Nhiều điểm mới trong dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu

Theo đại diện Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), dự thảo Nghị định thay thế các nghị định hiện hữu về kinh doanh xăng dầu có nhiều thay đổi đáng chú ý, trong đó, có thể kể đến đổi mới cơ chế điều hành giá theo nguyên tắc thị trường, trao quyền chủ động cho doanh nghiệp nhưng đồng thời tăng cường trách nhiệm và sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

Theo đó, Nhà nước không công bố giá cơ sở định kỳ như hiện nay; thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyền tự quyết định và công bố giá bán lẻ trong hệ thống phân phối của mình trên cơ sở công thức giá quy định tại Nghị định. Sau khi điều chỉnh giá, thương nhân có trách nhiệm kê khai giá và gửi thông báo đến cơ quan quản lý để kiểm tra, giám sát.

Đối với vùng sâu, vùng xa, giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn nhằm bảo đảm an sinh xã hội. Nhà nước chỉ công bố một yếu tố hình thành giá là chi phí kinh doanh định mức để thương nhân áp dụng, góp phần ngăn chặn việc tăng giá bất hợp lý.

Đại diện Bộ Công Thương lý giải, cách quản lý giá cũ (do Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ) có độ trễ cao nên thương nhân không phản ứng kịp khi thị trường thế giới biến động mạnh, dẫn tới cắt chiết khấu. Với đề xuất mới, khi có biến động bất thường, tăng giảm liên tục từ 1 đến 4 tuần, tỷ lệ biến động cộng dồn, vượt ngưỡng 15 - 20% thì Bộ Công Thương và Bộ Tài chính sẽ căn cứ trên phân tích dữ liệu, đánh giá rủi ro vĩ mô để trình Chính phủ ban hành chủ trương bình ổn, kích hoạt điều tiết tổng nguồn, quỹ bình ổn giá hoặc miễn giảm thuế.

Để đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới, dự thảo quy định cụ thể về chuyển đổi số và minh bạch hóa hoạt động kinh doanh xăng dầu. Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối bắt buộc phải kết nối mạng với Bộ Công Thương để cung cấp dữ liệu về kho chứa, tồn kho, tổng nguồn, hệ thống phân phối và kê khai giá, tạo cơ sở cho việc theo dõi sát diễn biến cung - cầu và thị trường. Dự thảo cũng bổ sung trách nhiệm của thương nhân đầu mối trong việc bảo đảm quyền lợi của các thương nhân phân phối do mình cung cấp xăng dầu.

Dự thảo cũng cắt giảm tối đa các khâu trung gian, hướng tới hình thành chuỗi cung ứng thông suốt từ tạo nguồn đến phân phối. Theo đó, các loại hình đại lý bán lẻ xăng dầu, thương nhân nhận quyền bán lẻ và thương nhân phân phối được hợp nhất thành một loại hình là thương nhân phân phối xăng dầu. Đồng thời, thương nhân phân phối không còn phải xin giấy xác nhận đủ điều kiện do Bộ Công Thương cấp mà chuyển sang phương thức quản lý hậu kiểm trên cơ sở báo cáo, đăng ký và kê khai, góp phần giảm thủ tục hành chính.

Đáng chú ý, theo ông Nguyễn Xuân Thắng - Giám đốc Công ty TNHH Xăng dầu Hải Âu Phát, ở dự thảo mới, Bộ Công Thương đã ghi nhận nhiều ý kiến mà cộng đồng bán lẻ xăng dầu kiến nghị trong nhiều năm gần đây. Điều này thể hiện ở việc nhận diện nút thắt định giá (ở các nghị định hiện hành) khi giá bán lẻ bị khống chế, giá bán buôn bị thả nổi, dẫn tới tình trạng chiết khấu rơi về 0 đồng, triệt tiêu lợi nhuận bán lẻ, quá nhiều tầng nấc trung gian tạo ra chi phí ảo và rủi ro đứt gãy khi khủng hoảng. Bên cạnh đó là đề xuất cho phép thương nhân phân phối mua chéo để linh hoạt nhưng phải được quản lý bằng hóa đơn điện tử từng lần để ngăn chặn mua bán lòng vòng làm phát sinh chi phí trung gian.

Về đề xuất để doanh nghiệp tự định giá xăng dầu nhưng Nhà nước lại quy định chi phí kinh doanh định mức, ông Thắng cho rằng, nếu đã để cho doanh nghiệp quyết định giá, thì không nên quy định chi phí định mức và lợi nhuận của thương nhân đầu mối. Điều này mâu thuẫn với nguyên tắc để doanh nghiệp tự quyết định.

TS kinh tế Giang Chấn Tây cũng cho rằng, khi Bộ Công Thương đã nhận diện ra vấn đề chiết khấu 0 đồng thì cần giải quyết vấn đề này. Theo đó, muốn giải quyết đúng bản chất vấn đề, dự thảo cần trao quyền quyết định giá bán lẻ cho cả doanh nghiệp bán lẻ trong hệ thống, kể cả hoạt động theo hình thức đại lý hoặc nhượng quyền thương mại. Nếu không thì chiết khấu 0 đồng sẽ tiếp tục lặp lại, thị trường sẽ tiếp tục bất ổn và việc đấu tranh, kiến nghị, khiếu nại của khối bán lẻ sẽ tiếp tục ngay khi nghị định vừa ban hành.