Nhiều đề xuất mới về phong tỏa tài khoản để bảo đảm thi hành án

Còn tình trạng đương sự tẩu tán tài sản

Trên thực tế hiện nay, các tổ chức tín dụng được quyền thực hiện thu giữ tài sản bảo đảm theo Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024. Theo đó, tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức mua bán, xử lý nợ có quyền thu giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu khi đáp ứng các điều kiện: Tài sản bảo đảm không phải là tài sản tranh chấp trong vụ án đã được thụ lý nhưng chưa được giải quyết hoặc đang được giải quyết tại Tòa án có thẩm quyền; không đang bị Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời; không đang bị kê biên hoặc áp dụng biện pháp bảo đảm thi hành án theo quy định của pháp luật; không thuộc trường hợp bị tạm đình chỉ xử lý theo quy định của pháp luật về phá sản.

Tuy nhiên, pháp luật thi hành án dân sự (THADS) chưa có quy định thực hiện việc có áp dụng biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế khi tổ chức tín dụng thu giữ tài sản không và trình tự thủ tục như thế nào. Đối với việc áp dụng biện pháp bảo đảm: vướng quy định áp dụng biện pháp bảo đảm cũng phải tương ứng với nghĩa vụ.

Riêng quy định về phong tỏa tiền trong tài khoản: Theo quy định của pháp luật THADS hiện hành thì khi phát hiện người phải thi hành án có tài khoản, Chấp hành viên phải tiến hành xác minh để nắm thông tin tài khoản, số dư tài khoản sau đó mới áp dụng biện pháp bảo đảm. Như vậy, xảy ra tình trạng đương sự tẩu tán tài sản, không đúng bản chất kịp thời của việc áp dụng biện pháp bảo đảm. Mặt khác, việc xác định tương ứng khi áp dụng biện pháp bảo đảm là chưa phù hợp, khi áp dụng biện pháp bảo đảm chưa xác định được hết các khoản nghĩa vụ, chi phí phát sinh. Chỉ khi áp dụng biện pháp cưỡng chế mới xác định đầy đủ nghĩa vụ thi hành án và các khoản chi phí phát sinh. Do đó, cần bổ sung quy định linh hoạt hơn trong các tình huống tài khoản có nhiều tiền hơn nghĩa vụ hoặc tài khoản có ít tiền hơn nghĩa vụ phải thi hành án thì hướng giải quyết như thế nào.

Bên cạnh đó, quy định về mức khấu trừ thu nhập để bảo đảm cho mức khấu trừ hướng dẫn khoản 3 Điều 76 Luật THADS để bảo đảm việc người phải thi hành án có mức lương cao, việc thi hành án bị kéo dài, do đó Nghị định phải quy định khác so với luật cũ (là 30%).

Tạm ngừng giao dịch cho đến khi có quyết định cưỡng chế

Để khắc phục, dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật THADS quy định: Cơ quan, tổ chức, cá nhân đang quản lý tài khoản, tài sản theo quy định tại Điều 67 của Luật THADS bao gồm Kho bạc Nhà nước, tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, Tổng Công ty Lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công nghệ số và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác đang quản lý tài khoản và tài sản số, tài sản khác trong tài khoản của người phải thi hành án.

Sau khi nhận được quyết định phong tỏa tài khoản, tài sản, cơ quan, tổ chức, cá nhân đang quản lý tài khoản thực hiện cung cấp ngay thông tin về số tiền, tài sản trong tài khoản cho Chấp hành viên.

Trường hợp số tiền, giá trị tài sản trong tài khoản ít hơn nghĩa vụ phải thi hành án và chi phí thi hành án hoặc không xác định được giá trị tài sản trong tài khoản thì thực hiện ngay phong tỏa toàn bộ số tiền, tài sản số, tài sản khác trong tài khoản; Trường hợp số tiền, giá trị tài sản trong tài khoản lớn hơn nghĩa vụ phải thi hành án và chi phí thi hành án thì thực hiện ngay phong tỏa số tiền, tài sản tương ứng với nghĩa vụ thi hành án và chi phí thi hành án.

Cơ quan, tổ chức, cá nhân đang quản lý tài khoản phải thực hiện việc tạm ngừng giao dịch đối với số tiền, tài sản còn lại cho đến khi có quyết định cưỡng chế hoặc quyết định khác của Chấp hành viên, trừ trường hợp người phải thi hành án có cam kết về việc số tiền, tài sản trong tài khoản đã bị phong tỏa thuộc sở hữu của người phải thi hành án và đồng ý cho cơ quan THADS xử lý để thi hành án.

Hết thời hạn 10 ngày kể từ ngày được thông báo hợp lệ quyết định phong tỏa tài khoản mà người phải thi hành án không cung cấp tài liệu, chứng cứ chứng minh tiền, tài sản không thuộc sở hữu của mình thì Chấp hành viên thực hiện như sau: Đối với tài sản là tiền thì Chấp hành viên phải ra ngay quyết định khấu trừ tiền trong tài khoản để thi hành án theo quy định của pháp luật; Đối với tài sản khác thì Chấp hành viên ra quyết định kê biên, xử lý tài sản và tiến hành xử lý tài sản để thi hành án theo quy định của pháp luật.

Chấp hành viên có trách nhiệm sử dụng đúng mục đích các thông tin về tài khoản, tài sản của người phải thi hành án bị áp dụng biện pháp bảo đảm khi được tổ chức tín dụng, cơ quan, tổ chức, cá nhân nơi có tài khoản, tài sản cung cấp.

Những đề xuất mới về phong tỏa tài khoản trong dự thảo Nghị định không chỉ nhằm khắc phục những vướng mắc trong thực tiễn thi hành thời gian qua, mà còn hướng tới mục tiêu bảo đảm tính kịp thời, hiệu quả của các biện pháp bảo đảm thi hành án. Khi cơ chế phong tỏa tài khoản được thiết kế linh hoạt, rõ ràng hơn về trình tự, trách nhiệm thì nguy cơ tẩu tán tài sản sẽ được hạn chế đáng kể, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan thi hành án chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được thi hành án. Đây cũng được kỳ vọng là bước hoàn thiện quan trọng, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác THADS, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn.