vẫn đăng tăng (!?) Tương tự, con số 1.000 tấn vàng đang nằm trong dân mà ông Lê Đức Thúy dẫn thông tin từ Hội đồng vàng thế giới, NHNN cũng cho là không có căn cứ.
Chưa hết, trong khi Chủ tịch UBGSTCQG Lê Đức Thúy cho biết chỉ tính trong nửa đầu tháng 10, tiền tiết kiệm của người dân đã giảm 45.000 tỷ VND, thì trên Website của mình, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Giàu khẳng định, con số đó là không chính xác và đưa ra con số khác để nói huy động VND vẫn đăng tăng (!?) Tương tự, con số 1.000 tấn vàng đang nằm trong dân mà ông Lê Đức Thúy dẫn thông tin từ Hội đồng vàng thế giới, NHNN cũng cho là không có căn cứ.

Trả lời báo chí, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Giàu cho rằng, “đồng thuận LS là việc của Hiệp hội Ngân hàng, NHNN không can thiệp”. Thế nhưng, ai cũng biết, bối cảnh của sự đồng thuận này là trong cuộc họp do NHNN chủ trì, chỉ có 16 NHTM dự cuộc họp (không phải do Hiệp hội Ngân hàng chủ trì với đầy đủ thành viên). Vậy nên, khác với các lần “đồng thuận” trước, có NH vẫn công khai LS huy động lên tới 13%/năm. Tất nhiên đó là LS công khai, thực tế không ít NH đã huy động với mức 14- 15%...

Đơn cử một ví dụ, trong bài phản ánh về LS mới đây, PLVN dẫn ra trường hợp một NH treo biển huy động VND 12%/năm phía bên ngoài, nhưng bên trong thông báo cộng thêm LS thưởng 1%/năm cho tất cả các kỳ hạn gửi mới/ tái gửi từ 1 tháng trở lên. Ngay sau khi báo ra, bảng LS bên ngoài của NH này để trằng phần LS VND, bên trong không còn dán bảng thông báo cộng LS thưởng nữa, nhưng khi được hỏi thì nhân viên cho biết LS huy động 13%/năm. Lạ lùng, khi làm sổ cho khách hàng thì LS trong sổ chỉ ghi 12%/năm và kèm theo một bản in phần LS 1%, nhân viên giải thích quyển sổ là để kiểm toán kiểm tra!?.

Trao đổi với lãnh đạo một số NH, thì các NH cũng đang lâm vào thế khó. Các NHTM, bản chất cũng là DN, hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận, trong bối cảnh nhu cầu vốn cuối năm tăng cao, các NH buộc phải tăng LS huy động, nhưng lại bị ràng buộc bởi “đồng thuận”, thế nên mới phải “đi đêm” về LS. LS huy động cao và LS cho vay cũng bị đẩy lên đến 19- 20%, thậm chí 21%/năm cũng không có gì là bất ngờ. Thậm chí, có hiện tượng môt số NH đã thắt chặt cho vay trong những tháng cuối năm này…

Cả Chính phủ, NHNN, và UBGSTCQG đều khẳng định nguyên nhận của những diễn biến bất thường trên thị trường tài chính- tiền tệ chủ yếu là do tâm lý. Cuộc họp báo do Chủ tịch UBGSTCQG chủ trì hôm 4/11 vừa qua cũng không ngoài mục đích tạo niềm tin trong dân vào việc điều hành chính sách. Xem ra, đến diễn biến này, mục đích tạo niềm tin trong dân có vẻ lại bị đẩy xa?!

Hiểu My